PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Produkcja i przetwórstwo warzyw w Polsce na początku XXI wieku

Produkcja i przetwórstwo warzyw w Polsce na początku XXI wieku

Celem opracowania było ukazanie znaczenia warzyw dla konsumenta, rolnictwa i kraju. W prawidłowym żywieniu człowieka znaczące miejsce zajmują warzywa, które są bogatym źródłem licznych witamin, składników mineralnych i wielu cennych związków biologicznie czynnych. W rolnictwie warzywa dostarczają (2011 r.): 6,5% produkcji globalnej i 6,8% produkcji towarowej. Ich produkcja podlega koncentracji; zmniejsza się liczba gospodarstw produkujących warzywa i wzrasta przeciętna powierzchnia uprawianych warzyw w jednym gospodarstwie.



Zmianie podlegają również plony - tendencja rosnąca oraz zbiory - zmienne tendencje bez wyraźnego kierunku. Warzywa i ich przetwory są przedmiotem wymiany handlowej z zagranicą ze zmiennym saldem. Dodatnie saldo występuje w obrotach z krajami UE-12 i WNP, ujemne zaś z krajami UE-15 i pozostałymi krajami.

1. Wstęp

Rynek owoców i warzyw w Polsce jest objęty regulacjami Wspólnej Organizacji Rynku Owoców i Warzyw (WOROiW), która powstała w 1996 r. w Unii Europejskiej.

Należy zaznaczyć, że niektóre regulacje dotyczące rynku świeżych i przetworzonych owoców oraz warzyw (przetworów) istniały już wcześniej. Zostały uregulowane kwestie związane z jakością owoców i warzyw będących przedmiotem obrotu rynkowego, ochroną rynku wewnętrznego poprzez określenie zasad handlu zagranicznego owocami i warzywami (ustalenie kontyngentów, ceł, wydawanie pozwoleń na import niektórych owoców i warzyw, do niedawna jeszcze wspomaganie eksporterów subwencjami eksportowymi). Na rynku wewnętrznym główny nacisk położono na wsparcie dla producentów owoców i warzyw za pośrednictwem grup i organizacji producentów, m.in. poprzez pomoc związaną z wycofaniem produktów z rynku czy nieprzeznaczaniem ich do sprzedaży, dopłaty do surowca do przetwórstwa, a także wsparcie finansowe działalności administracyjnej i inwestycji - w początkowym okresie ich istnienia (szerzej [Kierczyńska 2012]).

Należy zaznaczyć, że poza regulacjami ilościowo-jakościowymi i ewentualnie wsparciem finansowym płynącymi ze WOROiW, na rynku owoców i warzyw o cenach i popycie decyduje konsument. Ważną kwestią jest więc upowszechnianie wiedzy o wartości odżywczej i znaczeniu zdrowotnym owoców i warzyw dla człowieka.

W prawidłowym żywieniu człowieka poczesne miejsce zajmują produkty ogrodnictwa, czyli warzywa i owoce. Ze względu na swoje walory sensoryczne, tj. barwę, smak, zapach, konsystencję oraz na zawartość składników urozmaicają codzienne posiłki.

Należy podkreślić, że znaczenie warzyw i owoców w żywieniu współczesnego człowieka niepomiernie wzrosło w związku ze zwiększeniem zanieczyszczenia środowiska przyrodniczego. Codzienne spożywanie odpowiedniej ilości warzyw i owoców wpływa korzystnie na regulację procesów trawienia i hamuje negatywne oddziaływanie związków toksycznych na organizm. Produkty te zawierają dużo niezbędnych i cennych dla człowieka składników, są głównym źródłem witamin, związków egzogenicznych, spełniających w organizmie rolę regulatorów, oraz związków mineralnych, w tym głównie fosforu, wapnia, potasu, magnezu, żelaza, sodu i innych. Spełniają one wielorakie funkcje w organizmie [Ziemlański 1995].

2. Cel i zakres pracy, źródła materiałów oraz metodyka ich opracowania

Celem opracowania było ukazanie znaczenia warzyw w żywieniu człowieka, w rolnictwie i handlu zagranicznym kraju, a szczególnie: zmian w ich produkcji (powierzchnia uprawy, plony, zbiory), kierunków zagospodarowania warzyw, produkcji przetworów warzywnych i owocowo-warzywnych, obrotów handlowych z zagranicą warzywami i ich przetworami.

