Woda wykorzystywana w ochronie roślin w zależności od miejsca pochodzenia odznacza się odmiennym odczynem oraz różną zawartością i stężeniem związków mineralnych.

Znaczna liczba preparatów zawiera substancje czynne w formie soli lub słabych kwasów, a woda - kationy wapnia, magnezu, żelaza, manganu, które wpływają na jej twardość. W roztworach wodnych środków ochrony roślin występuje zatem szereg oddziaływań między cząsteczkami wprowadzonej substancji czynnej a tymi kationami.

W celu podniesienia skuteczności działania preparatów często w etykietach zalecany jest dodatek adiuwantów. Ich wpływ sprowadza się do poprawy właściwości fizyko-chemicznych cieczy użytkowej (adiuwanty modyfikujące), co pozwala m.in. na mieszanie ze sobą różnych agrochemikaliów i zmniejszenie ujemnego oddziaływania cieczy na elementy konstrukcyjne opryskiwacza (zapobieganie korozji).

Najlepiej sięgać po adiuwanty wielofunkcyjne (np. Activ 5, As 500 SL, Atpolan Bio 80 EC, EntoMaxx pH, Lewar Ph-Fungi), które w zależności od przeznaczenia zawierają surfaktanty, oleje, związki mineralne, regulatory pH, substancje antyznoszeniowe, humektanty (związki zapobiegające szybkiemu wysychaniu kropel) i inne substancje o ptymalizujące.

DLACZEGO PREPARAT SŁABO DZIAŁA?

Jedną z przyczyn mniejszej skuteczności stosowanych preparatów jest słabsza rozpuszczalność zawartych w nich związków ze względu na duże ilości żelaza w wodzie. Wchodzi ono w reakcje z nimi, powodując wytrącanie osadu, który zatyka rozpylacze. W wypadku powstawania struktur mniejszych, które docierają do roślin i są widoczne po odparowaniu wody z cieczy opryskowej, dochodzi do ograniczonego kontaktu substancji czynnej ze skórką liścia. Jest ona w sposób fizyczny związana, co obserwuje się, kiedy po przeprowadzeniu zabiegu opryskiwania na powierzchni liści wytrąca się z roztworu osad lub pozostają drobne kryształki, w których zostaje zatrzymana substancja czynna z preparatu.

Z kolei duże ilości jonów wapnia i magnezu w wodzie powodują słabsze działanie herbicydów zawierających glifosat. Reagują one bowiem z cząsteczkami glifosatu, w efekcie czego powstają jego sole mniej aktywne biologicznie. Jedynie sole amonowe nie wpływają ujemnie na skuteczność glifosatu, dlatego polecane jest dodawanie do herbicydów zawierających tę substancję czynną siarczanu amonu jako substancji wspomagającej.

Źródłem spadku skuteczności mogą być też niekorzystne właściwości fizyczne roztworu. Ze względu na twardość wody odznacza się on wysokim napięciem powierzchniowym, przez co krople wypryskanej cieczy nie utrzymują się na roślinach.

NAJWRAŻLIWSZE SUBSTANCJE CZYNNE

Za najbardziej wrażliwe na kwaśny odczyn wody uznawane są następujące substancje czynne: glifosat, 2,4-D, MCPA dikamba, bentazon, nikosulfuron. Swoją aktywność w zbyt kwaśnej wodzie (pH poniżej 7) tracą też metsulfuron metylowy, triasulfuron, tifensulfuron metylowy, tribenuron metylowy. Dlatego przygotowując roztwór z tymi substancjami czynnymi w środowisku wody kwaśnej, nie można go przetrzymywać w zbiorniku opryskiwacza. Musi być on wykorzystany natychmiast po sporządzeniu.

Nie tylko preparaty chwastobójcze są wrażliwe na odczyn wody. Substancja czynna dimetoat (insektycyd) rozpuszczona w wodzie alkalicznej bardzo szybko traci część swojej biologicznej aktywności. Podobnie jest w przypadku fungicydów zawierających takie substancje czynne, jak chlorotalonil czy kaptan. Niekorzystne działanie jest spotęgowane, gdy preparaty do zabiegów rozpuszcza się w dużej ilości wody. W takim wypadku o ile to możliwe, zaleca się zmniejszyć jej ilość.

