Aktualnie na rynku nasiennym mamy duży wybór gatunków i odmian roślin bobowatych i traw. Posiadamy wiele krajowych odmian koniczyny łąkowej, białej oraz lucerny podobnie lub lepiej plonujących niż odmiany zagraniczne. Na użytkach zielonych oprócz wyżej wymienionych gatunków stosuje się cenne z powodu składu chemicznego i wysokiej wartości pokarmowej gatunki, jak: koniczyna perska, rutwica wschodnia czy esparceta siewna i seradela. Na pastwiskach można zastosować krajową odmianę lucerny Radius lub wielolisteczkowe lucerny (Legend lub Legendairy) albo Sitel odporne na wypas zwierząt. Te odmiany lucerny wysiane z kupkówką pospolitą, kostrzewą łąkową, festulolium i życicą trwałą tworzą doskonałą ruń na przemiennych pastwiskach. Wśród koniczyn łąkowych odmiany tetraploidalne cechuje wysoki plon, duża koncentracja białka i wysoka podatność na choroby grzybowe.

Plonowanie roślin bobowatych bywa ograniczane m.in. przez: niskie pH gleby przeznaczonej pod ich uprawę, nadmierne zachwaszczenie związane z brakiem preparatów odchwaszczających, podatność siewek na choroby i brak odpowiednich zapraw nasiennych do ich zapobiegania, nieodpowiednie nawożenie P i K, niewłaściwe użytkowanie runi, np. intensywny zbiór, które powodują zamieranie rośliny i spadek plonu.

Trawy mają największe znaczenie gospodarcze w produkcji pasz objętościowych dla przeżuwaczy, a gatunek i odmiana istotnie wpływają na plon i jakość paszy. Pod względem plonowania odmiany krajowe nie ustępują zagranicznym.

Spośród traw mieszaniec festulolium wyróżnia się dobrym plonem i wysoką wartością pokarmową. Jest on zimotrwały, odporny na suszę, smakowity i nadaje się do mieszanek z bobowatymi. W mieszankach wielogatunkowych festulolium dobrze znosi krótkotrwały wypas krów, a jego konkurencyjność w stosunku do roślin bobowatych można ograniczyć przez wysiew z kupkówką pospolitą. Festulolium z innymi trawami i bobowatymi służy do podsiewu zdegradowanych lub zakładania nowych użytków zielonych.

Na użytkach zielonych do otrzymania wysokich plonów dobrej jakości paszy niezbędna jest właściwa pielęgnacja runi i zachowanie odpowiednich terminów zbioru. Opóźnienie optymalnego terminu znacznie pogarsza jakość paszy w całym sezonie wegetacyjnym. Główne gatunki traw i bobowatych zalecane na użytki zielone to: kostrzewa łąkowa, tymotka łąkowa, festulolium, życica trwała i kupkówka pospolita, a na pastwiska również: wiechlina łąkowa, kostrzewa czerwona oraz koniczny biała i łąkowa.

Renowacja runi

Zachwaszczenie runi, niewielki udział lub całkowity brak roślin bobowatych, uproszczony skład i słabe plony charakteryzują ruń zdegradowaną. Aby zwiększyć wydajność i wartość pokarmową zaniedbanej runi, konieczna jest renowacja. Można ją przeprowadzić przez: nawożenie (najłatwiejszy sposób), podsiew i obsiew po orce i pełnej uprawie gleby. Odnawianie runi metodą pełnej uprawy po orce jest radykalnym, niekorzystnym dla środowiska sposobem renowacji, gdyż niszczy strukturę gleby, ogranicza liczebność i bioróżnorodność mikroorganizmów glebowych, prowadzi do strat glebowej materii organicznej oraz wymywania azotu i fosforu z gleby. Najbardziej polecanym zabiegiem renowacyjnym jest podsiew runi. Lepsze efekty daje podsiew metodą uproszczoną – po wzruszeniu gleby na głębokość 5 cm broną kompaktową niż po orce i pełnej uprawie gleby. Dobre rezultaty daje podsiew mieszanką wielogatunkową z lucerną, koniczyną łąkową, kupkówką pospolitą i kostrzewą łąkową w porównaniu z koniczyną białą i życicą trwałą. Renowacja runi poprawia jakość paszy, zwiększa plon białka i zawartość cukrów rozpuszczalnych w paszy, ale rzadko poprawia poziom plonowania.

