PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Zanim ruszymy z azotem

Zanim ruszymy z azotem Plantacja rzepaku ozimego z niedoborami składników mineralnych

Autor:

Dodano:

Tagi:

Zanim przystąpimy do wiosennego nawożenia ozimin nawozami azotowymi, musimy oszacować zapotrzebowanie roślin na pozostałe makroskładniki i podać je z odpowiednim wyprzedzeniem. Tylko rośliny dobrze odżywione potasem, magnezem oraz siarką mogą efektywnie korzystać z azotu wprowadzonego do gleby.



Przedwiośnie to trudny czas nie tylko dla roślin rozpoczynających wegetację i ponoszących określone nakłady na odbudowanie się po zimie. To także niełatwy okres dla rolników, którzy - mówiąc językiem sportowym, pozostają w blokach startowych – lecz o wysiewie azotu nie ma jeszcze mowy. O ile zboża ozime mogą poczekać, to w przypadku rzepaku ozimego konsekwencje opóźnienia wiosennego startu spowodowane czynnikami żywieniowymi są duże, często nie do nadrobienia. Tym większe, im gorszy stan plantacji w momencie wejścia w zimowy spoczynek. Czekanie z założonymi rękoma nic nie zmieni, trzeba działać już teraz.

Nakarmić głodny rzepak

Informacje dotyczące stanu rzepaku przed zimą napływające z różnych regionów kraju, choćby za pośrednictwem portalu farmer.pl, są dość optymistyczne. W Wielkopolsce i na Lubelszczyźnie dobre plantacje wytworzyły do tej pory 9-11 liści. Na Mazowszu większość zasiewów wygląda dobrze, choć pojawiają się doniesienia o tym, że na niektórych polach późną jesienią rzepak zaczął głodować. Jeśli podczas lustracji zauważymy objawy takie, jak na prezentowanym zdjęciu, to bez zbytniej przesady możemy powiedzieć, że ten rzepak jest bardzo głodny. Poza błędami w nawożeniu to także efekt występowania na danym obszarze gleb lekkich, o małej pojemności sorpcyjnej, czyli zdolności do zatrzymywania (magazynowania) jonów. Konsekwencją jest przemieszczenie się składników do głębszych warstw profilu glebowego. O ile we wrześniu opady tylko niewiele przekraczały wartości notowane w wieloleciu, to jak wynika z raportu IMiGW, w październiku w niektórych regionach kraju spadło trzy razy więcej deszczu niż zwykle.

Obserwowana tej jesieni względnie duża biomasa roślin wiąże się ze znaczną akumulacją azotu. To z kolei oznacza, że strefa wyczerpania azotu, odniesiona do realnego oddziaływania korzeni, może okazać się zbyt duża, by po wznowieniu wegetacji rzepak mógł sięgnąć po ten kluczowy składnik. Dlatego tak ważne jest stworzenie roślinom komfortu żywieniowego już teraz, po to, by korzenie mogły efektywniej penetrować profil glebowy w poszukiwaniu azotu z jesieni. Poprawa stanu zaopatrzenia roślin to także sprawne włączenie w metabolizm azotu nawozowego w kolejnych tygodniach po nawożeniu.

Niedocenianie pierwiastków stymulujących plonotwórcze działanie azotu jest jednym z największych błędów popełnianych w nawożeniu. Każdy z tych składników, poza specyficznymi funkcjami fizjologicznymi, współdziała z azotem (rys. 1). Etap w rozwoju, na którym rośliny rzepaku znajdują się teraz, to przede wszystkim konieczność zadbania o bieżącą podaż magnezu i siarki, na słabszych stanowiskach – także potasu. Jeśli występują symptomy niedoboru fosforu, możliwa jest pogłówna aplikacja tego składnika, lecz ze względu na małą mobilność anionów fosforanowych należy wybrać klasyczny nawóz, o dużej rozpuszczalności w wodzie. Dobre zaopatrzenie w fosfor gwarantuje rozwój silnego systemu korzeniowego, o większej aktywności strefy włośnikowej. Jest więc ważnym elementem strategii nakierowanej na pozyskanie azotu i wody w całym sezonie wegetacyjnym. Warto wiedzieć, że fosfor występuje w związkach energetycznych (ATP), niezbędnych do budowy każdego organu.

