Podstawowym założeniem aktualnej polityki rolnej jest prowadzenie produkcji w taki sposób, aby zostały spełnione dwa główne cele rolnictwa zrównoważonego: wzrost plonów - bezpieczeństwo żywnościowe oraz minimalizacja zagrożeń dla środowiska. Realizacja ww. celów zakłada między innymi redukcję zużycia pestycydów w ramach programu integrowanej ochrony roślin. Działania w tym zakresie winny opierać się nie tylko na eliminacji wielu dotychczas stosowanych pestycydów czy też redukcji ich dawki. Skuteczna realizacja tego programu wymaga od rolników, a w jeszcze większym stopniu od doradców we współdziałaniu z naukowcami, zmiany w podejściu do prowadzenia łanu/plantacji, głównie nawożenia. Ten ostatni termin, w istocie rzeczy określający charakter zabiegu, dotyczy konieczności opracowania efektywnego systemu żywienia uprawianych roślin, uwzględniając ich potencjał plonotwórczy, a zwłaszcza krytyczne fazy formowania plonu. Nie mniej ważne są zagrożenia wynikające z uproszczenia struktury następstwa roślin, zwiększające presję tych samych grup patogenów.

Patogen atakuje roślinę celem pozyskania składników odżywczych (cukry, białko, składniki mineralne), niezbędnych dla swojego wzrostu i reprodukcji. Rola składników mineralnych w tworzeniu mechanizmów odporności na atak patogenu ujawnia się w każdej z trzech faz patogenezy:

a. inokulacji - spora zasiedla tkanki rośliny (najczęściej tkanki okrywowe liści, korzeni);

b. inkubacji - pokonywanie przez kiełkującą sporę barier ochronnych rośliny;

c. infekcji - proces wzrostu strzępek grzyba do wnętrza komórki.

Stopień zasiedlania uprawianej rośliny przez spory patogenu zależy od jej wrażliwości gatunkowej czy nawet odmianowej. Każda roślina wydziela do środowiska zewnętrznego substancje swoiste, głównie cukry i niskocząsteczkowe związki azotu, rozpoznawalne przez spory określonego gatunku czy nawet szczepy patogenu. W drugim etapie patogenezy kiełkująca spora, aby dotrzeć do składników odżywczych (cukry, białka, składniki mineralne), musi pokonać szereg barier ochronnych rośliny, które tworzą: kutikula, blaszka środkowa komórki, a także błona komórkowa. Sprawność tej linii obrony zależy od:

grubości kutikuli komórek okrywowych tkanek rośliny,

zawartości ligniny, wapnia i boru w blaszce środkowej,

zawartości potasu i chloru w wakuoli komórki.

Do infekcji dochodzi dopiero wówczas, gdy strzępki patogenu pokonają barierę, jaką jest błona komórkowa pojedynczej komórki.

W tym miejscu ujawnia się rola składników mineralnych. Zaobserwowano, że im większe ciśnienie osmotyczne w komórce (potas i chlor), tym słabsza penetracja komórki przez strzępki grzyba. Naruszenie błony komórkowej przez grzyba powoduje wyciek jonów potasu (K+) z cytoplazmy, lecz w połączeniu z jednoczesnym dopływem do zainfekowanej komórki jonów wapnia (Ca2+). Tylko rośliny dobrze odżywione potasem są w stanie wygenerować dostatecznie silny sygnał ostrzegawczy dla organizmu, który następnie uruchamia całą kaskadę mechanizmów obronnych. Do infekcji dochodzi wówczas, gdy patogen pokona szereg barier biofizycznych i biochemicznych rośliny. Rolnik może poprzez odpowiedni system żywienia roślin nie tylko wzmocnić obie grupy barier, lecz jednocześnie przygotować roślinę do szybkiej reakcji na infekcję. Ten drugi zakres działania składników mineralnych wynika z ich niezbędności do syntezy związków obronnych przez roślinę. Klasycznym przykładem są fitoaleksyny, będące związkami powstrzymującymi atak tzw. patogenów słabych. Składnikiem mineralnym, warunkującym ich syntezę, jest cynk. Wokół miejsc infekcji wiele gatunków roślin akumuluje kalozę, suberyny, ligniny, których depozycje służą do oddzielenia tkanek zdrowych od już zaatakowanych przez patogen. W syntezie kalozy niezbędna jest miedź, ligniny (potas, ż elazo, miedź, siarka).

AZOT I POTAS

Rola azotu w produkcji roślinnej jest jednoznaczna, gdyż jest to nadrzędny czynnik plonotwórczy. Ten fakt, powszechnie znany, nie jest w pełni uwzględniany w systemach nawożenia, gdyż producenci rolni zapominają o konieczności kontroli działania azotu. Wzrost dawek azotu prowadzi, co jest bezspornie udowodnione, do jednoczesnego...(...).

W artykule opublikowanym w kwietniowym numerze miesięcznika "Farmer" znajdziesz również informacje o roli siarki, wapnia, mikroskładników oraz krzemu.