Pod względem czasowym opracowanie obejmuje: lata 1995-2011 w zakresie powierzchni upraw, zbiorów i plonów, 2001-2012 w zakresie produkcji przetworów z warzyw, natomiast 2009-2012 w zakresie handlu zagranicznego warzywami i ich przetworami.

Produkcję warzyw potraktowano jako bazę surowcową będącą głównym ogniwem logistycznego łańcucha dostaw dóbr warzywniczych, bez której ten łańcuch nie mógłby istnieć.

W opracowaniu wykorzystano takie źródła informacji, jak: literatura przedmiotu badań, analizy rynkowe Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej, publikacje Głównego Urzędu Statystycznego (roczniki).

Zgromadzony materiał został opracowany i zinterpretowany za pomocą metody porównawczej (porównań) w formie wertykalnej i horyzontalnej [Kapusta 1976;

Stachak 2003] oraz metody statystycznej [Stachak 1997]. Uzyskane wyniki badań zostały przedstawione w postaci tabelarycznej w połączeniu z opisem słownym.

3. Warzywa w diecie człowieka oraz poziom ich spożycia w Polsce

Warzywa to rośliny uprawne, których części w stanie surowym lub po przetworzeniu wykorzystuje się jako pokarm. Częściami jadalnymi warzyw mogą być [Gawecki, Hryniewiecki 2004]: -- korzenie (marchew, pietruszka, burak, seler, brukiew, rzepa, rzodkiew, salsefia), -- łodygi lub pędy poziemne (cebula, czosnek, szparagi, kalarepa), -- liście (sałata, kapusta, cykoria, brukselka, endywia, boćwina, szczypior), -- kwiatostany (kalafior, brokuły, karczochy), -- owoce - w sensie anatomicznym (pomidor, papryka, bakłażan, ogórek, dynia, cukinia, patison, fasolka szparagowa), -- nasiona (groszek zielony).

Warzywa i owoce stanowią bardzo ważny element zdrowej diety. Zaleca się je spożywać przynajmniej pięć razy dziennie. Produkty te są bogatym źródłem licznych witamin, składników mineralnych i wielu cennych związków biologicznie czynnych. W uprawie znajdują się odmiany warzyw o różnym terminie wysiewu (wczesne i późne), różnych cechach jakościowych i użytkowych.

Według zaleceń żywieniowych warzywa i owoce powinny być spożywane regularnie przez cały rok w ilości ok. 180 kg warzyw i ok. 70-100 kg owoców na statystycznego mieszkańca. Warzywa powinny być spożywane w następujących proporcjach: świeże warzywa z bieżącego zbioru, przechowywane w stanie świeżym oraz spod osłon (szklarnie, okrywy foliowe) powinny stanowić ok. 40%, a pozostałe -

w formie przetworów - 45% spożycia. Aby sprostać tym zaleceniom żywieniowym, uprawia się różne warzywa, a dodatkowo wykorzystuje się strefy klimatyczne na kuli ziemskiej w kierunku produkcji pożądanych upraw warzyw (rola handlu zagranicznego).

Ważną rolę w systematycznej podaży warzyw odgrywa jeszcze przechowalnictwo i przetwórstwo [Adamicki, Czerko 2002].

Bardzo ważną cechą warzyw jest to, że ze względu na duży udział wody należą do pokarmów niskokalorycznych (25-60 kcal/100 g; 105-250 kJ/100 g). Ma to duże znaczenie przy realizacji diety niskokalorycznej, w której nie jest limitowana jedynie ilość spożywanych warzyw [Trybała 1999].

Warzywa dostarczają głównie związków mineralnych i witamin, a jedynie niektóre zawierają też znaczące ilości białka (np. zielony groszek, bób, słodka kukurydza, brukselka, jarmuż i salsefia) [Gawęcki, Hryniewiecki 2004]. Zawartość błonnika pokarmowego w warzywach waha się od 0,5 do ok. 6% i zależy od stopnia dojrzałości roślin. Najlepszym źródłem tego składnika są: bób, zielony groszek, buraki, rzepa i warzywa kapustne.

