• Będzie możliwość zastosowania elastycznego wiosennego terminu nawożenia. Termin stosowania nawozów azotowych będzie zależał od pogody.
  • Szykuje się aktualizacja wskaźników produkcji nawozów naturalnych i zawartego w nich azotu.
  • Zmieni się sposób obliczania maksymalnych dawek nawozów azotowych.
  • Przygotowano nowe wytyczne dla stosowania ścieków i osadów ściekowych w rolnictwie.

Polski Związek Producentów Roślin Zbożowych od lat zabiegał o możliwość elastycznego podejścia do określonych w Programie azotanowym terminów wiosennego nawożenia:

I wychodzi na to, że wreszcie apele rolników zostały wysłuchane. Resort infrastruktury planuje wprowadzić do przepisów prawa możliwość elastycznego podejścia do terminu wiosennego nawożenia.

Resort infrastruktury jest bowiem odpowiedzialny za gospodarkę wodną na terenie naszego kraju, a tym samym za realizację Dyrektywy azotanowej, której celem jest zmniejszenie zanieczyszczenia wód spowodowanego lub wywołanego przez azotany pochodzące ze źródeł rolniczych oraz zapobieganie dalszemu zanieczyszczeniu wód.

Przez ostatnie cztery lata w Polsce obowiązywał (opracowany na podstawie Dyrektywy) "Program działań mających na celu zmniejszenie zanieczyszczenia wód azotanami pochodzącymi ze źródeł rolniczych oraz zapobieganie dalszemu zanieczyszczeniu", zwany Programem azotanowym. W ostatnim czasie jednak resort infrastruktury przeprowadził wreszcie obowiązkową analizę funkcjonowania tego Programu (obowiązkowy przegląd po 4 latach) i zaproponował konkretne, korzystne dla rolników zmiany. Takie, o które zabiegali od lat, dostrzegając dużo wcześniej bezsens obowiązujących przepisów...

Do konsultacji publicznych przekazano właśnie projekt rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie przyjęcia nowego "Programu działań mających na celu zmniejszenie zanieczyszczenia wód azotanami pochodzącymi ze źródeł rolniczych oraz zapobieganie dalszemu zanieczyszczeniu".

W stosunku do obowiązujących jeszcze przepisów, zaproponowano zmiany dotyczące:

  • zastosowania elastycznego wiosennego terminu nawożenia,
  • aktualizacji wskaźników produkcji nawozów naturalnych i zawartego w nich azotu,
  • sposobu obliczania maksymalnych dawek nawozów azotowych,
  • dodania równoważników nawozowych dla ścieków i osadów ściekowych.

Terminy nawożenia

Odpowiednio dobrany termin stosowania nawozów zawierających azot jest istotnym czynnikiem wpływającym na plonotwórczość roślin. Ma to kluczowe znaczenie dla rolników, aby można było uzyskać wysokie plony, a jednocześnie nie dopuścić do strat w obrębie tego makroskładnika.

- Przeprowadzone na potrzeby przeglądu Programu działań analizy wykazują, że istnieje możliwość wprowadzenia elastycznego terminu nawożenia - zaznaczono w uzasadnieniu projektu nowego rozporządzenia.

Rekomendowaną formą zmiany obowiązujących zapisów Programu działań jest wykorzystanie wskaźnika przekroczenia wartości progowych sumy temperatur warunkujących rozpoczęcie fizjologicznych i metabolicznych zmian w zakresie wzrostu i rozwoju roślin.

Jako termin rozpoczęcia stosowania nawozów azotowych mineralnych oraz płynnych i stałych nawozów naturalnych proponuje się datę przejścia średniej dobowej temperatury powietrza przez próg: 3°C - dla roślin zasianych jesienią oraz 5°C - dla pozostałych gatunków roślin. Jako przejście przez próg danej temperatury należy wskazać termin, w którym przez 5 dni następujących po sobie, każdego dnia, średnia dobowa temperatura powietrza przekroczyła 3°C lub termin, w którym przez pięć dni następujących po sobie, każdego dnia średnia dobowa temperatura powietrza przekroczyła 5°C.

Koncentracja azotu w nawozach

Aktualizacja Programu działań wprowadza również zmiany w wartościach dotyczących średniej rocznej wielkości produkcji nawozów naturalnych i koncentracji zawartego w nich azotu i wynikają z postępu i przekształceń zachodzących w rolnictwie.

