Dostateczna zasobność gleby nie wystarczy, aby uzyskać zadawalające plony upraw jarych. Aby osiągnąć powyższy cel, należy już jesienią eliminować czynniki ograniczające wzrost korzeni roślin uprawnych, w tym m.in. niski odczyn gleby.

Zboża kłosowe jare

Dobrze plonują w różnych przedziałach odczynu. Za wartość krytyczną należy uznać pH 5,4-5,5. Tolerancja tej grupy roślin na niski odczyn gleby zmniejsza się w kolejności: owies > pszenżyto > pszenica > jęczmień. Poniżej pH 5,5 gwałtownie rośnie ryzyko uprawy również owsa czy pszenżyta, które zaliczane są do zbóż mało wrażliwych na odczyn gleby. Szczególną uwagę należy zwrócić na regulację odczynu w przypadku uprawy jęczmienia browarnego – optymalny dla tej rośliny mieści się w granicach pH 6,5-7,3 w zależności od rodzaju gleby. Warto pamiętać, że jęczmień najsilniej ze wszystkich zbóż reaguje spadkiem plonu i jakością ziarna na zbyt niski odczyn.

Wapnowanie można połączyć z uzupełnieniem glebowych zasobów magnezu, stosując nawóz wapniowo-magnezowy. Magnez to ważny plonotwórczo składnik wszystkich roślin uprawnych, ale często niedoceniany, niezależnie od rośliny i kierunku jej produkcji. Gleby wykazują dużą dynamikę zmian w koncentracji magnezu, która wynika z działania wielu czynników środowiskowych, takich jak: temperatura, wilgotność, odczyn, obecność innych kationów. Wzajemne oddziaływanie jonowe pierwiastków i ich związków zawartych w glebie w dużym stopniu wpływa na pobieranie magnezu przez rośliny. Efektywność nawożenia magnezem, czyli uzyskiwana dzięki niemu zwyżka plonów, zależy od całokształtu warunków glebowo-klimatycznych i agrotechnicznych, w jakich stosowano nawozy. W przeciwieństwie do działania azotu, który w określonych dawkach na większości gleb wywołuje przeważnie proporcjonalny wzrost plonu, działanie magnezu jest specyficzne. To sprawia, że w zbliżonych warunkach glebowych efektywność nawożenia nim może być bardzo wysoka bądź zupełnie znikoma. Generalnie gleby piaszczyste i kwaśne wymagają wyższego poziomu nawożenia magnezem i wynika to z ryzyka wymycia składnika oraz konkurencji między nim a glinem.

Kukurydza

Warunkiem uzyskania wysokiego plonu jest optymalny dla tej rośliny odczyn gleby. W przypadku gleb ciężkich i średnich odczyn powinien kształtować się w zakresie pH 6,0-7,0, a dla gleb lekkich w przedziale pH 5,5-6,0. Kukurydza, mając odpowiedni odczyn gleby, może zbudować mocny system korzeniowy, dzięki któremu roślina lepiej pobiera składniki pokarmowe i wodę z głębszych warstw gleby. Mając dobrze rozwinięty system korzeniowy, kukurydza jest mniej wrażliwa na suszę czy późnowiosenne chłody. W środowisku kwaśnym rośliny nie są w stanie efektywnie pobierać składników pokarmowych z gleby i nawet duże dawki nawozów mineralnych nie są w stanie zaspokoić wysokich potrzeb pokarmowych kukurydzy. W glebach kwaśnych fosfor wiąże się z glinem i żelazem w formy niedostępne dla roślin. Niskie pH i wiosenne chłody (fosfor jest słabo pobierany w niższych temperaturach) prowadzą do poważnych i długotrwałych niedoborów tego pierwiastka.
Roczny bilans wapnia przy plonie 10 t/ha ziarna kukurydzy:
100-110 kg CaO/ha – pobranie przez rośliny,
100-250 kg CaO/ha – straty na skutek wymycia,
100-300 kg CaO/ha – zobojętnienie nawożenia mineralnego.

Ziemniak

Należy do roślin dobrze tolerujących gleby kwaśne. Jednakże, aby zwiększyć jego plonowanie i polepszyć jakość uzyskanego surowca, warto zadbać o odpowiedni odczyn gleby. Ziemniak najlepiej plonuje na glebach z dużą zawartością próchnicy, spulchnionych i przewiewnych, o odczynie lekko kwaśnym (pH od 5,5 do 6,5). Roślina ta źle reaguje na „świeże wapnowanie”, w związku z tym zabieg ten należy wykonać co najmniej z dwuletnim wyprzedzeniem. Bezpośrednie wapnowanie gleb przed sadzeniem sprzyja bowiem porażeniu bulw ziemniaka parchem zwykłym. Stąd też powszechne przekonanie producentów ziemniaka o braku konieczności wapnowania gleb pod uprawę tej rośliny wynika między innymi z obawy przed porażeniem bulw przez ten patogen.
Optymalnym terminem wapnowania jest okres pożniwny. Nawozy wapniowe najlepiej aplikować pojedynczo. Nie należy łączyć tego zabiegu ze stosowaniem obornika bądź też z nawożeniem fosforowym. Wapnowanie gleb po oborniku powoduje straty gazowe azotu w formie amoniaku. Dochodzi do przyspieszonego rozkładu materii organicznej, która została wniesiona do gleby wraz z obornikiem.

Burak cukrowy

Roślina ta potrzebuje gleb głębokich, strukturalnych, żyznych i urodzajnych, umożliwiających bujny rozwój systemu korzeniowego. Najlepiej pod uprawę tej rośliny nadają się gleby klasy bonitacyjnej I-IVa, o kompleksie przydatności rolniczej pszennym bardzo dobrym i dobrym, żytnim bardzo dobrym oraz pszennym górskim.

W uprawie buraka istotną rolę odgrywa odczyn gleby. Roślina ta najlepiej plonuje na glebach o odczynie słabo kwaśnym i obojętnym (pH w granicach 6,0-7,2). Zarówno odczyn kwaśny, jak i zasadowy ograniczają pobieranie makro- i mikroelementów, a w konsekwencji przyrost plonu. W glebach o pH poniżej 6,0 dochodzi do ograniczenia rozwoju systemu korzeniowego. Odczyn kwaśny ogranicza pobieranie fosforu i magnezu oraz sprzyja występowaniu zgorzeli siewek, zmniejszeniu obsady roślin i plonu korzeni, a także pogorszeniu ich jakości przerobowej.

Groch, bobik, łubiny oraz soja

Rośliny te mają zróżnicowane wymagania. Groch, bobik i soja wymagają bezwzględnie stanowisk o odczynie zbliżonym do obojętnego. Łubiny (żółty i wąskolistny) z kolei źle rosną na glebach o wysokiej zawartości wapnia. Dla tych upraw najczęściej przeznacza się przepuszczalne, lżejsze, gleby o pH 5,5-6,0. Tolerancja tych dwóch gatunków odnośnie zakwaszenia środowiska glebowego jest nieco inna. Jedynie łubin żółty może zostać wysiany na najsłabszych glebach, o kwaśnym odczynie (toleruje spadki pH poniżej 5,0, poradzi sobie nawet przy pH 4,5). Gdy jest potrzeba, by uregulować odczyn, glebę wapnujemy przynajmniej na 2 lata przed ich wysiewem.