Zawartość składników mineralnych w warzywach sięga 0,5-2,5%, jednak przyswajalność tych składników (zwłaszcza warzyw liściastych) jest ograniczona, głównie przez błonnik i kwas szczawiowy. Warzywa liściaste (szpinak, seler naciowy, liście pietruszki, brukselka i kapusta włoska), jak również brokuły i jarmuż charakteryzuje stosunkowo duża zawartość żelaza, natomiast w warzywach kapustnych występują większe ilości wapnia. Dobrym źródłem magnezu są: słodka kukurydza, zielony groszek, fasola szparagowa, brukselka, jarmuż, seler i szpinak, a potasu -

seler i pomidory.

Pod względem zawartości witamin można wyróżnić warzywa bogate w witaminę C (warzywa kapustne, papryka, chrzan, liście pietruszki i szpinak) oraz warzywa będące źródłem ß-karotenu (jarmuż, marchew, warzywa liściaste, dynia, kabaczek i brokuły).

Przetwory i soki warzywne apertyzowane są na ogół znacznie uboższe w witaminę C w porównaniu z warzywami surowymi. Większość warzyw dostarcza ponadto witaminy K oraz witamin z grupy B - głównie niacyny i kwasu foliowego. W sałacie i zielonym groszku znajduje się też stosunkowo dużo witaminy E. Czosnek i cebula wydzielają ponadto fotoncydy - substancje hamujące rozwój mikroorganizmów chorobotwórczych (działanie bakteriostatyczne). Cechą charakterystyczną warzyw jest ich duże uwodnienie, sięgające 85-95% świeżej masy. Mają one jednak dużą wartość biologiczną dzięki zawartości wymienionych związków i działaniu odkwaszającemu.

W warzywach surowych (bez obróbki termicznej) przyswajalność przez organizm ludzki węglowodanów wynosi 80-90%, a białek 60-65%; jest więc relatywnie mniejsza niż w innych produktach, co związane jest z niecałkowitym ich trawieniem w przewodzie pokarmowym człowieka.

Grzyby nie mają szczególnych walorów odżywczych, zawierają jednak pewne ilości białka (2-4%) oraz składników mineralnych (0,5-1,2%) - głównie żelaza, cynku i miedzi, a także witaminy z grupy B. Zarówno grzyby, jak i warzywa wpływają na organizm alkalizująco.

Warzywom (i owocom) oraz ich przetworom, a szczególnie sokom, przypisuje się jeszcze ważną rolę w profilaktyce chorób cywilizacyjnych.

Z danych tab. 1 można wyciągnąć następujące wnioski: -- występują wahania w poziomie spożycia warzyw, grzybów i przetworów z tendencją malejącą; wzrasta natomiast spożycie soków warzywnych, -- zmienia się struktura spożywanych warzyw, -- wzrasta ilość spożywanych przetworów warzywnych i grzybowych.

Ogólnie spożycie warzyw w ekwiwalencie świeżych waha się w przedziale 110- -120 kg na 1 osobę rocznie.

Należy zaznaczyć, że poziom spożycia zarówno warzyw, jak i owoców w poszczególnych latach jest wciąż jeszcze zależny od uzyskanych zbiorów w danym roku, chociaż w coraz większym stopniu niższe zbiory krajowe są rekompensowane importem.

Ponieważ produkcja warzyw (i owoców) jest sezonowa, a konsumpcja ciągła, codzienna, stąd wynika duża rola przechowalnictwa i przemysłu owocowo-warzywnego w zapewnieniu konsumentom dostępu do tych produktów.

4. Charakterystyka polskiego warzywnictwa oraz przetwórstwa jego surowców

Uprawy warzywnicze zajmują (2011 r.) ok. 178,9 tys. ha (ok. 1,7% gruntów ornych), wartość zaś produkcji warzyw wynosi: 6,5% produkcji globalnej rolnictwa i 6,8% wartości towarowej produkcji [Rocznik Statystyczny... 2012]. Polska zajmuje w produkcji warzyw w UE- 27 (dane z 2010 r.) 3 miejsce - po Włoszech i Hiszpanii [Rocznik Statystyczny... 2012].

