Odczyn
Odczyn gleby wywiera wpływ pośredni i bezpośredni na rozwój roślin oraz ich plonowanie. Wpływ pośredni polega na zmianie przyswajalności składników pokarmowych i toksyczności składników szkodliwych. Przy zbyt kwaśnym odczynie zmniejsza się w glebie ilość przyswajalnego fosforu, którego część staje się trudno dostępna dla roślin. Na glebach kwaśnych także potas jest trudno dostępny. W takich glebach może pojawić się także zbyt dużo manganu, który w dużych ilościach jest toksyczny dla roślin.

W miarę obniżania pH gleby zmienia się skład i aktywność mikroorganizmów glebowych. Na glebach kwaśnych maleje lub ustaje aktywność drobnoustrojów, które decydują o rozkładzie substancji organicznej i przemianach azotu. Kwaśna gleba jest nie przewiewna i zbita, co utrudnia rozwój korzeni roślin uprawnych.

Ocena odczynu:

  • bardzo kwaśny - pH do 4,5;
  • kwaśny - 4,6-5,5;
  • lekko kwaśny - 5,6-6,5;
  • obojętny - 6,6-7,2;
  • zasadowy - 7,3 i więcej.

Optymalny odczyn gleby jest różny dla poszczególnych gatunków roślin. Do roślin mało wrażliwych na kwaśny odczyn należą: len, łubin żółty, seradela i żyto. Rośliny średnio wrażliwe to: mieszanki zbożowe i pastewne, owies i ziemniaki, a wrażliwe: bobik, łubin biały, pszenica, pszenżyto i rzepak. Do roślin bardzo wrażliwych na kwaśny odczyn należą buraki cukrowe i pastewne, esparceta, jęczmień, koniczyna, kukurydza, lucerna i soja. Rośliny uprawiane na glebach lekkich plonują zadawalająco nawet przy odczynie kwaśnym. Natomiast na glebach średnich i cięższych wymagają przynajmniej odczynu lekko kwaśnego, a nawet obojętnego.

Optymalne pH gleby wynosi:

  • 5,1-5,5 - łubin żółty, seradela, len, żyto;
  • 5,6-6,0 - owies, ziemniaki, mieszanki zbożowe i pastewne;
  • 6,1-6,5 - pszenica, rzepak, bobik, łubin biały i pszenżyto;
  • 6,6-7,0 - buraki cukrowe i pastewne, kukurydza, lucerna, koniczyna, soja i jęczmień.

Składnik pokarmowy
Rola wapnia sprowadza się nie tylko do regulacji odczynu gleby. Jest także ważnym składnikiem pokarmowym. Wchodzi w skład ścian komórkowych, zwiększa wytrzymałość roślin na wyleganie, uaktywnia też niektóre enzymy. Ułatwia przemieszczanie związków mineralnych w roślinie, zwiększa masę systemu korzeniowego. W uprawie buraków wapń poprawia zdrowotność siewek. Korzystnie wpływa na plon ziemniaków i zawartość skrobi. Zwiększa także udział dużych bulw w plonie.

Ilość kg CaO potrzebna do wytworzenia 1 tony ziarna (nasion) z odpowiednią ilością słomy:

  • pszenica ozima - 5,
  • pszenica jara - 6,
  • żyto - 7,
  • jęczmień ozimy i jary - 10,
  • owies - 13,
  • kukurydza - 6,
  • rzepak – 64,
  • bobik - 25,
  • łubiny - 31,
  • grochy - 32,
  • fasola - 35.

Ilość kg CaO potrzebna do wyprodukowania 10 ton korzeni (bulw) z odpowiednią ilością liści (naci):

  • buraki cukrowe - 32,
  • buraki pastewne – 21,
  • ziemniaki - 10.

Ilość kg CaO potrzebna do wyprodukowania 10 t zielonki:

  • kukurydza - 23.

Ilość CaO potrzebna do wyprodukowania 1 tony siana:

  • lucerna – 19, 
  • koniczyna - 20.
Wapnowanie
Wapnowanie wpływa nie tylko na zmianę odczynu gleby. Pod wpływem wapnowania fosfor przechodzi z formy niedostępnej w przyswajalną dla roślin. Fosfor może być wtedy intensywniej pobierany przez rośliny (szczególnie kukurydzę i zboża). Po wapnowaniu zwiększa się także pobranie magnezu przez rośliny oraz wzrasta ilość dostępnego dla roślin molibdenu. Jednocześnie wapnowanie przeciwdziała nadmiernemu (luksusowemu) pobieraniu potasu przez rośliny. Zabezpiecza je też przed nadmiernym pobieraniem miedzi i cynku na glebach skażonych.

Wapnowanie wpływa korzystnie na aktywność mikrobiologiczną w glebie. Pod jego wpływem drobnoustroje glebowe stają się aktywniejsze. Dlatego zabieg ten ma korzystny wpływ na gromadzenie azotu w glebie i lepsze jego pobieranie przez buraki, kukurydzę i rośliny motylkowe. Po wapnowaniu zwiększa się zawartość próchnicy i jej trwałość. Wapń poprawia także stosunki wodno-powietrzne przez tworzenie struktury gruzełkowatej.

