Dobór nawozu zależy od tego, w jakim czasie oczekuje się efektu odkwaszania. Po szybkodziałające tlenkowe nawozy wapniowe sięga się w przypadku stanowisk silnie zakwaszonych, na których zachodzi potrzeba interwencyjnego działania. Takie nawozy mogą być rozwiązaniem na gleby ciężkie, natomiast na glebach lżejszych dawka musi być niska, ponieważ łatwo można podnieść odczyn gleb do bardzo wysokiego poziomu (znacznie powyżej pH 7,2). Uzyska się wówczas efekt odwrotny do zamierzonego, bo przy nadmiernej zasadowości wiele pierwiastków z gleby staje się niedostępnych dla roślin. Dlatego należy je stosować z rozwagą. Wapna tlenkowe stosuje się na suchą glebę przy słonecznej pogodzie – dobrą porą jest wczesna jesień, po zbiorze przedplonu. Po wysiewie nawóz miesza się z glebą. Pozostawiony na powierzchni pola będzie ulegał zbryleniu, ponieważ ten rodzaj wapna jest wysoce higroskopijny i po zetknięciu z wilgocią, np. kroplami rosy, utworzą się grudki. Na stanowiskach, na których dąży się do zachowania optymalnego odczynu, stosuje się nawozy działające powoli, żeby jak najdłużej utrzymany był efekt wapnowania. Dotyczy to np. gleb, które odkwaszano w ostatnich latach.

Rodzaj gleby

Gleby w Polsce w przewadze są zakwaszone i na przestrzeni lat stan ten nie uległ poprawie. Wymagają systematycznego wapnowania. Nawozy wapniowe zastosować można w zależności od rodzaju gleb:
bardzo lekkie, lekkie i średnie gleby – nawozy wapniowe węglanowe, tj.: kopaliny naturalne (kredy, mielone skały wapienne, dolomity). Nawozy węglanowe działają wolno i długo;
ciężkie gleby – wapno tlenkowe (uzyskiwane jest w procesie prażenia wapieni). Nawozy szybko podnoszą pH gleby i muszą być stosowane z rozwagą. Działają w krótszym czasie niż nawozy węglanowe;
wszystkie rodzaje gleb – wapno dolomitowe, tj. mielone dolomity. Tego typu nawozy działają długo, ich skuteczność odkwaszania jest niska.

Tempo działania nawozu

O tempie działania nawozu decyduje stopnień rozdrobnienia (zmielenia) frakcji. Jeśli ma cząsteczki większe niż 2 mm, to jest mieszaniną złożoną z frakcji różnej wielkości – nie będzie efektywny i trzeba liczyć się z niską jego jakością. Znaczenie ma także twardość surowca:
najszybciej działają tlenki – tu stopień rozdrobnienia ma mniejsze znaczenie. Jony wapnia szybko powodują zobojętnienie jonów wodorowych występujących w roztworze glebowym, wypierając jony wodoru i glinu;
szybko działają młode wapienie, które są miękkie i bardziej porowate, przez co łatwiej rozpuszczalne. Przykładowo: kreda jest najszybciej działającym (rozpuszczającym się) spośród nawozów węglanowych, ma cząsteczki mniejsze niż 0,147 mm (bez mechanicznego rozdrabniania), jej pylistość skutkuje zwiększeniem rozpuszczalności;
wolno działają nawozy pochodzące ze skał starszych – są bardziej twarde i muszą być bardzo drobno zmielone. Im bardziej rozdrobnione, tym wapń szybciej uwalniany jest do gleby i w większym stopniu dostępny dla roślin. Jednak nawet drobno zmielone (np. dolomit) trudniej przechodzą do roztworu glebowego niż pochodzące ze skał młodszych.