Szczególny charakter polskiego warzywnictwa polega na tym, że jest ono strukturalnie uzależnione od eksportu. Polskie produkty warzywnicze mają większą szansę uzupełnienia nisz popytowych na rynkach zagranicznych aniżeli inne produkty rolne. Produkcja warzywnicza jest prowadzona w uprawach polowych oraz szklarniach inspektach i tunelach foliowych. Największymi ograniczeniami dalszego rozwoju produkcji warzywniczej są zbyt małe możliwości zbytu warzyw oraz zmienna opłacalność ich produkcji. Produkcja warzywnicza jest wciąż jeszcze w Polsce bardzo rozdrobniona, pomimo dokonujących się procesów koncentracyjnych i specjalizacyjnych.

Znaczną część warzyw wytwarza się na potrzeby własne - rodziny producenta. A pomimo to badania GUS wykazują postęp w zakresie koncentracji produkcji warzywniczej. Według Powszechnego Spisu Rolnego z 2010 r. odnotowano spadek powierzchni uprawy warzyw gruntowych w porównaniu do wyników z 2002 r. o 18,6%, przy tym znacznie zmniejszyła się liczba gospodarstw prowadzących te uprawy - o 506,9 tys., tj. o 82,1%, a średnia powierzchnia uprawy warzyw gruntowych w 1 gospodarstwie wynosiła 1,27 ha, tj. ponad cztery i pół razy więcej niż w 2002 r. Uprawy powyżej 1 ha stanowiły już ponad 85%, z tego 48,5% powyżej 5 ha [Powszechny Spis... 2012].

W produkcji warzywniczej postęp biologiczny i technologiczno-techniczny jest szybszy niż w innych gałęziach rolnictwa, czego przejawem jest stosowanie nowych, bardzo wydajnych nasion warzyw, wdrażanie do produkcji nowoczesnych technologii upraw. Producenci warzyw są pionierami rolnictwa ekologicznego, które w Polsce rozwija się w szybkim tempie [Kapusta 2002]. Działalnością pobudzającą rozwój produkcji warzywniczej jest stosunkowo dobrze rozwinięty przemysł przetwórczy, w którym na wyróżnienie zasługują nowoczesne kierunki - zamrażalnictwo i sokownictwo.

Liczba znanych warzyw w świecie wynosi ok. 250, z czego w Polsce uprawia się ok. 40 warzyw. Dlatego jednym z ważnych zadań jest m.in. popularyzowanie mało znanych lub nieznanych gatunków warzyw, które można uprawiać w naszych warunkach klimatycznych.

Powierzchnia upraw warzyw gruntowych od kilku już lat zmniejsza się wyraźnie (tab. 2). Maleje powierzchnia uprawy wszystkich rodzajów warzyw, z tym że tempo tych zmian jest niejednakowe. Najmniej maleje powierzchnia uprawy marchwi i cebuli.

Uprawy pod osłonami wykazują tendencję rosnącą (tab. 3), z tym że po okresie wzrostu powierzchni inspektów i szklarni zaznacza się ich regres, natomiast najbardziej wzrasta powierzchnia tuneli foliowych.

Zbiory warzyw w Polsce wahają się od 4,7 do 5,9 mln ton (tab. 4). W analizowanym okresie nie stwierdza się wzrostu produkcji warzyw. Następują natomiast znaczące przesunięcia w rozmiarach produkcji poszczególnych gatunków warzyw.

Wynikają one ze zmian powierzchni uprawy oraz zmian plonów (tab. 5). Wyraźnie natomiast wzrasta wielkość produkcji warzyw pod osłonami, co jest w pełni uzasadnione zapotrzebowaniem na bieżące spożycie.

Na podstawie danych zawartych w tab. 5 można stwierdzić postęp w plonach wszystkich gatunków warzyw i właściwie utrzymywanie na zbliżonym poziomie zbiorów przy malejącej powierzchni upraw warzyw gruntowych jest determinowane wzrostem plonów. Przy takim kształtowaniu się produkcji warzyw trudno oczekiwać postępu w poziomie ich spożycia, stąd też jego brak.

