PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Monitoring suszy rolniczej od kulis

Monitoring suszy rolniczej od kulis Fot. AK

Autor: Jan Jadczyszyn

Dodano: 26-04-2020 06:32

Tagi:

Susza rolnicza stwierdzana jest na terenie kraju na podstawie raportów przygotowanych przez Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa PIB w Puławach. Jak odbywa się to w praktyce?



Susza rolnicza to pojęcie niestety znane rolnikom w Polsce już od wielu lat. Szczególnie dała się we znaki w dwóch ostatnich sezonach wegetacyjnych. Ale czy to pojęcie łatwe jest do odszyfrowania od strony praktycznej? Niekoniecznie. Dlatego podpowiadamy w artykule, kiedy, w jakich uprawach i na jakiej podstawie stwierdzana jest w uprawach susza rolnicza. Wiedza ta jest potrzebna, aby ubiegać się o ewentualne odszkodowanie.

Pojęcie „susza” – co mówi ustawa?

Problem suszy w Polsce w ostatnich latach pojawia się coraz częściej. Jest istotny zarówno dla gospodarki kraju, jak i dla środowiska. Niewątpliwie większa częstotliwość występowania suszy to wynik obserwowanych zmian klimatycznych. Obecnie mamy do czynienia z okresem, w którym średnia temperatura powietrza – roczna, poszczególnych pór roku, jak i miesięcy – jest wyższa w stosunku do lat ubiegłych, powodując znaczne zwiększenie parowania gleb i wzrost transpiracji roślin przy podobnych wielkościach opadów atmosferycznych. Szczególnie ostra susza wystąpiła w latach: 2006, 2015, 2018 oraz 2019, powodując dotkliwe straty w plonach wszystkich upraw, notowano ją na bardzo dużej powierzchni gruntów ornych. W 2018 r. suszą objęte było 70,3 proc., a w 2019 r. 61,8 proc. gruntów ornych. Notowano ją w 2329 gminach (w 94 proc.) w 2018 r., a w 2019 r. w 2242 gminach kraju (w 90,5 proc.).

Susza jest zjawiskiem, które narasta wraz z upływem czasu w sposób stosunkowo powolny. Najpierw występuje susza atmosferyczna, następnie glebowa, której skutkiem jest susza rolnicza powodująca straty w plonach w zależności od jej nasilenia. Kolejnym etapem jej rozwoju jest susza hydrologiczna, a na końcu geologiczna.

Zazwyczaj corocznie największe zagrożenie skutkiem suszy odnotowuje się w uprawach zbóż jarych, fot. Anna Kobus
Zazwyczaj corocznie największe zagrożenie skutkiem suszy odnotowuje się w uprawach zbóż jarych, fot. Anna Kobus

W tym momencie powstaje pytanie o definicję. Niestety, uniwersalnej definicji suszy rolniczej nie ma z powodu zbyt wielu elementów wchodzących w jej zakres. Obejmuje on czynniki glebowe, wodne, roślinne, ukształtowanie terenu, sposoby uprawy gleby itd. W miarę precyzyjne kryteria suszy rolniczej obejmuje definicja suszy oparta na szkodach spowodowanych przez warunki pogodowe, które uwzględniają niedobory wody, gatunki roślin i gleb. Zgodnie z definicją określoną w ustawie z dnia 7 lipca 2005 r. o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich, „suszę oznaczają szkody spowodowane wystąpieniem, w dowolnym sześciodekadowym okresie od dnia 21 marca do dnia 30 września danego roku, spadku klimatycznego bilansu wodnego poniżej określonej wartości dla poszczególnych gatunków lub grup roślin uprawnych oraz gleb”.

Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa – Państwowy Instytut Badawczy w Puławach (IUNG-PIB) opracował i uruchomił system monitoringu suszy rolniczej (SMSR) w Polsce w 2007 r. Podstawą opracowania systemu są wieloletnie doświadczenia Instytutu w zakresie budowy modeli prognoz plonów z uwzględnieniem czynników pogodowych/klimatycznych oraz unikatowa w skali Europy i świata baza danych glebowych charakteryzujących w skali kraju zróżnicowanie retencji wodnej siedliska glebowego.

Jak tworzone są raporty?

Należy zaznaczyć, że zadaniem systemu monitoringu suszy jest stwierdzenie, czy w określonych warunkach pogodowych zostało spełnione kryterium ustawowe suszy uzasadniające konieczność szacowania szkód. System ten pełni rolę sygnalną o wystąpieniu zjawiska deficytu wody w rolnictwie i zagrożenia suszy dla poszczególnych gatunków lub grup roślin uprawnych w następstwie niekorzystnych warunków pogodowo-glebowych.

W celu zachowania najwyższej jakości danych pomiarowo-obserwacyjnych na stacjach meteorologicznych zainstalowane są zdublowane przyrządy pomiarowe, np. dwa deszczomierze. Takie rozwiązanie pozwala na wychwycenie błędów wynikających z awarii urządzeń.