Synergia między potasem a azotem

Analizując dynamikę pobierania składników przez rzepak ozimy, należy zwrócić szczególną uwagę na potas (rys. 2). W pierwszych tygodniach tempo pobierania potasu jest większe niż azotu. Do początku wzrostu wydłużeniowego rzepak ozimy pobiera ponad 70 proc. potasu, a w okresie kwitnienia wartość ta osiąga maksimum. To musi działać na wyobraźnię. W praktyce oznacza to bowiem, że nawet niewielkie zmniejszenie dostępności potasu ograniczy realizację potencjału plonotwórczego.

Akumulacja składników mineralnych przez rzepak ozimy w okresie wiosennej wegetacji
Akumulacja składników mineralnych przez rzepak ozimy w okresie wiosennej wegetacji

Oszczędnym należy przypomnieć, że inwestycja w potas nie jest stracona. Po kwitnieniu część pobranego potasu wraca do gleby z opadającymi liśćmi. Dużą zawartością potasu charakteryzują się też resztki roślinne i słoma – odmiennie niż w przypadku azotu, który przemieszczany jest do łuszczyn. Powszechnie znane są funkcje potasu związane ze wzrostem wydajności fotosyntezy i wpływem na gospodarkę wodną (K+ odpowiada za ruch aparatów szparkowych). Racjonalne korzystanie z wody przez rośliny poddane stresowi suszy jest kluczowe, aby utrzymać tempo wzrostu plantacji w okresie przed kwitnieniem. Duża synergia między potasem i azotem rozpoczyna się już na pierwszym etapie pobierania przez roślinę. Potas warunkuje przemieszczanie w ksylemie nie tylko jonów azotanowych w kierunku liści, gdzie następuje włączenie w metabolizm rośliny, lecz także bierze udział w transporcie związków organicznych z liści do korzeni we floemie. Jest to szczególnie ważne po wprowadzeniu azotu amonowego. Jony amonowe (NH4+) są pobierane biernie, bez dużych nakładów energetycznych. Jednak ich asymilacja następuje w korzeniach, a to wiąże się z dużym zapotrzebowaniem na energię i wymaga dostarczenia cukrów z liści. Uruchamiając wyobraźnię, można przyjąć, że K+ pełni rolę wagoników, którymi transportowana jest energia w obu kierunkach. Każde ograniczenie ruchu to spowolnienie wzrostu rośliny. Nie do przecenienia jest wpływ potasu na zdrowotność roślin poprzez tworzenie warstwy korka wokół ran, aktywowanie enzymów odpowiedzialnych za syntezę węglowodanów strukturalnych i lignin stanowiących barierę dla patogenów, a także syntezę związków fenolowych – toksycznych dla grzybów, bakterii i wirusów.

Uzupełnić potas

Warunki glebowe nawet w jednym gospodarstwie mogą być zróżnicowane. Stąd podejmując decyzję o pogłównym nawożeniu, należy odpowiedzieć na pytanie o aktualną zasobność gleby, uwzględniając ilości nawozów wprowadzonych przed siewem. Możliwe są przynajmniej dwa scenariusze zdarzeń. Pierwszy dotyczy pól, na których bez względu na przyczyny rośliny cierpią z powodu niedoboru potasu lub innego składnika. W takim przypadku po rozpoznaniu potrzeb pokarmowych plantacji do końca wegetacji należy wnieść odpowiednio dużą ilość składnika, najszybciej, jak to możliwe. Gdy glebowe zasoby potasu są odpowiednie, nawożenie nie jest konieczne. Warto jednak rozważyć wprowadzenie niewielkiej startowej dawki potasu, wynoszącej 15-20 proc. potrzeb pokarmowych. Uzasadnieniem takiego postępowania jest zapewnienie dostępności składnika w powierzchniowej warstwie gleby, po to, by rzepak mógł dobrze wystartować. W kolejnych stadiach rozwojowych rośliny sięgną po potas i inne składniki z podglebia.

