PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

W trosce o trwałe mieszanki

Mieszanki traw z roślinami motylkowatymi to dla przeżuwaczy źródło wartościowej paszy objętościowej. Można je wprowadzać zarówno do trwałych, jak i przemiennych użytków zielonych oraz na grunty orne. Ich zaletą jest dobre plonowanie przy ograniczonym nawożeniu azotowym.



W trwałych zbiorowiskach łąkowych udział roślin motylkowatych jest zazwyczaj bardzo niewielki. Ich stała obecność w runi okazuje się możliwa tylko na łąkach 2-kośnych ekstensywnie nawożonych, na których nie natrafiają na silną konkurencję traw.

Tymczasem intensywny chów krów mlecznych wymaga od agrotechniki dużych partii zielonki wysokiej jakości. Wymusza to stosowanie wysokiego i kompleksowego nawożenia oraz 3-krotnego użytkowania kośnego lub 4–5 wypasów w fazie rozwojowej gwarantującej najlepszą jakość zielonki. Zarówno u traw, jak i u motylkowatych występuje ona przed kwitnieniem. W tych warunkach rośliny motylkowate osłabione konkurencją szybciej rozwijających się traw i pozbawione możliwości rozmnażania generatywnego ustępują z runi.

Gatunki do mieszanek

Obecnie zarejestrowane są odmiany 12 gatunków traw pastewnych i jednego mieszańca międzyrodzajowego oraz 8 gatunków roślin motylkowatych drobnonasiennych. W praktyce liczba gatunków powszechnie wykorzystywanych okazuje się mniejsza.

 Z traw należy wymienić kostrzewę łąkową, kostrzewę trzcinową, kostrzycę (festulolium), która jest mieszańcem międzyrodzajowym kostrzewy łąkowej i życicy wielokwiatowej lub rzadziej życicy trwałej, kupkówkę pospolitą, tymotkę łąkową, życicę wielokwiatową (rajgras włoski), życicę trwałą (rajgras angielski) i życicę mieszańcową (rajgras oldenburski). Inne gatunki, takie jak rajgras wyniosły (rajgras francuski), mietlica biaława, stokłosa uniolowata i stokłosa bezostna (dawniej stosowana, a obecnie niemająca odmian wpisanych do krajowego rejestru COBORU) wykorzystywane są sporadycznie ze względu na ograniczoną dostępność nasion. Pozostałe, niskie trawy pastewne, tj. kostrzewa czerwona i wiechlina łąkowa, stanowią tylko niewielki dodatek do mieszanek.

Spośród 8 zarejestrowanych gatunków roślin motylkowatych drobnonasiennych stosowane są powszechnie cztery: koniczyna biała, koniczyna łąkowa (czerwona), lucerna mieszańcowa i lucerna siewna. Znacznie rzadziej w skład mieszanek wchodzi natomast koniczyna białoróżowa (szwedzka), a sporadycznie esparceta siewna.

Dobierając komponenty do mieszanek, należy uwzględnić takie ich cechy, jak:

  • trwałość jako cechę szczególnie pożądaną przy obsiewie łąk i pastwisk trwałych lub przemiennych o wydłużonym okresie użytkowania,
  • wymagania glebowe i klimatyczne,
  • przydatność do planowanego sposobu i poziomu intensywności użytkowania,
  • podobny rytm wzrostu i rozwoju,
  • wzajemne oddziaływania konkurencyjne.

Można przyjąć, że trwałość mieszanek jest tak duża jak trwałość komponentów, które najszybciej ustępują z runi. Zwłaszcza w mieszankach uproszczonych składających się z dwóch lub trzech składników, np. dwóch gatunków traw i jednej rośliny motylkowatej, zanikanie chociaż jednego elementu powoduje znaczne rozrzedzenie runi. Skutkuje to spadkiem plonów i wzrastającym zachwaszczeniem. Z tego względu, mówiąc o trwałości mieszanek, nie można zapomnieć o konkurencyjnym oddziaływaniu traw w stosunku do roślin motylkowatych.

Trwałość traw

W dużej części wynika ona z ich odporności na niskie temperatury i suszę. Biorąc pod uwagę te czynniki, za bardzo trwałe można uznać kostrzewę trzcinową i kupkówkę pospolitą oraz trawy wytwarzające rozłogi: kostrzewę czerwoną, wiechlinę łąkową, mietlicę białawą (rzadko stosowaną z powodu powolnego rozwoju po zasiewie) i stokłosę bezostną. Znaczną trwałością charakteryzują się także rajgras wyniosły i tymotka łąkowa. Pozostałe gatunki należy traktować jako rośliny średnio- lub krótkotrwałe.

Życica trwała w sprzyjających warunkach klimatycznych (łagodne zimy, wysokie i równomiernie rozłożone opady latem) utrzymuje się w runi przez 4–5 lat. W pierwszych dwóch latach użytkowania silnie konkuruje z innymi gatunkami traw. W kolejnych natomiast stopniowo zamiera i ustępuje z runi.