Reaktywność

Reaktywność nawozu określa jego zdolność do rozpuszczania i wchodzenia związków wapnia w reakcje chemiczne w glebie pod wpływem wody. Wyrażana jest w proc. od 1 do 100 (100 proc. to aktywność czystego CaCO3). Ta cecha definiuje czas potrzebny do rozpuszczenia nawozu i uzyskania efektu odkwaszania gleby. Dotyczy nawozów węglanowych, dla których wartość może być od 25 do 99 proc. Im nawóz jest w większym stopniu zmielony (bardziej rozdrobniony), tym wyższe jego wartości procentowe, czyli reaktywność. Taki nawóz o wysokiej reaktywności szybciej odkwasza gleby. Jest to przydatny parametr do określenia jakości nawozów o podobnych stopniach uziarnienia. Przy czym znaczenie tu ma proc. zawartość czystego składnika.
Reaktywność nawozów:
80-100 proc. – kreda nawozowa (nawóz węglanowy);
30-50 proc. – skały wapienne, wapienie;
do 25 proc. – dolomity, twarde, bardzo zwięzłe.

Czysty składnik i klasyfikacja wapna

Przy wyborze nawozu wapniowego powinniśmy brać pod uwagę zawartość CaO, czyli proc. udział czystego składnika. Cenę przelicza się na 1 t czystego składnika, a nie 1 t wapna. W myśl przepisów (Dz.U.10.183.1229) na etykietach produktów znajduje się informacja o zawartości CaO. W kraju obowiązuje klasyfikacja wapna nawozowego pod względem minimalnej zawartości CaO, z udziałem magnezu i bez niego. Dlatego niezależnie od składu nawozu producenci przeliczają wapno węglanowe CaCO₃ na tlenkowe CaO, co czasem może być mylnie odczytane przez odbiorcę (że stosuje wapno tlenkowe). Podpowiedzią jest przypisana odmiana, wskazana na ateście jakości sprzedawanego wapna nawozowego. Dokument wydają właściwe Okręgowe Stacje Chemiczno-Rolnicze lub Instytut Upraw, Nawożenia i Gleboznawstwa w Puławach. Informacja o typie nawozu powinna widnieć na opakowaniu produktu. Jeśli brakuje takich danych, to muszą być zawarte w ateście, który sprzedający ma obowiązek okazać na żądanie kupującego. Jeszcze bardziej szczegółowych informacji dostarczają unijne oznaczenia, które niektórzy producenci umieszczają na etykietach produktów.

Efektywny nawóz wapniowy

Przykładowo dobrej jakości, efektywne wapno węglanowe (granulowane) jest sklasyfikowane w odmianie „04” i zawiera ponad 90 proc. czystego składnika CaCO₃, co w przeliczeniu na masę tlenkową daje odpowiednio 50-55 proc. CaO. Łatwo rozpuszczalnym nawozem jest także węglan wapnia kredy suchej (tzw. kreda pisząca), zaliczanej do odmiany 06a, o 35-proc. minimalnej zawartości CaO. Także łatwo wchłania się tzw. kreda łąkowa będąca węglanowym wapnem kredowym jeziornym. Sklasyfikowana jest w odmianie 07a, z minimalną zawartością 30 proc. CaO. Z uwagi na dużą zawartość wody ten rodzaj surowca po wydobyciu jest osuszany i przy tej okazji poddawany obróbce. Dzięki temu występuje w formie granulatu.

Magnez w wapnie

Niektóre wapienie (np. kredy) zawierają magnez, przy czym niewielkie jego ilości (do 1 proc.) nie mają większego znaczenia z punktu widzenia działania odkwaszającego nawozu. Mogą natomiast mieć znaczenie jako źródło magnezu dla roślin, ponieważ często wystarczy zwapnować glebę, aby uruchomić niedostępny magnez. Powszechnie stosowane w okresie pożniwnym np. produkty z przemiału dolomitu (węglan wapnia i magnezu) działają wolno. Zauważalna zmiana odczynu gleby po ich użyciu jest wynikiem działania magnezu, który ma o ok. 40 proc. wyższą zdolność neutralizacji kwaśnych kationów niż wapń. Efekty działania odkwaszającego tego typu nawozów są widoczne przy długofalowym stosowaniu i naprzemiennie z węglanami wapnia.

Nawóz wapniowy ma zadanie odkwaszać glebę, a nie być mieszaniną twardego wapienia, piasku i innych zanieczyszczeń. Czasem stwierdzenie udziału innych frakcji może być korzystne, np. domieszki gliny przy wysiewie nawozu na gleby bardzo piaszczyste.