Skład runi użytków zielonych

Najlepszą jakościowo ruń na przemiennych użytkach zielonych uzyskuje się przy wysiewie gatunków w ilości stanowiącej 50 proc. ich siewu czystego. W runi trwałego użytku zielonego bobowate powinny stanowić 30 proc. Im większy będzie udział bobowatych w runi, tym wyższa koncentracja białka w paszy, którego nadmiar będzie utracony, ponieważ część białka paszowego przejdzie niestrawiona przez przewód pokarmowy i niewykorzystaną zwierzęta wydalą w odchodach. Zaletą większego udziału bobowatych jest wysoka strawność paszy. Łąki najczęściej podsiewa się koniczyną łąkową, lucerną siewną i mieszańcową, a pastwiska – koniczyną białą. Na pastwiskach powinno się wysiewać ok. 50 proc. traw średniej wysokości i niskich, 30 proc. traw wysokich, 20-30 proc. roślin bobowatych drobnonasiennych oraz ok. 10 proc. ziół. Do runi pastwiska wprowadza się koniczynę łąkową i białoróżową, esparcetę siewną, komonicę zwyczajną, by wzbogacić ruń w białko, składniki mineralne, witaminy, taniny hamujące wzdęcia w żołądkach bydła itp., czyli w celu poprawy strawności i walorów smakowych oraz trwałości runi. Skład chemiczny roślin bobowatych i traw zmienia się w sezonie wegetacyjnym wraz z przechodzeniem kolejnych faz roślin. Wysoką jakość paszy gwarantuje zbiór w początku kłoszenia traw w odroście wiosennym i w fazie początku pąkowania roślin bobowatych w następnych odrostach. Wykorzystanie runi pastwiskowej zależy od składu gatunkowego i odmianowego roślin. Szybko starzejącą się kupkówkę pospolitą, kostrzewę trzcinową o włóknistych liściach utwardzonych związkami krzemu zwierzęta gorzej wyjadają niż delikatne życice zasobne w węglowodany. W niektórych mieszankach wysoką wartość odżywczą gwarantuje mieszanina kilku odmian życicy trwałej o wysokiej zawartości białka i węglowodanów, dobrej strawności i pozbawionych substancji antyodżywczych.

Zioła w mieszankach wielogatunkowych

Wartość pokarmową poprawiają zioła wprowadzane do mieszanek wielogatunkowych zawierające różne związki chemiczne, metabolity wtórne, jak np. alkaloidy, saponiny, taniny, fenole, terpeny, garbniki o działaniu prozdrowotnym dla zwierząt. Ułatwiają one trawienie paszy, wspomagają zwalczanie pasożytów wewnętrznych, zakażeń bakteryjnych i grzybicy. Wielogatunkową ruń użytków zielonych z ziołami cechuje dobre zbilansowanie składników odżywczych. W mieszance kostrzewy łąkowej z komonicą zwyczajną i babką lancetowatą trawę charakteryzowała największa zasobność w P, Zn i Mn, komonicę – wysoka zawartość białka ogólnego, Mg, Cu, a babka zwyczajna gromadziła dużo Na, K, Ca i niewielką ilość włókna surowego. W niektórych krajach zioła, tj. cykoria pastewna i babka lancetowata, kmin pospolity, krwawnik pospolity, bylica pospolita, rumianek pospolity, krwiściąg lekarski poprawiają wartość pokarmową mieszanek i wzbogacają je w białko, tłuszcze i minerały. Najczęściej zioła jako dodatki paszowe stosuje się w żywieniu zwierząt w gospodarstwach ekologicznych.