Inwestycja w siarkę i magnez

O ile uzupełnienie zawartości potasu (i fosforu) można potraktować opcjonalnie, to aplikację magnezu i siarki na przedwiośniu należy uznać za standard. O energii i transporcie metabolitów w roślinie była już mowa. W tym miejscu konieczne jest wskazanie na magnez jako aktywator enzymu ATP-aza, który warunkuje uwalnianie energii oraz wyeksponowanie roli Mg2+ w załadunku i rozładunku floemu. Odwołując się do wcześniejszej symboliki, konieczne staje się przywołanie magnezu jako kontrolera załadunku i rozładunku wagoników transportujących, przy współudziale potasu, węglowodanów. Ponadto magnez wchodzi w skład chlorofilu oraz aktywuje enzym RuBisCO, który katalizuje reakcję przyłączenia cząsteczki dwutlenku węgla do rybulozo-1,5-bisfosforanu (RuBP) w tak zwanej fazie ciemnej fotosyntezy. To znaczy, że magnez odpowiada za syntezę i transport asymilatów, czyli de facto bezpośrednio za produkcję plonu.

Uwzględniając potrzeby pokarmowe i warunki glebowe Polski, można powiedzieć, że rzepak ozimy jest skazany na nawożenie siarką. Wystarczy wskazać na znaczenie siarki w funkcjonowaniu ferredoksyny w czasie fotosyntezy, a także udział w budowie glutationu – związku odgrywającym kluczową rolę w odpowiedzi roślin na stres abiotyczny (związany z warunkami pogodowymi) i biotyczny (zależny od obecności patogenów). Siarka jest obecna w związkach o charakterze sulfotlenków, polisiarczków i tioestrów alifatycznych, o działaniu bakteriostatycznym i grzybobójczym.

W nawozie do pogłównej aplikacji magnez występuje zwykle w związkach z anionem siarczanowym, a różnica między poszczególnymi produktami wynika ze stopnia uwodnienia, a w niektórych nawozach także z obecności składników towarzyszących, w tym wapnia. Znaczenie siarczanu magnezu należy odnieść nie tylko do funkcji żywieniowych, lecz także do poprawy właściwości gleb zdegradowanych, podatnych na zakwaszenie, co wiąże się z neutralizacją toksycznych kationów glinu (rys. 3).

Oba składniki nawozowe są akumulowane przez rzepak ozimy jeszcze po kwitnieniu, w ilości ok. 30 proc. potrzeb pokarmowych. Jak pokazują badania wykonane na glebie piaszczystej, ubogiej w siarkę siarczanową, nie wystarczy zaspokojenie potrzeb rzepaku ozimego względem siarki w marcu i kwietniu. Równie ważny jest dopływ siarczanów w czasie kwitnienia i po nim, gdy kształtowana jest liczba nasion w łuszczynie i ich masa (rys. 4). Uwzględniając duże zapotrzebowanie plantacji rzepaku ozimego na siarkę w późniejszych stadiach rozwojowych, warto rozważyć aplikację nawozu azotowego zawierającego siarczany amonu, magnezu lub wapnia.

