Jednym z kluczowych składników dla ziemniaka jest potas. Pobranie jednostkowe tego składnika niezbędne do wytworzenia 1 t bulw wraz z plonem ubocznym wynosi do 6 kg K2O, czyli aby uzyskać plon bulw w wysokości 30-40 t/ha, rośliny pobierają od 180 do 240 kg tego składnika.

Funkcje fizjologiczne

W związku z tak dużym zapotrzebowaniem potas spełnia wiele kluczowych funkcji w okresie wzrostu i rozwoju roślin ziemniaka. Jest głównym składnikiem odpowiedzialnym za transport asymilatów z liści do bulw, stąd uznawany jest za drugi po azocie składnik plonotwórczy. Ponadto odpowiednie zaopatrzenie roślin ziemniaka w potas ma korzystne oddziaływanie na szereg cech jakościowych bulw poprzez: zmniejszenie wrażliwości bulw na wszelkiego rodzaju procesy ciemnienia bulw, zarówno surowych jak i po ugotowaniu, zwiększenie zawartości witaminy C i skrobi oraz odporności bulw na uszkodzenia mechaniczne, a tym samym polepszenie ich zdolności przechowalniczej, zmniejszenie zawartości cukrów redukujących w bulwach i zwiększenie lepkości kleików skrobiowych, co poprawia ich właściwości technologiczne.

Nawożenie potasem wykazuje również dodatnie działanie ochronne przed atakiem patogenów chorobotwórczych. Jednak w ostatnich latach, co związane jest z dużą częstotliwością występowania okresów ze znacznym deficytem opadów podczas wegetacji, nadrzędną staje się rola związana z regulowaniem gospodarki wodnej, a ściślej – z lepszym uwodnieniem tkanek roślin w warunkach odpowiedniego zaopatrzenia w potas, co tym samym zwiększa ich odporność na suszę.

Dlaczego trzeba dokarmiać

Zasadnicze nawożenie mineralne tym składnikiem stosowane do gleby przed sadzeniem, ustalone na podstawie analizy gleby, w okresach posuchy często jest niewystarczające, co wynika z ograniczenia w pobieraniu potasu przy braku wody, a więc nie może być w pełni wykorzystane. Nie w pełni więc mogą być zabezpieczone potrzeby roślin ziemniaka, jeśli chodzi o potas, co tym samym może negatywnie odbijać się na plonie i jakości bulw. Stąd skutecznym sposobem uzupełnienia niedoboru potasu w takich warunkach może być dolistna jego aplikacja. Potas stosowany dolistnie wpływa wtedy na lepsze utrzymanie turgoru tkanek rośliny.

Stanowi to ważny czynnik zabezpieczający rośliny przed więdnięciem podczas okresu suszy, co jest szczególnie istotne w okresie intensywnego gromadzenia plonu, bowiem rośliny dobrze zaopatrzone w potas zużywają od 20 do 50 proc. mniej wody na jego wyprodukowanie. Okres krytyczny, czyli największego zapotrzebowania i pobierania potasu w przypadku roślin ziemniaka rozpoczyna się od fazy kwitnienia, co zbiega się z intensywnym gromadzeniem masy bulw BBCH 40 i trwa do czasu osiągnięcia przez bulwy 90 proc. typowej masy BBCH 48.

Czym dokarmiać ziemniaka?

Dobrym rozwiązaniem w przypadku zaistnienia potrzeby uzupełnienia tego składnika jest zastosowanie w formie roztworu wodnego siarczanu potasu o stężeniu 4-6 proc., czyli od 4 do 6 kg nawozu rozpuszczonego w 100 l wody lub nawozów wieloskładnikowych z udziałem tego składnika w dawce zalecanej przez producenta.

Siarczan potasu charakteryzuje się dobrą rozpuszczalnością w wodzie, wysoką zawartością potasu (co w formie tlenku potasu stanowi 52 proc.), a oprócz tego wysoką zawartością siarki (SO3 – 46 proc.), makroelementu niezbędnego w syntezie białek i wpływającego również korzystnie na walory smakowe bulw ziemniaka. W przypadku zabiegów stosowanych profilaktycznie – czyli bez stwierdzenia widocznych objawów niedoboru tego składnika na roślinach, a jedynie skłaniających do ich wykonania z uwagi na niekorzystne warunki pogodowe czy uzupełnienie podstawowego nawożenia mineralnego doglebowego i możliwość podwyższenia plonu bulw – wystarczające jest wykonanie 2-4 zabiegów w okresie wegetacji.