Przestrzenne zróżnicowanie zdolności retencyjnych gleb jest, obok KBW, czynnikiem decydującym o spełnieniu kryterium suszy na danym obszarze, fot. Anna Kobus
Przestrzenne zróżnicowanie zdolności retencyjnych gleb jest, obok KBW, czynnikiem decydującym o spełnieniu kryterium suszy na danym obszarze, fot. Anna Kobus

Każdorazowo przed ogłoszeniem kolejnego komunikatu dotyczącego aktualnego stanu zagrożenia suszą na terenie kraju dokonywana jest weryfikacja danych meteorologicznych. Po ich kontroli są one wykorzystywane do wyznaczania wartości klimatycznego bilansu wodnego (KBW). Przestrzenne dane z pomiarów punktowych są interpolowane przy użyciu aplikacji Geographic Information System (GIS) za pomocą programu komputerowego – ArcGIS. Na każdą wyinterpolowaną wartość program wykorzystuje informacje z 12 najbliższych stacji meteorologicznych. Program przy tworzeniu interpolacji danych uwzględnia wpływ odległości stacji na generowaną wartość – im stacja położona jest bliżej interpolowanej danej, tym większy jest jej wpływ na tworzoną wartość. System GIS/SMSR uwzględnia następujące warstwy informacji:
dane dotyczące opadów atmosferycznych,
dane na temat ewapotranspiracji,
dane z cyfrowej mapy glebowo-rolniczej obrazującej przestrzenne zróżnicowanie retencji wodnej, które aplikowane są do systemu w postaci mapy kategorii podatności gleb na suszę,
granice wszystkich gmin Polski.

Przestrzenne zróżnicowanie zdolności retencyjnych gleb jest, obok KBW, czynnikiem decydującym o spełnieniu kryterium suszy na danym obszarze. W ten sposób uwzględnia się fakt silnego zróżnicowania podatności pokrywy glebowej Polski na skutki niedoboru wody, mierzonego wartościami KBW.
Podstawą opracowania mapy kategorii podatności gleb na suszę rolniczą jest uziarnienie profilu glebowego (skład granulometryczny), które decyduje o możliwości gromadzenia (retencji) wody w glebie i jej dostępności dla roślin. Na potrzeby SMSR opracowano mapę kategorii podatności gleb na suszę, która odzwierciedla potencjalną retencję i ilość wody ogólnie dostępnej dla roślin w profilu glebowym. Mapa kategorii podatności gleb na suszę rolniczą z rozdzielczością w skali 1:25000 jest dostępna na stronie internetowej prowadzonego systemu.

Wyniki analiz w postaci raportów udostępniane są do publicznej informacji dla kolejnych okresów sześciodekadowych w sezonie wegetacyjnym, są one prezentowane na stronie internetowej w postaci map oraz tabel.

Odczyt raportu

Informacje o zagrożeniu suszy prezentowane są na stronie internetowej IUNG-PIB: www.susza.iung.pulawy.pl zarówno w formie mapowej, jak i tabelarycznej. Na mapach przedstawiane są zasięgi przestrzenne zagrożenia dla poszczególnych gatunków i grup roślin, dające pogląd o skali zagrożenia w kraju i poszczególnych regionach. Dodatkowo prezentowana jest mapa przestrzennego rozkładu KBW w skali kraju zawierająca informacje o ogniskach/obszarach największego niedoboru wody dla roślin.

Wersja tabelaryczna raportu rozwijana jest przez poszczególne województwa/powiaty do poziomu gminy. Po wybraniu jednej z gmin można zapoznać się ze szczegółowym wykazem zagrożenia suszą na jej terenie z uwzględnieniem kategorii glebowych, grup i gatunków roślin oraz okresów raportowania. Dodatkowo podany jest procentowy udział gleb gruntów ornych w gminie, które zagrożone są suszą.

Szczegółowe informacje aktualizowane są w okresie wegetacyjnym co 10 dni dla każdej gminy Polski (dla 2478 gmin kraju), są one prezentowane na stronie internetowej SMSR. Susza rolnicza występuje w danej gminie, gdy obliczone wartości KBW są niższe od wartości krytycznych KBW określonych w Rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2019 r. w sprawie wartości klimatycznego bilansu wodnego dla poszczególnych grup i gatunków roślin uprawnych i gleb.
KBW – ważny skrót

O wystąpieniu suszy decyduje cały kompleks warunków meteorologicznych i glebowych. Warunki meteorologiczne powodujące suszę są określane za pomocą klimatycznego bilansu wodnego (KBW), który określany jest jako różnica pomiędzy opadem atmosferycznym (przychód wody) a ewapotranspiracją potencjalną (rozchód).

Opad atmosferyczny to podstawowy element mierzony na stacjach meteorologicznych, mapa opadu wykonywana jest na podstawie danych z ok. 700 stacji i posterunków meteorologicznych. Wartość ewapotranspiracji potencjalnej obliczana jest wg wzoru Doroszewskiego i in. (2012), uwzględnia ona podstawowe elementy meteorologiczne: temperaturę i wilgotność powietrza, usłonecznienie, prędkość wiatru oraz długość dnia.

