Plonowanie i trwałość mieszanek motylkowatych z trawami zależy od doboru gatunków i odmian tych roślin. Oba komponenty, motylkowaty i trawiasty, powinny mieć zbliżony rytm rozwoju, małą konkurencyjność o światło, wodę, składniki pokarmowe oraz podobne wymagania siedliskowe. Ponadto szybkie tempo odrastania, dobre krzewienie i odporność na stres związany z użytkowaniem pastwiskowym w przypadku mieszanek lucerny z trawami, przeznaczonych na krótkotrwałe pastwiska polowe.

Gatunki i odmiany

Najlepszymi odmianami koniczyny czerwonej do mieszanek z trawami są formy tetraploidalne – Bona, Jubilatka, Karo, Kvarta*, Sprint*, Tempus i Terenia, które wyróżniają się lepszym plonowaniem i większą trwałością od odmian diploidalnych: Beta Nieznanic*, Bryza, Czata*, Dajana, Kenda*, Krasula*, Krynia, Merviot, Milvus*, Nike, Niteczka*, Parada, Parka, Raba, Rozeta, Ruta*, Silvia*, Tamaga*, Tenia*, Viola i Zocha*. Odmiany oznaczone gwiazdką wpisano na listę odmian roślin rolniczych po roku 2000.

Do uprawy z koniczyną czerwoną w warunkach optymalnie wilgotnych i ciepłych w rejonie południowym, środkowym i zachodnim kraju odpowiednia jest życica trwała i festulolium, w rejonie chłodnym (podgórski, północny, wschodni) – tymotka łąkowa, a w siedliskach mniej wilgotnych na terenie całego kraju – kostrzewa łąkowa.

Najbardziej znane i najczęściej stosowane w uprawie są dwa gatunki lucerny: siewna i mieszańcowa. Lucerna mieszańcowa reprezentowana jest przez odmiany krajowe: Radius, Kometa i Tula. Natomiast do gatunku lucerny siewnej zaliczane są odmiany zagraniczne: Creno, Crown II, Derby, Diane*, Fee*, Fraver*, Harpe*, Krima*, Legend, Legendairy*, Mura*, Perfecta*, Planet*, Plato*, Pondus, Sanditi*, Sitel, Soca*, Ulstar*, Vela, Verko*. Odmiany oznaczone gwiazdką wpisano na listę odmian roślin rolniczych po roku 2000.

Do mieszanek z lucerną najlepszym gatunkiem trawy nadającej się w siedliskach bardzo dobrych, w warunkach suchszych, jest rajgras wyniosły. W krajowym doborze dostępna jest tylko jedna odmiana tego gatunku pochodzenia zagranicznego – Median. W gorszych warunkach glebowych do lucerny poleca się kupkówkę pospolitą lub jedną z odmian festulolium – Agula, Felopa, Rakopan, Sulino. Festulolium ma wysoką wartość pokarmową, dlatego jest bardzo cenionym komponentem do mieszanek z roślinami motylkowatymi. Gatunek ten charakteryzują dość duże wymagania termiczne, więc może być stosowany jako komponent mieszanek motylkowato-trawiastych w rejonach cieplejszych. W warunkach wilgotnych najodpowiedniejsza do uprawy z lucerną jest tymotka łąkowa. Jeżeli mieszanki lucerny z trawami wysiewa się z przeznaczeniem na użytkowanie pastwiskowe, należy dobierać odmiany traw typu użytkowego kośno-pastwiskowego lub kośno-łąkowego, które są mniej podatne na stres wypasania.

Ile traw?

Do mieszanek z roślinami motylkowatymi poleca się jeden, dwa lub więcej komponentów trawiastych. Uprawa mieszanek wielogatunkowych z kilkoma komponentami trawiastymi wskazana jest głównie ze względu na stabilne plonowanie w niewyrównanych warunkach siedliskowych, charakteryzujących się mozaiką glebową albo różnym stopniem uwilgotnienia gleby bądź też uprawą na skłonach lub na terenie pagórkowatym.

Siewu mieszanek dokonuje się nasionami zmieszanymi. Udział nasion koniczyny czerwonej w mieszankach może wynosić połowę ich ilości wysiewu w zasiewach jednogatunkowych, czyli 6 kg nasion/ha odmian diploidalnych lub 7,5 kg nasion/ha odmian tetraploidalnych oraz odpowiednią ilość nasion traw, których normy wysiewu w siewie czystym (100 proc.) dla poszczególnych gatunków podano w tabeli.

Normy wysiewu traw

Autor: M. Ptaszyński

Opis: Normy wysiewu traw (wg Zaleceń Agrotechnicznych IUNG)

Przy nawożeniu azotem w ilości 60 kg N/ha rocznie dwu- i wielogatunkowych mieszanek koniczyny czerwonej z trawami, stosowanego w dwóch równych dawkach po ruszeniu wegetacji i po zbiorze pierwszego pokosu, łączny udział traw w mieszankach może wynosić 30 procent.

Udział nasion lucerny i trawy w mieszance również może być zbliżony do 50 proc. ich normy wysiewu w siewie czystym i wynosi w przykładowej mieszance dwugatunkowej: lucerny – 10 kg nasion/ha oraz kupkówki pospolitej – 10 kg nasion/ha. W warunkach klimatycznych cieplejszych i suchszych korzystne jest zwiększenie udziału nasion lucerny do 75 proc. normy wysiewu i zmniejszenie udziału nasion traw do 25 proc. normy wysiewu w zasiewach jednogatunkowych. W tych warunkach lucerna lepiej od trawy zniesie ewentualne okresy niedoboru wilgoci, a możliwy spadek plonowania będzie mniejszy w porównaniu z mieszankami z dominującym komponentem trawiastym.