5. Przetwórstwo warzyw (i owoców) - kierunki zmian

Ta branża przetwórcza występuje pod wspólną nazwą przemysłu owocowo-warzywnego.

Zajmuje się przetwarzaniem owoców i warzyw na produkty gotowe, cechujące się zdecydowanie większą trwałością niż świeże owoce i warzywa. Efektem pierwotnego i pogłębionego przerobu wszystkich gatunków owoców i warzyw są następujące przetwory: mrożonki owocowo-warzywne, koncentraty soków owocowych (głównie jabłkowego) i warzywnych, soki i napoje owocowe oraz warzywne, wyroby skrzepłe (dżemy, powidła, konfitury, marmolady), marynaty warzywne i warzywa kwaszone, kompoty, owoce kandyzowane i pasteryzowane, konserwy warzywne i warzywno-mięsne, susze owocowe i warzywne, moszcze owocowe, pulpy i przeciery, wina owocowe i miody pitne.

Celem działania zakładów jest zapewnienie sobie systematycznych dostaw surowców, i ich odpowiednie przetworzenie oraz nadanie produktom nie tylko formy ułatwiającej bezpośrednią konsumpcję, ale i cech trwałości. Poprzez podwyższanie stopnia trwałości gotowych wyrobów (w stosunku do surowców) zakłady przetwórstwa owocowo-warzywnego pomagają w istotny sposób łagodzić sezonowe wahania na rynku owoców i warzyw.

Przetwórstwo owoców i warzyw za pomocą kwaszenia, fermentacji oraz konserwowania cukrem i octem jest znane od wieków. Jednakże na skalę przemysłową przetwórstwo to rozwinęło się dopiero w XX w., szczególnie w jego II połowie.

Chociaż dynamika tego rozwoju od początku była bardzo duża, uległa ona dodatkowemu przyspieszeniu z chwilą uruchomienia produkcji nowych wyrobów: mrożonek (lata 60.), koncentratów soków owocowych (lata 70.) oraz soków i napojów owocowych i warzywnych (ostatnia dekada XX w.1). Pod wpływem zapotrzebowania rynku zmienia się produkcja zarówno surowca, jak i gotowych produktów.

Polski przemysł owocowo-warzywny przetwarza ok. 60% zbioru owoców oraz ok. 10-15% warzyw. Do głównych atutów firm tej branży należą krajowa baza surowcowa (wspomagana importem, zwłaszcza owoców cytrusowych) oraz orientacja proeksportowa. W latach 90. nastąpiła wyraźna specjalizacja polskiego przetwórstwa owoców i warzyw. Zmienność zbiorów owoców i warzyw wpływa również na zmienność produkcji poszczególnych półprzetworów i przetworów z nich powstających.

Produkcja soków, nektarów oraz napojów owocowych, warzywnych i owocowo- warzywnych systematycznie wzrasta (tab. 6).

Występuje duża zmienność wielkości produkcji poszczególnych napojów owocowych i owocowo-warzywnych. Jest to powodowane podażą surowca i potrzebami rynku (zwłaszcza na napoje z owoców cytrusowych). Należy odnotować zmniejszanie się produkcji soków z owoców cytrusowych, jabłkowego i pozostałych soków jednogatunkowych, a wzrost produkcji soku pomidorowego. Wzrasta również produkcja nektarów i napojów.

Ulega również zmianie produkcja przetworów warzywnych (tab. 7). Ogólnie następuje wzrost produkcji przetworów warzywnych, natomiast w poszczególnych asortymentach są zróżnicowane tendencje zmian. Wzrasta więc produkcja konserw, mrożonek, keczupu i sosu pomidorowego oraz koncentratu pomidorowego, wytwarzanie pozostałych produktów waha się bez wyraźnej tendencji zmian.

Przemysł owocowo-warzywny prowadzi również produkcję przetworów specjalnego przeznaczenia, wytwarzanych dla określonej grupy ludności i spełniających określone wymagania [Kapusta 2011; Zdziennicka, Krugała, Maczyńska 1999].

soki i dżemy słodzone aspartamem; wzbogacone witaminami (A,E,C lub kompleksem 10 witamin) - napoje, soki owocowe i owocowo-warzywne, jedno- i wieloskładnikowe; napoje izotoniczne dla sportowców i osób prowadzących intensywny tryb życia; wzbogacone w składniki mineralne - soki owocowe wzbogacone w wapń.

