Obornik jest bardzo dobrze wykorzystywany przez rośliny, zwłaszcza o długim okresie wegetacji. Zawiera bowiem składniki potrzebne do rozwoju i poprawia właściwości fizyczne gleby. Jego skład chemiczny uzależniony jest przede wszystkim od gatunku, rodzaju żywienia i użytkowania zwierząt. Przyjmuje się, że obornik o zawartości 21 proc. suchej masy zawiera w procentach: azot – 0,5, fosfor – 0,3, potas – 0,7, wapń – 0,5, magnez – 0,2, natomiast w mg/kg: żelazo – 2500, mangan – 345, cynk – 194, miedź – 23, bor – 22, molibden – 1,6 i kobalt – 1,9. Skład chemiczny obornika jest bardzo zróżnicowany. Zgodnie z ustawą o nawożeniu razem z obornikiem nie można wnosić więcej w ciągu roku niż 170 kg czystego azotu na hektar.

Najlepsze terminy
Obornik można stosować tylko od 1 marca do 30 listopada, z wyjątkiem nawożenia pod osłonami. Optymalnym terminem jest wczesna wiosna (gleby lekkie) bądź późna jesień (gleby ciężkie, zwięzłe, użytki zielone). Należy unikać stosowania obornika latem i wczesną jesienią, gdyż mogą wtedy wystąpić straty azotu poprzez wymywanie do wód gruntowych. Obornik trzeba rozrzucać równomiernie, na całej powierzchni pola i przykrywać lub wymieszać z glebą nie później niż następnego dnia po wywiezieniu. Robi się to w dni chłodne, pochmurne i bezwietrzne. Podczas wegetacji nawozy naturalne w postaci stałej należy stosować tylko na użytkach zielonych i na wieloletnich uprawach polowych. Ustawa o nawozach zabrania stosowania obornika na glebach zalanych wodą, przykrytych śniegiem lub zamarzniętych na głębokość 30 cm. Również w strefach ochronnych źródeł wody, na brzegu zbiorników wodnych i kąpielisk. Obornik należy przyorać na odpowiednią głębokość. Zbyt głębokie przyoranie utrudnia jego rozkład, natomiast zbyt płytkie – przyspiesza. Na glebach ciężkich powinien być przyorany na głębokość 12–16 cm, a na lekkich na 18–20 cm.

Wykorzystanie
Składniki ze świeżego obornika na ciężkich glebach w pierwszym roku są wykorzystywane przez rośliny zaledwie w 40 proc. Dlatego dużo korzystniej jest stosować obornik pryzmowany lub kompostowany, który działa znacznie szybciej, gdyż został już częściowo rozłożony. Czas jego rozkładu wynosi 2,5–4 lat.
W oborniku 70–90 proc. związków azotu występuje w postaci związków organicznych, dlatego w pierwszej kolejności należy go stosować pod uprawy o długim okresie wegetacji. Wykorzystanie tej substancji w pierwszym roku wynosi 30–40 proc., w drugim i trzecim roku dalsze 20–30 proc. Fosfor w pierwszym roku jest wykorzystywany w 20 proc. do 30 proc. w ciągu trzech lat), a potas w 60 proc. (do 80 proc. w okresie trzyletnim). Świadczy to o wpływie obornika na plony roślin w drugim, a nawet dalszych latach po zastosowaniu.
Najlepiej posługiwać się tzw. równoważnikiem nawozowym, który określa, jaka jest wartość nawozowa składników obornika w porównaniu z nawozami mineralnymi. Odpowiednie współczynniki pozwalają przeliczyć formę ogólną składnika w nawozie na formę działającą.