Krajowa produkcja zwierzęca, podobnie jak całe rolnictwo, podlega ewolucyjnym zmianom, pod wpływem nie tylko postępu hodowlanego, ale i rozwoju precyzyjnych metod chowu i żywienia, czy też uwarunkowań makroekonomicznych. Na tempo zmian wpływa także opłacalność produkcji, którą uzyskuje się aktualnie, bądź poprzez certyfikowaną, wysoką jakość lub redukcje kosztów jednostkowych.

- Precyzyjne bilansowanie dawek pokarmowych, wzrost ich strawności, zgodnie z regułą bilansu masowego, zmniejsza koncentrację biogenów w nawozach naturalnych, a zatem ryzyko oddziaływania na środowisko - podkreślono w projekcie.

Przygotowane zostały również współczynniki (w tym DJP) dla nowych gatunków zwierząt gospodarskich ujętych w ustawie z dnia 10 grudnia 2020 r. o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich (Dz. U. z 2021 r. poz. 36). Zgodnie z ww. ustawą definicja zwierząt gospodarskich została rozszerzona o nowe gatunki zwierząt: lamy i alpaki, które dotychczas nie były ujęte w Programie działań.

Zapotrzebowanie na azot

Aktualizacja Programu działań wprowadza zmiany w wartościach pobrania jednostkowego azotu, które określa ilość kilogramów tego makroelementu pobieraną przez rośliny w celu wyprodukowania 1 tony plonu głównego wraz z odpowiednią ilością plonu ubocznego, które zostały zweryfikowane na podstawie najnowszych dostępnych wyników badań w zakresie zapotrzebowania poszczególnych gatunków roślin na azot.

Wyłączono rośliny bobowate i niektóre pastewne (lucernę, koniczynę i seradelę) ze sporządzania uproszczonego bilansu azotu oraz wyznaczania dawki nawozów azotowych mineralnych, a tym samym nie zamieszczano w Programie działań w ich przypadku pobrania jednostkowego azotu. Dodatkowo uproszczono tabelę zawierającą ilości azotu działającego pozostającego w glebie po uprawie roślin bobowatych i zaktualizowano wartości w niej zawarte.

Stosowania ścieków i osadów ściekowych

Kolejnym zagadnieniem, które zostało uwzględnione w aktualizacji Programu działań jest kwestia stosowania ścieków i osadów ściekowych w gospodarce nawozowej gospodarstw.

- Osady ściekowe oraz ścieki mogą stanowić źródło związków pokarmowych dla roślin uprawnych - podkreślono w uzasadnieniu projektu nowego prawa.

Rolnicze wykorzystanie obu tych produktów obwarowane jest szeregiem uwarunkowań prawnych, które mają na celu minimalizację negatywnego oddziaływania na środowisko oraz zdrowie i życie ludzi. Uwzględnienie w Programie działań wymagań, w zakresie stosowania osadów ściekowych oraz ścieków, bazuje na przywołaniu i uzupełnieniu obowiązujących norm prawnych. Azot pochodzący z osadów ściekowych i ścieków powinien być uwzględniony w ramach zbilansowanego nawożenia azotem z uwzględnieniem maksymalnych ilości azotu działającego. Dlatego uzupełniono zapisy Programu działań o metodę obliczenia ilości azotu w osadzie ściekowym na podstawie wyników badań oraz dawek ścieków określonych w pozwoleniu wodnoprawnym lub pozwoleniu zintegrowanym na wykorzystanie rolnicze ścieków. Ponadto, uzupełniono załącznik tabelaryczny do Programu działań o wartości równoważnika nawozowego dla osadów ściekowych i ścieków w podziale na wiosenny i jesienny termin stosowania.

- Zaproponowane działania mają przyczynić się do dalszej poprawy jakości wód powierzchniowych i podziemnych, poprzez umożliwienie lepszego wykorzystania składników pokarmowych przez rośliny i w konsekwencji ograniczenie dopływu azotanów do wód powierzchniowych i podziemnych. Aktualizacja Programu działań jest również formą adaptacji sektora rolniczego do zmian klimatu, poprzez skorelowanie terminu rozpoczęcia wiosennego nawożenia ze średnią temperaturą dobową powietrza - zapisano w uzasadnieniu.