Systematycznie wzrasta wiedza społeczeństwa o racjonalnym żywieniu i roli produktów żywnościowych w profilaktyce poszczególnych chorób, więc i zapotrzebowanie na produkty specjalnego przeznaczenia będzie wzrastać.

Model przetwórstwa w Polsce zbliża się do modelu funkcjonującego w krajach zachodnich, tj. do istnienia niewielkiej liczby dużych zakładów obejmujących znaczną część rynku poszczególnych produktów i dużej liczby małych zakładów produkujących na potrzeby lokalne. Najbardziej rozproszone pozostanie przetwórstwo warzyw, głównie zaś przetwórstwo ogórków, kapusty i produkcja warzyw suszonych.

Postępującej koncentracji w przetwórstwie towarzyszy wzrost skali obrotów w sieci detalicznej poprzez tworzenie sklepów wielkopowierzchniowych oraz wzrost znaczenia bezpośrednich kontaktów handlowych zakładów przetwórczych z siecią detaliczną (z pominięciem sieci hurtowej).

6. Obroty handlowe z zagranicą warzywami i ich przetworami

Istnieją duże wahania w wielkości eksportu warzyw oraz ich przetworów (tab. 8).

Jest to powodowane przede wszystkim wahaniami w powierzchni upraw, plonach i co za tym idzie - w zbiorach.

Przy rozdrobnionej produkcji uzyskane zbiory w pierwszej kolejności przeznacza się na potrzeby własne rodziny gospodarza, a dopiero reszta jest przeznaczana na sprzedaż, która to masa może być przedmiotem eksportu. Tymczasem eksporterzy poszukują dużej masy jednorodnego produktu, bo takie są na ogół wymagania odbiorcy. Jest to jedna z przyczyn wahań w eksporcie, inne to wahania w zbiorach warzyw w krajach docelowych eksportu, jakość uzyskanych zbiorów i cena warzyw.

Na rozmiary eksportu poszczególnych rodzajów warzyw niewielki wpływ w krótkim okresie mają zmiany w preferencjach konsumentów, ponieważ one zmieniają się powoli i przeważnie pod wpływem rynku i wzrostu wiedzy o wartościach odżywczych poszczególnych warzyw.

W miarę ustabilizowana sytuacja w eksporcie występuje w przypadku niektórych przetworów, takich jak: mrożonki, susze, marynaty, konserwy, keczup i sosy pomidorowe oraz warzywa tymczasowo zakonserwowane. Należy zaznaczyć, że w eksporcie produktów przetworzonych występują mniejsze wahania niż w warzywach świeżych. Polskie przetwory warzywne zyskały już pewną renomę na rynkach zagranicznych. Jeżeli w ujęciu ilościowym występują znaczne wahania w wielkości eksportu, to w wartościowym wahania są mniejsze z tendencją wzrostową.

Po stronie importu występuje dużo tych samych warzyw co po stronie eksportu (tab. 9).

Jest to efektem z jednej strony jednolitego rynku warzyw w UE, z drugiej zaś gry rynkowej; kupowania tam, gdzie taniej, i sprzedawania tam, gdzie drożej. Na uwagę jednak zasługują warzywa, które w Polsce są nie uprawiane w wystarczającej ilości lub ich dojrzewanie przypada później niż w innych krajach. W sumie występują zmienne wielkości importu poszczególnych warzyw. Jednak globalna wielkość importu w tys. ton wzrasta, a szczególnie w grupie pozostałych warzyw, tj. nie uprawianych w kraju. Wzrasta również import przetworów warzywnych, a najbardziej ustabilizowaną tendencję wzrostową mają konserwy warzywne, keczup i sosy pomidorowe, pomidory w puszkach i marynowana papryka. Pozostałe przetwory są importowane w zmiennej wielkości. Wartość importu była największa w 2010 r., najmniejsza zaś w 2009 roku.