Wpływ dostępności siarki w okresie wegetacji rzepaku ozimego na plon i wykorzystanie azotu z nawozów (SI – dobra dostępność przed kwitnieniem SI+II – dobra dostępność przed kwitnieniem i później opracowano na podstawie Potarzycki 2015)
Wpływ dostępności siarki w okresie wegetacji rzepaku ozimego na plon i wykorzystanie azotu z nawozów (SI – dobra dostępność przed kwitnieniem SI+II – dobra dostępność przed kwitnieniem i później opracowano na podstawie Potarzycki 2015)

Przed azotem

Trudno dzisiaj określić, kiedy „wystartuje” rzepak ozimy. Na podstawie obserwacji dokonanych w ostatnich latach można założyć, że stanie się to przed dopuszczalnym terminem stosowania azotu. Szybkość wzrostu biomasy – kluczowa dla kształtowania struktury plonu – jest ściśle związana z podażą azotu (rys. 5).

Szybkość wzrostu łanu rzepaku a tempo akumulacji azotu (opracowano na podstawie Grzebisz 2011)
Szybkość wzrostu łanu rzepaku a tempo akumulacji azotu (opracowano na podstawie Grzebisz 2011)

Dynamika tych złożonych procesów jest szczególnie duża do 35.-40. dnia wiosennej wegetacji. W późniejszych stadiach rozwojowych względna szybkość wzrostu plantacji zwiększa się jeszcze przez okres 10-15 dni, natomiast intensywność pobierania azotu systematycznie zmniejsza się do kwitnienia. Strategia wczesnowiosennego przygotowania plantacji musi być więc nakierowana na ograniczenie do minimum stresu żywieniowego. Konsekwencje tego stresu mogą być odczuwalne w kolejnych stadiach rozwojowych, zaczynając od redukcji już wytworzonych lub ograniczeń w tworzeniu nowych rozgałęzień, poprzez szybsze strzelanie w pęd i kwitnienie, na skróceniu okresu tworzenia masy nasion i akumulacji tłuszczu kończąc (rys. 6).

Ograniczenie potencjału plonowania rzepaku ozimego pod wpływem pogłębiającego się stresu żywieniowego
Ograniczenie potencjału plonowania rzepaku ozimego pod wpływem pogłębiającego się stresu żywieniowego

Motywem przewodnim ubiegłorocznych zimowych konferencji „Farmera” Przez Innowacyjność do Sukcesu była formuła – jak gospodarować z suszą w tle? Choć tytuł wystąpienia brzmiał: „Deficyt wody a nawożenie azotem” to zarówno podczas wykładu, jak i w czasie rozmów w kuluarach dużo czasu poświęcono na przekonanie rolników do dostarczenia składników wspomagających rośliny w walce o azot i wodę najwcześniej, jak to jest możliwe (dla przypomnienia w zeszłym roku aplikacja azotem była możliwa już po 15 lutego). Późniejsze obserwacje dokonane w kwietniu i maju pokazały, że to była bardzo dobra decyzja.  



Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (5)

  • Łukasz 2021-03-06 12:16:40
    Szkoda że jeszcze nie znalazłam artykułu który by mówił jak nawozić rzepak który był siany po oborniku mieszanym w ilości 25t/ha
    • Chłop 2021-03-06 12:40:51
      Jak masz zasobność gleb w potas , fosfor itp. na poziomie niskim to dajesz nawozu normalnie pod zakładany plon , jakby tego obornika w ogóle nie było . A jak masz zasobność na poziome średnim , to zmniejszasz nawożenie , tak jak byś miał zasobność na poziomie wysokim . W największym skrócie mniej więcej tak to wygląda
  • Bogdan 2021-03-06 10:35:52
    Ja już posiałem
  • Saletra 2021-03-06 09:44:14
    Teraz piszą że zboża mogą jeszcze poczekać za nawozem a za tydzień będzie że oziminy głodują.
    • Wojtek 2021-03-06 21:48:17
      Jak można jaki nawóz i ile na ha !

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 3.238.206.122
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum

Drogi Użytkowniku!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych możemy przetwarzać Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. O celach tego przetwarzania zostaniesz odrębnie poinformowany w celu uzyskania na to Twojej zgody. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane dodatkowo jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.