Wapnowanie nie może spowodować nagłej zmiany odczynu gleby, co jest bardzo niebezpieczne dla roślin. Może także spowodować unieruchomienie innych składników pokarmowych. Dlatego należy ściśle przestrzegać dawek nawozów wapniowych zalecanych przez stacje chemiczno-rolnicze.

Dawki nawozów wapniowych (t CaO na hektar)
  • gleba bardzo lekka:

wapnowanie:
- konieczne - 3;
- potrzebne - 2;
- wskazane - 1.

- ograniczone - nie należy stosować.

  • gleba lekka:

wapnowanie:
- konieczne - 3,5;
- potrzebne - 2,5;
- wskazane - 1,5;
- ograniczone - nie należy stosować.

  • gleba średnia:

wapnowanie:
- konieczne - 4,5;
- potrzebne - 3;
- wskazane - 1,7;
- ograniczone - 1.

  • gleba ciężka:

wapnowanie:
- konieczne - 6;
- potrzebne - 3;
- wskazane - 2;
- ograniczone - 1.


Gleby ciężkie i średnie można nawozić wapnem w formie tlenkowej i węglanowej, a lekkie i bardzo lekkie tylko wolniej działającym wapnem w formie węglanowej. Jeśli zachodzi konieczność zastosowania wapna tlenkowego na glebach lekkich, trzeba zastosować dawki mniejsze od zalecanych, ale częściej i jak najwcześniej przed siewem rośliny następczej. Wapno rolnicze mieszane można wysiewać na wszystkich glebach. Kwaśnemu odczynowi gleby zwykle towarzyszy niedobór magnezu. Jeśli zostanie on potwierdzony przez stację chemiczno-rolniczą, należy zastosować nawozy wapniowo-magnezowe, najlepiej w co drugim wapnowaniu.

Do wapnowania należy używać wyłącznie nawozów dopuszczonych do obrotu i stosowania w rolnictwie. Nawozy takie są bezpieczne dla roślin i gleby. Należy żądać od sprzedawcy atestu każdej partii dostarczanego nawozu. Jest w nim podana zawartość wapnia i magnezu, która służy do ustalania dawek nawozu na hektar. Do przeliczania różnych form wapnia na czysty składnik wykorzystuje się współczynniki:
Ca x 1,399 = CaO
CaCO3 x 0,560 = CaO

Wapnowanie należy wykonywać, gdy jest sucho. Nie wolno rozsiewać nawozu przy silnym wietrze. Wapno musi być równomiernie rozsiane po polu i dokładnie wymieszane z glebą za pomocą pługa, kultywatora lub narzędzi aktywnych. Od równomiernego wymieszania w dużym stopniu zależy równomierne odkwaszenie gleby.

Nie wolno łączyć wapnowania z nawożeniem obornikiem, bo powoduje to powstawanie strat azotu z obornika. Najpierw trzeba rozsiać wapno i wymieszać je z glebą, a dopiero później rozrzucić obornik.

Nie wolno mieszać nawozów wapniowych z niektórymi nawozami mineralnymi, np. superfosfatami. Z innymi można, ale tylko bezpośrednio przed rozrzuceniem na polu. Jeśli łączy się wapnowanie z nawożeniem mineralnym, rozsiane wapno trzeba zabronować, dzięki czemu uzyskuje się lepsze wymieszanie z glebą oraz unika zetknięcia nawozów wapniowych z nawozami mineralnymi.

Do wysiewu nawozów wapniowych należy stosować specjalne i dobrze wyregulowane rozsiewacze wapna. Zapewnia to równomierne rozmieszczenie nawozów na całej powierzchni pola i równomierne jego odkwaszenie. Nierównomierny wysiew nawozów wapniowych może spowodować miejscowo zbyt duży wzrost pH gleby, co jest niekorzystne dla roślin. Z tego powodu nie powinno się używać do rozsiewania wapna rozrzutników obornika.

Potrzeby wapnowania
  • gleba bardzo lekka:

- konieczne - pH do 4;
- potrzebne - 4,1-4,5;
- wskazane - 4,6-5;
- ograniczone - 5,1-5,5;
- zbędne - 5,6 i więcej.

  • gleba lekka:

- konieczne - pH do 4,5;
- potrzebne - 4,6-5;
- wskazane - 5,1-5,5;
- ograniczone - 5,6-6;
- zbędne - 6,1 i więcej.

  • gleba średnia:

- konieczne - pH do 5;
- potrzebne - 5,1-5,5;
- wskazane - 5,6-6;
- ograniczone - 6,1-6,5;
- zbędne - 6,6 i więcej.

  • gleba ciężka:

- konieczne - pH do 5,5;
- potrzebne - 5,6-6;
- wskazane - 6,1-6,5;
- ograniczone - 6,6-7;
- zbędne - 7,1 i więcej.


Źródło: "Farmer" 15/2005