W Krajowym Rejestrze (KR) figuruje 28 odmian rzepaku ozimego tolerancyjnych na wirusa żółtaczki rzepy (TuYV). Pierwszymi odmianami tego typu wpisanymi do KR w 2017 r. były Anniston i Architect. Bardzo szybko, bo już w 2018 r., ich liczba gwałtownie wzrosła. Zarejestrowano wówczas 10 odmian: Absolut, Adcvocat, Albrecht, Angelico, Aspect, Astana, Chopin, Prince, Smaragd, Ragnar. W 2019 r. do KR wpisano ich 7: Ambasador, Artemis, Aurelia, Attraction, Dominator, Duke, Dynamic. Rok 2020 przyniósł kolejne rozszerzenie asortymentu, tym razem o 9 odmian odpornych na TuYV: Akilah, Batis, Daktari, DK Excited, LE 17346, LG Anarion, LG Areti, LG Aviron, Temptation.

Odmiany odporne na wirusa żółtaczki rzepy

Przedstawiamy opisy odmian (w kolejności alfabetycznej) zarejestrowanych w br., których materiał siewny będzie w sprzedaży na nadchodzący sezon:

Akilah – łączy w sobie genetyczną tolerancję na żółtaczkę rzepy i suchą zgniliznę kapustnych (gen APR 37). W doświadczeniach rejestrowych w wyjątkowo suchym 2019 r. plonowała na poziomie 119 proc. wzorca. Zakwita w terminie średnio wczesnym, a dojrzewa średnio późno. Tolerancyjna w stosunku do jakości gleb. Reprezentant hodowcy: Saaten-Union Polska.

Batis – średni plon względny z pełnego cyklu doświadczeń rejestrowych to 115 proc. wzorca. Cechuje się bardzo dobrą zimotrwałością. Średnio wcześnie zakwita i dojrzewa. Buduje silny system korzeniowy, dzięki czemu relatywnie dobrze znosi okresowe niedobory wody. Rekomendowana do uprawy na stanowiskach średnich, dobrych i bardzo dobrych. Reprezentant hodowcy: DSV Polska.

DK Excited – odmiana o wysokim potencjale plonowania i zawartości tłuszczu w nasionach. Dobry wigor jesiennego wzrostu i zimotrwałość. Średnio wczesna we wznawianiu wegetacji na wiosnę. Termin kwitnienia wczesny, dojrzewania średnio wczesny. Jej cecha wyróżniająca to wysoka odporność na pękanie łuszczyn. Reprezentant hodowcy: Monsanto Polska.

LG Anarion – wykazuje potrójną tolerancję w stosunku do: żółtaczki rzepy, specyficznych ras kiły kapusty, suchej zgnilizny kapustnych (gen Rlm7). Jest odporna na pękanie łuszczyn i osypywanie się nasion. Odmiana średnio wcześnie zakwitająca i dojrzewająca. Zalecana do uprawy na terenie całego kraju. Reprezentant hodowcy: Limagrain Oddział w Polsce.

LG Areti – odmiana o wysokim potencjale plonowania. Ma gen odporności na suchą zgniliznę kapustnych (Rlm7). Jest odporna na pękanie łuszczyn i osypywanie się nasion w niekorzystnych warunkach panujących podczas zbioru. Odmiana średnio wcześnie zakwitająca i dojrzewająca. Zalecana do uprawy na terenie całego kraju. Reprezentant hodowcy: Limagrain Oddział w Polsce.

LG Aviron – odmiana o wysokim potencjale plonowania. Poza tolerancją na żółtaczkę rzepy wykazuje ją także w stosunku do suchej zgnilizny kapustnych (gen Rlm7). Jest odporna na pękanie łuszczyn i osypywanie się nasion. Odmiana średnio wcześnie zakwitająca i dojrzewająca. Została uzyskana w ramach programu hodowlanego N-Flex, przez co wyróżnia się efektywniejszym wykorzystaniem dostępnego azotu w porównaniu do innych odmian mieszańcowych. Zalecana do uprawy na terenie całego kraju. Reprezentant hodowcy: Limagrain Oddział w Polsce.

Temptation – odmiana o wysokim, stabilnym potencjale plonowania, wysokiej zawartości tłuszczu w nasionach. Odznacza się dużym wigorem jesiennym. Średnio wcześnie zakwita. Dojrzewanie średnio wczesne. Szybko wypełnia łuszczyny i oddaje wodę. Reprezentant hodowcy: DSV Polska.

Ochrona przed wirusem

TuYV występuje powszechnie w regionach, gdzie obok rzepaku uprawiane są burak cukrowy, ziemniak i warzywa, czyli praktycznie w całym kraju. Monitoring Instytutu Ochrony Roślin wskazuje na masową obecność wirusa w zachodnim, południowo-zachodnim i środkowym rejonie Polski. Niestety, na wirusa nie ma lekarstwa – nie ma możliwości zwalczania środkami ochrony roślin. Pozostaje walka w sposób pośredni:

  • wykorzystywanie zapraw neonikotynoidowych – chronią młode rośliny rzepaku do fazy 6. liścia przed żerowaniem m.in. mszyc, będących wektorem wirusa;
  • stosowanie jesienią insektycydów przeciwko mszycom. Bardzo łagodne ostatnie zimy umożliwiały tym owadom nieprzerwane bytowanie i żer. Chemiczne zwalczanie w tym okresie nie jest skuteczne, a może nawet doprowadzić do uszkodzenia roślin;
  • siew odmian o podwyższonej odporności na wirusa żółtaczki rzepy (TuYV).

Wirusa mogą roznosić atakujące rzepak mszyce kapuściana i brzoskwiniowa, przy czym to ten drugi gatunek wskazuje się jako wyjątkowo efektywnego wektora. Gatunek ten jest polifagiem żerującym między innymi na roślinach psiankowatych, bobowatych, kapustowatych. Do zakażenia dochodzi w trakcie żerowania mszyc. Owady wysysając sok z roślin, wpuszczają do ich tkanek zainfekowaną wirusem ślinę.

Mszyce zmieniają swoją biologię, na skutek ocieplenia klimatu przystosowują się do zachodzących zmian. Daje się je zauważyć na plantacjach nie tylko w trakcie kwitnienia i zawiązywania łuszczyn rzepaku, ale także jesienią, a nawet zimą.