Bilans handlu zagranicznego warzywami świeżymi i przetworami w latach 2009-2012 jest dodatni w 2009 i 2012 r., natomiast ujemny w pozostałych latach (2010 i 2011) (tab. 10). Na uwagę zasługuje jednak stale dodatnie saldo obrotów z krajami UE-12 oraz wzrastające dodatnie saldo z krajami Wspólnoty Niepodległych Państw (WNP). Natomiast trwale ujemne saldo jest z krajami UE-15 i pozostałymi krajami.

7. Podsumowanie

W prawidłowym żywieniu człowieka znaczące miejsce zajmują warzywa, które są bogatym źródłem licznych witamin, składników mineralnych i wielu cennych związków biologicznie czynnych. Bardzo ważną cechą warzyw jest to, że ze względu na duży udział wody należą do pokarmów niskokalorycznych. Ma to istotne znaczenie przy realizacji diety niskokalorycznej, w której nie jest limitowana jedynie ilość spożywanych warzyw. Warzywa powinny być spożywane w ilości ok. 180 kg/osoba/ rok w proporcjach: świeże warzywa z bieżącego zbioru, przechowywane w stanie świeżym oraz spod osłon (szklarnie, okrywy foliowe) powinny stanowić ok. 40%, a resztę pozostałe - w formie przetworów. Warzywa, a zwłaszcza ich soki i soki owocowo-warzywne, odgrywają ważną rolę w profilaktyce chorób cywilizacyjnych.

Te korzystne właściwości warzyw powinny stać się powszechną wiedzą i przyczyniać się do zwiększenia ich spożycia zgodnie z zaleceniami nauki.

Warzywa w rolnictwie odgrywają ważną rolę: dostarczają 6,5% produkcji globalnej i 6,8% produkcji towarowej (2011 r.). Ich produkcja podlega koncentracji;

zmniejsza się liczba gospodarstw produkujących warzywa i wzrasta przeciętna powierzchnia uprawianych warzyw w jednym gospodarstwie. Zmienia się powierzchnia uprawy warzyw w ogóle, w tym poszczególnych gatunków. Zmianie podlegają również plony - tendencja rosnąca oraz zbiory - zmienne tendencje bez wyraźnego kierunku.

Zachodzi potrzeba poszukiwania możliwości uprawy w naszym kraju nowych gatunków warzyw, poszerzenia uprawy warzyw pod osłonami oraz dostosowywania asortymentu warzyw i ich przetworów do zmieniających się tendencji w spożyciu.

Produkcja warzywnicza jest uzależniona w swym rozwoju od eksportu oraz przetwórstwa.

Aby zapewnić systematyczne zaopatrzenie rynku w produkty warzywne, zachodzi potrzeba rozwijania - oprócz produkcji warzyw - przechowalnictwa, przetwórstwa i handlu zagranicznego warzywami świeżymi i ich przetworami. Polska aktywnie uczestniczy w zagranicznych obrotach handlowych produktami warzywnymi, przy czym dodatnie saldo obrotów wystąpiło w 2009 i 2012 r., ujemne zaś w latach 2010 i 2011. Dodatnie saldo występuje w obrotach z krajami UE-12 i WNP, ujemne z krajami UE-15 i pozostałymi krajami.

Mając do czynienia z turbulentnym otoczeniem krajowego rynku warzywnego, należy poszukiwać nowych możliwości zaopatrywania go w warzywa nie wytwarzane w kraju oraz nowych odbiorców polskich produktów.

Literatura

Adamicki F., Czerko Z., Przechowalnictwo warzyw i ziemniaka, PWRiL, Poznań 2002, s. 170-260.

Gajewski M., Przechowalnictwo warzyw, Wydawnictwo SGGW, Warszawa 2005, s. 143-163.

Gawęcki J., Hryniewiecki L. (red.), Żywienie człowieka. Podstawy nauki o żywieniu, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2004, s. 354.

Kapusta F., Zmiany struktury agrarnej i kierunków produkcji rolniczej w Legnicko-Głogowskim Okręgu miedziowym, PWN, Warszawa 1976, s. 11-12.

Kapusta F., Przemysł owocowo-warzywny w Polsce, Prace Naukowe AE nr 949, "Technologia" 9, Wydawnictwo AE, Wrocław 2002, s. 112.