Gospodarstwo a wynik

Wystąpienie wartości krytycznej KBW oznacza obniżenie plonów przynajmniej o 20 proc. w skali gminy w danym roku w stosunku do plonów uzyskanych przy średnich wieloletnich warunkach pogodowych. Obniżenie plonów z powodu deficytu wody dotyczy tych upraw, dla których wykazano w SMSR wartości KBW niższe od wartości krytycznych. Gospodarstwa posiadające grunty w gminach, w których występuje zagrożenie upraw na określonych kategoriach gleby i posiadają polisy ubezpieczeniowe od ryzyka suszy, powinny zgłaszać potrzebę szacowania strat u swoich ubezpieczycieli.

Deficyt wody w glebie ogranicza wzrost roślin i w zależności od jego nasilenia oraz fazy rozwoju fizjologicznego należy ograniczyć poziom nawożenia azotowego, aby zmniejszyć ryzyko wymycia tego składnika do wód gruntowych w okresie późniejszym. Niedobór wody, wzrost temperatury powietrza oraz mniejsza wilgotność powietrza zmniejszają ryzyko występowania agrofagów, co powinno przekładać się również na ograniczenie środków ochrony roślin. Informacje o niedoborze wody (wartości KBW) czy zagrożeniu suszy rolnicy mogą wykorzystać również w przypadku stosowania nawodnień.



Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (33)

  • Prawdziwy rolnik praktyk i teoretyk 2020-04-28 11:38:27
    Obserwowałem ostatniego roku działania IUNG i ich ,,unikatową" jak pisze autor artykułu procedurę zatwierdzania suszy, tj. stwierdzania i zatwierdzania suszy na danym terenie, co w dalszej kolejności umożliwiało rolnikom z tych terenów na powołanie komisji i stwierdzanie strat plonów. W okolicy gdzie mieszkam, klasyfikacja gleb jest od II do V, tych IIIa i IIIb jest najwięcej, IUNG nie stwierdził ze swoich mapek, żeby była możliwość wskazania suszy, nie było możliwości powoływania Komisji suszowych, a opady były tak samo skąpe jak i na innych terenach, gdzie rolnicy mają inne gleby, co zadaniem IUNG zadecydowało o możliwości ubiegania się o suszowe. Pojęcie hektara przeliczeniowego byłoby bardzo przydatne do podejmowania decyzji suszowych, ale IUNG tego nie bierze pod uwagę, ci co mają niskie polony na słabych glebach mają dopłaty suszowe (średnie wieloletnie plony też niskie), płacą mało podatku gruntowego a biorą suszowe, biorą dopłaty ONW i na 100% jestem przekonany, ze nie mieli strat na poziomie 30% plonów w stosunku do średnich. Obliczanie strat w oparciu o ha przeliczeniowe byłby bardziej wiarygodny w stosunku do ha fizycznych
  • abc 2020-04-27 21:49:56
    prawie wszystkie komentarze tylko zadowolonego , sam sobie odpowiada , a przy okazji śmieje sie jak głupi do sera
    • Zadowolony 2020-04-28 07:02:50
      Abc Czy Ty nie widzisz że jakaś miernota podszywa się ? Nawet nie pisałem pierwszy pod tym artykułem. Ale skoro ktoś się podszywa i sam wywołuje temat dzierżaw to tylko potwierdza w ten sposób jak ma w głowie zakodowany ten ból i zazdrość tej dzierzawy. Jeszcze do tego to była Niedziela a ten żale swoje wylewa bo mu nie idzie gospodarka. Zwykły tchórz i podszywacz.
  • Zadowolony 2020-04-26 23:46:51
    Ja jestem prawdziwy zadowolony glowie z tego ze takie barany zagnane w kozi rog mi odpisuja🤣 Nie wierzycie w te 300zl za agnieszke? No a ile suszowego z hektara mialem dostac. Viagra droga.
  • Zadowolony 2020-04-26 22:54:13
    Co to za łóżko za 300 zł to chyba prycza . Mało tego suszowego dostałeś jak ci tylko na viagrę starczyło , ja viagry nie potrzebuje sam jeszcze daje radę bez wspomagaczy. U Agnieszki mam zniżkę bo stały klient jestem . I co ty na to ?
  • Zadowolony 2020-04-26 22:26:04
    A ja już dostałem całe dopłaty w tamtym roku ,a teraz suszowe , ale takie razy 2 bo miałem ubezpieczone i na dodatek deszcz w nocy padał i na dodatek pani Agnieszka się ze mną umówiła i co? Szczęka opada !
ZOBACZ WSZYSTKIE KOMENTARZE

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 34.204.187.106
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum

Drogi Użytkowniku!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych możemy przetwarzać Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. O celach tego przetwarzania zostaniesz odrębnie poinformowany w celu uzyskania na to Twojej zgody. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane dodatkowo jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.