Pod rośliny
Obornik jest podstawowym nawozem organicznym w uprawie ziemniaków. Dawka optymalna wynosi 25 t/ha, ale większe są również korzystne, zwłaszcza pod ziemniaki jadalne. Nawóz stosuje się najczęściej bezpośrednio po żniwach, razem z podorywką, lub jesienią z orką przedzimową. Jego przyoranie jesienią zwiększa plony ziemniaków w porównaniu z zastosowaniem identycznej dawki, ale wiosną. Wykorzystanie obornika zależy w dużej mierze od terminu przyorania, jakości, temperatury i wilgotności gleby oraz liczby drobnoustrojów glebowych. Przy dawce obornika wynoszącej 30 t/ha średnie nawożenie mineralne powinno wynosić: 50–80 kg N, 54–70 kg P2O5 i 80–120 kg K2O na ha. Przy uprawie ziemniaków bez obornika dawki nawozów mineralnych należy zwiększyć, w zależności od zasobności gleby, o mniej więcej 25 proc.
Najwartościowszym nawozem naturalnym pod buraki jest obornik dobrze przefermentowany i zastosowany jesienią. Nie stosuje się go wiosną, ponieważ wykorzystanie jest niewielkie. Optymalna dawka wynosi 30 t/ha.
Nawożenie organiczne w uprawie ku-kurydzy jest szczególnie zalecane na glebach lekkich. Obornik stosuje się jesienią przed orką przedzimową. W wypadku kukurydzy kiszonkowej uprawianej w plonie wtórym także jesienią, ale przed orką siewną wykonywanà pod międzyplon. Wykorzy-stanie składników pokarmowych zawartych w nawozach, zwłaszcza azotu, jest jednak mniejsze niż w nawozach mineralnych. Nawożąc kukurydzę pełną dawką obornika, należy obniżyć nawożenie mineralne o 20-40 proc. Pełna dawka wynosi 20–30 t/ha.


Nawożenie rzepaku obornikiem bywa raczej rzadko praktykowane, ale wskazane zwłaszcza na stanowisku po zbożach. Można go zastosować, gdy przedplonem jest jęczmień ozimy, który wcześnie schodzi z pola. Rozrzuca się go podczas wczesnej orki, co najmniej 2–3 tygodnie przed siewem rzepaku, aby gleba osiadła. Podczas stosowania pełnej dawki obornika należy zmniejszyć dawki nawozów mineralnych o 20–30 proc.
Nie każdy obornik nadaje się do nawożenia łąk i pastwisk. Świeży zmusza rolników do dodatkowych nakładów wynikających z konieczności zebrania jego reszek wiosną. Jeżeli się tego nie zrobi, rośliny mają tendencję do wylegania i podgniwania, ponadto istnieje zagrożenie zanieczyszczenia paszy resztkami poobornikowymi. Zbyt wysuszony nawóz nie rozkłada się dostatecznie dobrze i brakuje w nim drobnoustrojów mineralizujących materię organiczną. Również niekorzystnie na rośliny i glebę wpływa obornik zapleśniały – zaraża on ruń grzybami pleśniowymi. Przeciętna dawka stosowana raz na 3–4 lata powinna wynosić ok. 25 t/ha. Większe dawki stosuje się jedynie na gleby słabe, gdzie ruń jest mocno osłabiona lub zdegradowana.

Obornik a zwierzęta
Ilości obornika otrzymywane w ciągu roku od poszczególnych zwierząt gospodarskich po odliczeniu odchodów pozostawionych w polu czy na pastwisku:
- krowa – 12 t (żywienie w oborze) 
- koń – 8 t 
- cielę – 8 t (żywienie w oborze) 
- krowa – 5,5 t (żywienie w oborze i na pastwisku) 
- cielę – 4 t (żywienie w oborze i na pastwisku) 
- świnia – 1,5 t
- owca – 1,5 t 
- kura – 0,55 t


Rodzaje obornika
- Świeży, niepoddany procesowi fermentacji, o niejednolitej strukturze i szerokim stosunku C:N.
- Przefermentowany, poddany procesowi fermentacji przez okres 4–5 miesięcy, podczas którego następuje częściowa mineralizacja materii organicznej i zawężenie stosunku C:N do 15–20:1. 
- Kompostowany, o dużym stopniu rozkładu, z dodatkiem nawozów mineralnych, torfu, fekaliów lub gliny, stosowany najczęściej w ogrodnictwie.
- Słomiasty, z dużą ilością ściółki ze słomy charakteryzujący się szerokim stosunkiem C:N.
-  Sztuczny, nawóz organiczny otrzymywany przez kompostowanie pociętej słomy z gnojowicą, gnojówką, wodą gnojową i nawozami mineralnymi (N, P, Ca) oraz specjalnymi preparatami.

Składowanie nawozu
Po 25 października 2008 r. składowanie obornika będzie możliwe już tylko na płytach obornikowych. Pojemność takiej płyty powinna zapewnić przechowywanie go przez co najmniej 4 miesiące, a do tego czasu dopuszcza się przechowywanie w pryzmach polowych.

Źródło: Farmer 18/2007