Kapusta F., Zmiany produkcji warzyw i owoców oraz ich przetwórstwa w Polsce, "Nauki Inżynierskie i Technologie" nr 3, Wydawnictwo UE, Wrocław 2011, s. 110.

Kierczyńska S., Znaczenie Wspólnej Polityki Rolnej dla producentów owoców i warzyw w Polsce, Polityki Europejskie, Finanse i Marketing, nr 8(57) 2012, Wydawnictwo SGGW, Warszawa 2012, (s. 241-252), s. 250-251.

Powszechny Spis Rolny 2010. Uprawy ogrodnicze, GUS, Warszawa 2012, s. 44-45.

Rocznik Statystyczny Rolnictwa i Obszarów Wiejskich 2006, GUS, Warszawa 2006, s. 283-286.

Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2009, GUS, Warszawa 2009, s. 165-166.

Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2012, GUS, Warszawa 2012, s. 176, 178, 199-202, 422.

Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2013, GUS, Warszawa 2013, s. 173-176.

Rynek Owoców i Warzyw, IERiGŻ-PIB, ARR, MRiRW, 2010 nr 36, s. 13, 26, 29, 38.

Rynek Owoców i Warzyw, IERiGŻ-PIB, ARR, MRiRW, 2012 nr 40, s. 34-35, 40.

Rynek Owoców i Warzyw, IERiGŻ-PIB, ARR, MRiRW, 2013 nr 42, s. 16, 32, 38.

Rynek Owoców i Warzyw, IERiGŻ-PIB, ARR, MRiRW, 2013 nr 43, s. 17, 32, 35, 37-39, 41.

Stachak S., Podstawy metodologii nauk ekonomicznych, Książka i Wiedza, Warszawa 2003, s. 213-216.

Stachak S., Wstęp do metodologii nauk ekonomicznych, Książka i Wiedza, Warszawa 1997, s. 132-133.

Trybała M., Produkcja i przechowywanie płodów rolniczych, Wydawnictwo AR, Wrocław 1999, s. 157-158.

Ziemlański Ś. (red.), Normy żywienia dla ludności w Polsce (energia, białko, tłuszcze, witaminy i składniki mineralne), "Nowa Medycyna" 1995, nr 5,s. 19-26.

Zdziennicka D., Krugła E., Maczyńska D., Przetwory owocowo-warzywne specjalnego przeznaczenia, "Przemysł Spożywczy" 1999, nr 4, s. 8-9.



Podobał się artykuł? Podziel się!

MULTIMEDIA

×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (1)

  • Hegemon 2014-09-23 20:34:16
    "Mając do czynienia z turbulentnym otoczeniem krajowego rynku warzywnego, należy poszukiwać nowych możliwości zaopatrywania go w warzywa nie wytwarzane w kraju"

    A może (...) zamiast szukać zaopatrywania za granicą zrobicie coś z tymi skuriwałymi pośrednikami którzy narzucają niekiedy 100%-1000% marżę na towar. Przykład? Ceny czosnku hurt 1-2zł/kg -> Sklep 19-20zł. Niech towar będzie tańszy to i ludzie więcej kupią...

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 18.212.120.195
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum
PARTNERZY SERWISU
  • partner serwisu
  • partner serwisu

    KONTAKT24

    Widziałeś, słyszałeś coś ważnego? Byłeś świadkiem niecodziennego wydarzenia? Napisz do nas! Opublikujemy, zainterweniujemy, pokażemy całemu światu. Jesteśmy dla Was 24 h na dobę, 7 dni w tygodniu.

    DODAJ PLIKI

    Kliknij lub przeciągnij pliki z dysku i upuść. Max. rozmiar pliku 4 MB.

    Drogi Użytkowniku!

    W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych możemy przetwarzać Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane dodatkowo jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

    Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

    Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

    Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

    Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do odwołania zgody oraz prawo sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl. Wycofanie zgody nie wpływa na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego przed jej wycofaniem.

    W dowolnym czasie możesz określić warunki przechowywania i dostępu do plików cookies w ustawieniach przeglądarki internetowej.

    Jeśli zgadzasz się na wykorzystanie technologii plików cookies wystarczy kliknąć poniższy przycisk „Przejdź do serwisu”.

    Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.