Natomiast w przypadku zabiegów interwencyjnych, czyli na podstawie stwierdzenia widocznych objawów niedoboru potasu na roślinie lub gdy wyniki analizy materiału roślinnego wskazują na zbyt niską jego zawartość (ukryte niedobory), może to być nawet 5-6 zabiegów wykonanych w odstępach co najmniej 7-dniowych. Najlepiej, aby nie podnosić kosztów, łączyć te zabiegi, jeżeli tylko jest to możliwe, z innymi zabiegami, np. ochrony roślin. Najczęściej objawy niedoboru potasu na roślinach ziemniaka ujawniają się w postaci zwiędłego pokroju roślin, starsze liście przybierają barwę szaro-zieloną, zasychają na wierzchołkach i brzegach, zwijają się do góry, a następnie opadają.

Wyniki badań własnych

W badaniach przeprowadzonych w Zakładzie Agronomii Ziemniaka IHAR-PIB Oddział Jadwisin, stosując zapobiegawczo, jako uzupełnienie podstawowego nawożenia mineralnego NPK trzy zabiegi nalistne w okresie wegetacji płynnym nawozem Ekosol PK o składzie 10 proc. P2O5 i 20 proc. K2O, w dawce 6 l/ha do każdego zabiegu, uzyskano przyrost plonu o 4,2 t/ha, czyli 11,2 proc. w stosunku do obiektu kontrolnego, bez nalistnego dokarmiania. Ponadto stwierdzono większy udział w plonie bulw dużych, podwyższenie zawartości skrobi i witaminy  C oraz nieznaczne obniżenie azotanów w bulwach po zastosowaniu tego nawozu (tab. 1).

129810.jpg
129810.jpg

W ostatnich latach coraz większym zainteresowaniem cieszą się nawozy, których skuteczność potwierdza się w niekorzystnych warunkach pogodowych. Wychodząc naprzeciw tym oczekiwaniom, produkuje się obecnie nawozy w różnych technologiach, np. przy wykorzystaniu naturalnych aminokwasów roślinnych, alg morskich, mikroorganizmów różnego pochodzenia, związków humusowych czy zmielonych na pył utworów skalnych. Na ogół są to produkty, które łączą w działaniu funkcje odżywcze, zawierają makro- i mikroelementy, a także biostymulujące – z zawartością substancji bioaktywnych, które przyczyniają się do uodparniania roślin na stresy środowiskowe, a tym samym działają korzystniej na plonowanie w latach ekstremalnych pod względem układu warunków pogodowych w okresie wegetacji, co wykazano w badaniach IHAR-PIB Oddział Jadwisin. Po zastosowaniu nalistnym nawozu (2 zabiegi po 2 kg/ha, rozpuszczone w 300 l/ha wody) na bazie zmikronizowanych skał, w którym składniki występowały w formie nanocząsteczek, a jednym z głównych był potas (K2O – 13 proc.), w latach z niedoborem opadów stwierdzono procentowo większy przyrost plonu bulw ziemniaka niż w roku o dostatecznej ilości opadów (tab. 2).

Należy zdawać sobie sprawę, że objawy niedoboru potasu widoczne na roślinach mogą być niekiedy trudne do określenia z uwagi na nakładanie się innych podobnych, wynikających np. z przyczyn chorobowych. Ponadto występowanie widocznych objawów na roślinach z reguły wiąże się już ze zbyt późnym ich uzupełnieniem, co tym samym przyczyniać się może do utraty części plonu. Dlatego lepszym sposobem jest laboratoryjna analiza roślin, a najlepszym – wykonywanie testów roślinnych na plantacji w okresie wegetacji, przy wykorzystaniu przyrządów fotooptycznych, które pozwalają na szybką ocenę zawartości potasu i eliminację ewentualnego ukrytego niedoboru poprzez nalistną aplikację.