W latach pełnego użytkowania mieszanek koniczyny czerwonej z trawami można zbierać dwa, trzy, a nawet cztery pokosy, zależnie od warunków siedliskowych i pogody. W rejonach suchszych, gdzie opady nie przekraczają 500 mm rocznie i gdzie okres wegetacji jest krótszy, na przykład na północy kraju i Pogórzu, maksymalne plony uzyskuje się z dwóch pokosów. Na pozostałym obszarze kraju, w korzystnych warunkach wilgotnościowych, zbiera się trzy lub cztery pokosy dobrej jakościowo paszy.

Wczesne koszenie
System użytkowania zasiewów zależy od przeznaczenia zbieranej paszy. Przy zbiorze dwóch pokosów uzyskuje się zielonkę przydatną w żywieniu starszych jałówek i krów. Natomiast trzy- lub czterokośne użytkowanie zaleca się szczególnie w żywieniu zwierząt młodych i wysoko produkcyjnych.

Opóźnienie terminu zbioru (głównie pierwszego pokosu) mieszanek koniczyny czerwonej z trawami wpływa na obniżenie zawartości białka oraz zmniejszenie strawności paszy z powodu większej zawartości włókna. Kosząc pierwszy pokos mieszanki koniczyny czerwonej z kostrzewą łąkową w fazie formowania pędów koniczyny, co następuje około 15 maja, uzyskuje się paszę o zawartości 20,5 proc. białka ogólnego i 21,3 proc. włókna surowego, przy strawności suchej masy około 74 proc.

Opóźnienie zbioru mieszanek o dwa tygodnie, do 30 maja, do fazy początku pąkowania koniczyny i pełni kłoszenia kostrzewy łąkowej, zmniejsza strawność uzyskanej paszy do 69 proc. i zawartość białka ogólnego do 19 proc., zwiększa się natomiast zawartość włókna surowego do 24 proc. Zbiór pierwszego pokosu w pełni kwitnienia koniczyny czerwonej i kostrzewy łąkowej (około 15 czerwca) powoduje dalsze obniżenie strawności zbieranej masy do 61 proc., przy zawartości białka około 16,5 proc. i włókna – 26,5 proc.

Trafny dobór
Skład chemiczny mieszanek zależy w dużym stopniu także od doboru gatunku rośliny motylkowatej i trawy. Zawartość białka w suchej masie w mieszance koniczyny czerwonej z tymotką łąkową jest większa niż w mieszance z kostrzewą łąkową.

Rośliny motylkowate charakteryzuje wysoka zawartość białka i stosunkowo niska zawartość cukrów rozpuszczalnych. Trawy zawierają natomiast więcej włókna i węglowodanów niż białka ogólnego.

Duże są także różnice  w składzie chemicznym między odmianami koniczyny czerwonej. Formy tetraploidalne zawierają więcej białka i odznaczają się wyższą strawnością niż odmiany diploidalne. Skład chemiczny traw wykazuje zróżnicowanie gatunkowe. Wysoki współczynnik strawności charakteryzuje kostrzewę łąkową, życicę trwałą i festulolium. Gatunki te cechuje wysoka zawartość cukrów rozpuszczalnych, co wpływa na ich dobre zakiszanie.

Zielonka z mieszanek koniczyny czerwonej z trawami ma duże walory żywieniowe i jest paszą tanią. Z uwagi na wysoką zawartość białka powinna być skarmiana łącznie z paszami węglowodanowymi. Na okres zimowego żywienia zwierząt konieczne jest przygotowanie pasz konserwowanych: siana, sianokiszonki lub kiszonki.

Problemy z konserwacją
Około 60 proc. zielonek zbieranych w kraju przeznacza się na siano, a tylko 30 proc. na kiszonkę. Coraz powszechniejsze staje się sporządzanie sianokiszonki w belach owijanych folią.

Suszenie powoduje duże straty składników pokarmowych: białka, węglowodanów, witamin i związków mineralnych. Przyczyną tych strat podczas tradycyjnego suszenia, związanego z wielokrotnym przetrząsaniem i zgrabianiem roślin, jest obłamywanie liści oraz procesy zachodzące w skoszonych roślinach: fermentacja i oddychanie. Suszenie zielonki jest szczególnie utrudnione w okresie jesiennym. Dlatego zielonki zbierane jesienią najlepiej zakiszać po przewiędnięciu w polu do zawartości suchej masy powyżej 30 proc. W podsuszonych zielonkach zwiększa się zawartość cukrów i powstają lepsze warunki do rozwoju bakterii kwasu mlekowego, co korzystnie wpływa na przebieg zakiszania.

Rośliny motylkowate trudno się zakiszają, gdyż zawierają mało cukrów prostych, dużo białka oraz ograniczoną ilość substancji buforowych. Aby uzyskać kiszonkę dobrej jakości, zaleca się mieszać rośliny motylkowate z trawami lub dodawać do zakiszanej zielonki substancje ułatwiające fermentację.

Zakiszanie roślin motylkowatych ułatwiają następujące dodatki:

  • przyspieszające fermentację mlekową. Najczęściej jest to melasa w dawkach 2–4 proc., w rozcieńczeniu wodą w stosunku 1:1. Można dodawać też śruty zbożowe w ilości około 10 proc. zakiszanej masy;
  • preparaty mikrobiologiczne (inokulanty), zawierające bakterie kwasu mlekowego. Dawki tych preparatów są zróżnicowane i wahają się od 0,5 kg do 1–1,5 kg na 100 ton zakiszanej masy;
  • preparaty chemiczne o działaniu selektywnym na drobnoustroje. Do tej grupy zaliczane są głównie kwasy organiczne lub ich sole, na przykład kwas mrówkowy, mlekowy, benzoesowy mrówczan sodu. Preparaty te dodaje się w ilości 3 do 8 kg na tonę zielonki;
  • preparaty biologiczne zawierające enzymy celulolityczne i pektynolityczne. Stosowane są one najczęściej razem z preparatami zawierającymi bakterie kwasu mlekowego.

Terminy zbioru
Zależnie od sposobu wykorzystania mieszanek koniczyny czerwonej z trawami zaleca się przestrzeganie następujących terminów zbioru:

  • zielonka: pierwszy pokos należy zebrać na początku kłoszenia się traw, następne pokosy w pełni pąkowania do początku kwitnienia koniczyny,
  • siano: pierwszy pokos w fazie kłoszenia się traw, a następne pokosy na początku kwitnienia koniczyny,
  • kiszonka: zbiór na początku kwitnienia koniczyny.

Autorka pracuje w Zakładzie Uprawy Roślin Pastewnych Instytutu Uprawy, Nawożenia i Gleboznawstwa w Puławach

Źródło: "Farmer" 09/2006