Kostrzewa łąkowa w korzystnych warunkach siedliskowych występuje w runi mieszanek uproszczonych przez 3–4 lata. Jej wcześniejsze zanikanie w mieszankach wielogatunkowych często wynika z bardzo słabej siły konkurencyjnej.

Życica mieszańcowa i kostrzyca (częściej znana jako festulolium) są jeszcze mniej trwałe. Ustępują z runi po 2–3 latach. Najszybciej – zazwyczaj po drugim roku użytkowania – zanika życica wielokwiatowa.

Wszystkie wymienione trawy są mimo krótkiego życia niezwykle agresywne. Po zasianiu szybko się rozwijają, wypierając z runi inne gatunki. Niestety, jak szybko niszczą konkurencję, tak równie prędko same zamierają. Z tych względów należy dokładnie określić ilość ich wysiewu. Chodzi o to, aby już w pierwszym roku nie ograniczyły rozwoju innych zasianych gatunków, w tym zwłaszcza motylkowatych.

Trwałość motylkowatych

Można je uznać za rośliny krótkotrwałe, 2–4-letnie. Dłużej w mieszankach z trawami utrzymują się:

Esparceta siewna – jest wśród motylkowatych drobnonasiennych gatunkiem najtrwalszym. Wynika to z jej bezkonkurencyjnej odporności na suszę i mróz. Jej zastosowanie ogranicza się jednak do gleb wapiennych (rędzin);

Koniczyna szwedzka (białoróżowa) – dobrze plonuje przez 5–7 lat. Przy braku długotrwałych odmian koniczyny czerwonej jest cennym składnikiem runi łąkowej, ale udaje się tylko na żyznych i dla innych motylkowatych nadmiernie wilgotnych glebach.

Lucerna siewna i mieszańcowa – użytkowane kośnie, udanie plonują przez 3–4 lata. Malejący ich udział pod koniec tego okresu może być częściowo rekompensowany przez silnie krzewiące się trawy – kupkówkę pospolitą i kostrzewę trzcinową. Aktualnie sprawdzana jest (wdrożenia praktyczne) trwałość nowych pastwiskowych odmian lucerny mieszańcowej. Z badań wynika, że przy prawidłowym wypasie i pielęgnacji utrzymuje się w runi przez 3–4 lata.

Koniczyna biała – wytwarza pokładające się i łatwo ukorzeniające łodygi. Powinna być więc bardzo trwałym komponentem mieszanek. Jednak w runi użytkowanej kośnie, a zwłaszcza na łąkach intensywnie nawożonych azotem, nawet jej odmiany wielkolistne o wydłużonych ogonkach liściowych są zacieniane przez trawy wysokie. W tych warunkach zanikają w 2.–3. roku użytkowania. Dłużej koniczyna biała utrzymuje się na pastwiskach w mieszankach z trawami niskimi: życicą trwałą, kostrzewą czerwoną i wiechliną łąkową. Nie ogranicza jej nawet umiarkowane nawożenie azotowe na poziomie 100–120 kg azotu na hektar.

Koniczyna łąkowa (czerwona) – jest gatunkiem najmniej trwałym. Użytkowana kośnie utrzymuje się w mieszankach zazwyczaj przez dwa lata. Źle znosi wypasanie i zazwyczaj zanika w pierwszym roku użytkowania pastwiska.

Wynikająca z cech biologicznych naturalna trwałość motylkowatych drobnonasiennych może być ograniczana przez czynniki siedliskowe i wadliwą agrotechnikę.

Warunki glebowe

Z wyjątkiem koniczyny białej i rzadko stosowanej komonicy zwyczajnej, które przy dobrej agrotechnice dobrze plonują również na gorszych siedliskach, wszystkie pozostałe rośliny motylkowate drobnonasienne wymagają dobrych gleb o odczynie zbliżonym do obojętnego. Równocześnie powinny być zasobne w fosfor, potas, wapń i magnez oraz mikroelementy: bor, mangan, molibden, cynk i miedź. Ze względu na ich głęboko rozrastający się system korzeniowy gleby powinny być przepuszczalne z niskim poziomem wody gruntowej. Jedynie koniczna białoróżowa, wytwarzająca silny lecz płytki system korzeniowy, dobrze rośnie na silnie uwilgotnionych glebach mineralnych i organicznych.

Warunki klimatyczne

Motylkowate w mniejszym stopniu niż trawy reagują na krótkotrwałe niedobory wilgoci. Mimo to, jak wszystkie rośliny pastewne, wyżej i równomierniej plonują w regionach o większych opadach. Źle natomiast tolerują stanowiska wolno nagrzewające się, z lokalnymi okresowymi zastoiskami wody.