Z badań prowadzonych w IUNG-PIB w Puławach wynika, że różnice plonów mieszanek lucerny z trawami są niewielkie w zależności od liczby gatunków komponentu trawiastego w mieszance. Plony dwugatunkowych mieszanek lucerny z kupkówką pospolitą, rajgrasem wyniosłym, kostrzewą łąkową lub festulolium, trójgatunkowych: z kupkówką pospolitą i kostrzewą łąkową; kupkówką pospolitą i festulolum; rajgrasem wyniosłym i kostrzewą łąkową; rajgrasem wyniosłym i festulolium, i czterogatunkowych: z kupkówką pospolitą, kostrzewą łąkową i festulolium; rajgrasem wyniosłym, kostrzewą łąkową i festulolium wysianymi w proporcji 50 proc. lucerny i 50 proc. traw wszystkich gatunków łącznie były zbliżone, niezależnie od ich składu gatunkowego. Podobny wynik uzyskano wcześniej w badaniach przeprowadzonych nad dwu- i trójgatunkowymi mieszankami koniczyny czerwonej z 30 proc. łącznym udziałem traw, takich jak: kostrzewa łąkowa, tymotka łąkowa, festulolium. Plony tych mieszanek były podobne niezależnie od ich składu gatunkowego. Warunki glebowe i pogodowe, a zwłaszcza ilość opadów, miały wpływ na poziom uzyskanych plonów.

Jakość nasion

Do siewu mieszanek motylkowato-trawiastych powinny być stosowane nasiona kwalifikowane z poprzedniego roku. Jeżeli rośliny motylkowate od dawna nie były uprawiane na polu przeznaczonym pod mieszanki, można zaszczepić ich nasiona odpowiednimi szczepami aktywnych bakterii wiążących azot atmosferyczny. Przed siewem dobrze jest zabezpieczyć nasiona koniczyny czerwonej i lucerny przed zgorzelą siewek, stosując jedną z zapraw: Sarfun T 65 DS, Sarfun T 450 FS, Zaprawa nasienna T 75 DS/WS albo Zaprawa Funaben T oraz Sarox T 500 FS, który nie powinien być stosowany w ochronie koniczyny czerwonej. Do zabezpieczania nasion traw przed chorobami wywoływanymi przez grzyby przeznaczone są: Sarox T 500 FS, Zaprawa nasienna T 75 DS/WS oraz Zaprawa Oxafun T 75 DS/WS.

Technika siewu

Mieszanki motylkowato-trawiaste mogą być uprawiane w siewie czystym lub wsiewane w zbożową roślinę ochronną. Z uwagi na mniejsze zachwaszczenie i dodatkowy plon paszy najczęściej wsiewa się je w jęczmień uprawiany na ziarno albo w owies na zielonkę. Siew czysty mieszanek (bez rośliny ochronnej) ze względu na większe wymagania termiczne roślin motylkowatych przypada na początek maja. Wsiewki mieszanek w roślinę ochronną dokonuje się w terminie optymalnym dla siewu roślin zbożowych.

Zbiór

Mieszanki koniczyny czerwonej lub lucerny z trawami uprawiane w siewie czystym dają w roku siewu jeden lub dwa pokosy zielonki. Pierwszy pokos zbierany jest w fazie kłoszenia traw, natomiast drugi przypada na początek kwitnienia rośliny motylkowatej. Jeżeli mieszanki wsiano w jęczmień na ziarno, wówczas po sprzęcie rośliny ochronnej nie zbiera się odrostu mieszanek ze względu na małą masę. Zbiór owsa na zielonkę albo kiszonkę umożliwia odrastanie mieszanek, co pozwala zebrać jeden pokos.

W dalszych dwóch latach użytkowania mieszanki koniczyny czerwonej z trawami zbiera się dwu- lub trzykrotnie w sezonie. Przy zbiorze trzech pokosów w roku zbiór pierwszego wykonuje się w fazie kłoszenia traw, drugiego – w początku kwitnienia koniczyny i trzeciego – w pełni pąkowania lub początku kwitnienia koniczyny.

Mieszanki lucerny z trawami użytkowane są przez trzy lata po zasiewie. Termin zbioru pierwszego pokosu przy trzech zbiorach rocznie przypada w okresie kłoszenia trawy, drugiego i trzeciego – na początku kwitnienia lucerny. Zbiór czterech pokosów wymaga przyspieszenia terminów i zbierania mieszanek we wcześniejszych fazach, np. pierwszego odrostu w fazie początku kłoszenia komponentu trawiastego. Mieszanki z reguły kosi się na wysokość 5 cm, ale lucernę z rajgrasem wyniosłym trzeba kosić na wysokość 6–7 cm.

Mieszanki lucerny z trawami uprawia się też z przeznaczeniem do bezpośredniego wypasania zwierząt. Wtedy wysiewa się je bez rośliny ochronnej, a w roku siewu użytkuje wyłącznie kośnie. W latach pełnego użytkowania przeprowadza się od czterech do pięciu wypasów, pamiętając, iż intensywne i częste wypasanie osłabia ruń mieszanek i prowadzi do wypadania roślin. W warunkach użytkowania pastwiskowego niezbędnym zabiegiem jest wykaszanie i usuwanie z pastwiska niedojadów oraz rozrzucanie łajniaków.

Autorka pracuje w Instytucie Uprawy, Nawożenia i Gleboznawstwa-PIB w Puławach

Źródło: Farmer 06/2007