Jeśli woda jest bardzo złej jakości, najlepiej pozyskać ją z innego źródła. Przy braku takiej możliwości, żeby skuteczność zabiegu opryskiwania była jak najwyższa, powinno się sięgać po preparaty, które w najmniejszym stopniu uzależnione są od jakości wody, np. w wypadku 2,4-D w formie estrowej zamiast aminowej lub zastosować maksymalną dawkę formy aminowej. Dodatkowo stosować jako adiuwant niejonowy surfaktant.

Rozwiązaniem przy zbyt twardej wodzie jest stosowanie preparatów określanych jako kondycjonery wody, które mają za zadanie obniżyć pH roztworu i neutralizować negatywne skutki jej wysokiej twardości. Niektóre z nich zawierają azot amoniakalny zwiększający efektywność środków ochrony roślin. Na rynku dostępnych jest coraz więcej produktów sklasyfikowanych w tej grupie, np.: Bufor-X, Drill, Li-700, Lignum Plus, Mi6, Proaqua, Su lfomi, Torpedo II, Vyrer.

ROZTWÓR WODNY BEZ TAJEMNIC

O odczynie decyduje obecność różnej postaci węgla nieorganicznego (węglany), a konkretnie dwutlenku węgla, który rozpuszczając się w wodzie, tworzy uwodnione cząsteczki CO2, które z kolei tworzą mieszaninę zawierającą jony wodorowęglanowe HCO3-, węglanowe CO32-, kwas węglowy H2CO3. Zmiany stężeń CO2, HCO3-, CO32- wpływają na rozpuszczalność węglanu wapnia CaCO3. Na podstawie zawartości węglanu wapnia (CaCO3) określa się, czy woda jest twarda czy miękka.

Różna zawartość dwutlenku węgla (CO2) powoduje, że odczyn wody (wód naturalnych) ma dość szerokie spektrum, w granicach pH 6,5-8,5. Dwutlenek węgla i wodorowęglany mogą zobojętnić wprowadzoną pewną ilość mocnych kwasów mineralnych i mocnych zasad. W przedziale pH 4,6-8,3 występują równocześnie wodorowęglany i kwas węglowy, co oznacza kwasowość i zasadowość ogólną. Stałość lub małą zmienność pH wód po wprowadzeniu do nich pewnej ilości mocnych kwasów nieorganicznych lub zasad zapewnia istnienie układu buforowego (CO32-, HCO3-) zależnego właśnie od zawartości w wodzie dwutlenku węgla i wodorowęglanów. Woda wielu jezior, stawów, rzek nie jest roztworem buforowym, co sprawia, że ich pH ulega szybko zmianie po wprowadzeniu kwasu lub zasady (środki ochrony roślin).

ZMIANA TWARDOŚCI WODY

W wodach naturalnych dominują jony wapnia Ca2+ oraz magnezu Mg2+ i to głównie od nich zależy twardość wody. Inne kationy występują w znikomych ilościach. Twardość wody zniwelować można w sposób termiczny, co w warunkach polowych jest niewykonalne. W przemyśle stosuje się dekarbonizację chemiczną: wapnem lub kwasem prowadzącą do usunięcia lub zmniejszenia twardości węglanowej (wywołanej przez wodorowęglany, węglany, wodorotlenki wapnia i magnezu).

W praktyce rolniczej wykorzystuje się preparaty powodujące wymianę jonową, czyli proces wymiennej adsorpcji, w której jony związane ze stałym adsorbentem wymieniane są na jony z roztworu. Takiej wymianie podlegają zarówno kationy, jak i aniony. Substancje jonowymienne (jonity) otrzymywane są na drodze syntezy chemicznej i zbudowane z obojętnego chemicznie wielkocząsteczkowego szkieletu przestrzennego (najczęściej żywicy organicznej) oraz związanych z nim czynnych grup funkcyjnych zdolnych do dysocjacji elektrolitycznej. Do dekarbonizacji wody stosuje się kationity (jonity wymieniające kationy) słabo kwaśne z wodorowym jonem wymiennym.

 

Artykuł ukazał się w majowym numerze miesięcznika "Farmer"