Nawożenie

Nieuregulowany odczyn gleby silnie wpływa na utrzymywanie się roślin motylkowatych w runi użytków zielonych. Przy braku wapnia (podobnie jak fosforu i potasu) maleje ich zimotrwałość. Dlatego przy pH poniżej 5,0 należy rozsiać wapno magnezowe w ilości odpowiadającej 4 t CaO na ha. W miarę wzrostu odczynu dawka maleje do poziomu 1 t CaO na ha przy pH powyżej 6,1. Równolegle do uzupełniania zasobów wapnia w glebie, w celu zachowania dużej trwałości roślin w runi, należy podawać im potas i fosfor. Nawożenie potasem – dwie dawki – może dochodzić do 120 kg K2O, a fosforem – 90 kg P2O5 na hektar.

Azot w dawce do 120 kg/ha wysiany w dwóch lub trzech terminach podwyższa plonowanie mieszanek, nie ograniczając w nich udziału roślin motylkowatych. Wyższe nawożenie tym składnikiem sprzyja plonom traw, zwłaszcza intensywnych, takich jak życice i kupkówka. Jednocześnie jednak osłabia rośliny motylkowate. Zalecany poziom nawożenia azotowego należy podwyższyć pod koniec przewidywanego okresu użytkowania użytku zielonego. W tym czasie w runi maleje udział roślin motylkowatych, a dominują trawy. Większe dawki nawozów azotowych dochodzące w skali rocznej do 200 kg/ha mogą być także wprowadzane na pastwiska obsiane mieszanką życicy trwałej i koniczyny białej. Często spasana i niska życica nie zacienia w tych warunkach koniczyny i umożliwia jej rozmnażanie wegetatywne.

Konkurencyjność roślin

Duże znaczenie w kształtowaniu się proporcji pomiędzy trawami i roślinami motylkowatymi odgrywają oddziaływania konkurencyjne. Są one dodatkowo modyfikowane warunkami siedliskowymi, sposobem i intensywnością użytkowania oraz poziomem dostępnego dla roślin azotu, zatem trudno jednoznacznie przewidzieć kierunki sukcesji.

W użytkowaniu kośnym trawami najsilniej zagłuszającymi rośliny motylkowate już w pierwszym roku użytkowania są: życica wielokwiatowa i życica mieszańcowa oraz kostrzyca. Konkurencyjność kupkówki pospolitej i kostrzewy trzcinowej wzrasta zazwyczaj od 2 do 4 lat.
Najbardziej harmonijnie z roślinami motylkowatymi rozwijają się kostrzewa łąkowa i tymotka łąkowa, które tylko przy wysokim nawożeniu azotowym mogą ograniczać ich rozwój. Konkurencja wszystkich wymienionych gatunków traw bywa ograniczana przez 5–6-krotne użytkowanie pastwiskowe. Jednocześnie osłabiane są wszystkie wysokie rośliny motylkowate. Tylko koniczyna biała – a według najnowszych informacji również pastwiskowe odmiany lucerny mieszańcowej – może utrzymywać się w wypasanej runi.

Rytm wzrostu

Różnice między terminami osiągania dojrzałości kośnej traw pastewnych dochodzą do 35 dni. Kłoszenie się licznych wczesnych i średnio wczesnych odmian kupkówki, kostrzewy łąkowej, kostrzewy trzcinowej i życicy wielokwiatowej następuje przed rozkwitnięciem roślin motylkowatych. Zbiór pierwszego pokosu łąkowego dostosowuje się do fazy rozwojowej traw, a tym samym osłabia żywotność roślin motylkowatych. Przyspiesza to tempo ubywania roślin motylkowatych z mieszanek. Zdecydowanie bardziej harmonijnie rozwijają się one w mieszankach ze średnio późnymi i późnymi odmianami traw.

Autor jest pracownikiem naukowym Uniwersytetu Technologiczno-Przyrodniczego w Bydgoszczy

Źródło: "Farmer" 06/2008



Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 3.238.248.200
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum
GŁÓWNY PARTNER SERWISUpartner serwisu

PARTNERZY SERWISU
  • partner serwisu
  • partner serwisu
  • partner serwisu
  • partner serwisu

    KONTAKT24

    Widziałeś, słyszałeś coś ważnego? Byłeś świadkiem niecodziennego wydarzenia? Napisz do nas! Opublikujemy, zainterweniujemy, pokażemy całemu światu. Jesteśmy dla Was 24 h na dobę, 7 dni w tygodniu.

    DODAJ PLIKI

    Kliknij lub przeciągnij pliki z dysku i upuść. Max. rozmiar pliku 4 MB.

    Drogi Użytkowniku!

    W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych możemy przetwarzać Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane dodatkowo jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

    Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

    Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

    Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

    Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do odwołania zgody oraz prawo sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl. Wycofanie zgody nie wpływa na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego przed jej wycofaniem.

    W dowolnym czasie możesz określić warunki przechowywania i dostępu do plików cookies w ustawieniach przeglądarki internetowej.

    Jeśli zgadzasz się na wykorzystanie technologii plików cookies wystarczy kliknąć poniższy przycisk „Przejdź do serwisu”.

    Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.