Według danych GUS w roku 2016 w Polsce powierzchnia łąk i pastwisk wynosiła ok. 3,1 mln ha. Na gruntach ornych wiechlinowate (trawy) i bobowate drobnonasienne (motylkowate) stanowią dodatkową powierzchnię paszową wynoszącą ok. 0,5 mln ha. Krótkotrwałe użytki zielone to zasiewy traw i roślin motylkowatych oraz ich mieszanek wprowadzane do płodozmianu polowego w zależności od gatunku, które mogą być użytkowane przez czas od roku do 4 lat. Polowa uprawa traw najbardziej uzasadniona jest w gospodarstwach o małym udziale naturalnych użytków zielonych lub niewystarczającym ich areale do zaspokojenia potrzeb paszowych zwierząt przeżuwających. W naszym kraju udział użytków zielonych w powierzchni użytków rolnych wykazuje duże zróżnicowanie regionalne. Najmniejszy udział trwałych użytków zielonych w stosunku do powierzchni gruntów ornych odnotowano w województwach: kujawsko-pomorskim i dolnośląskim, natomiast największy w warmińsko-mazurskim, podlaskim, podkarpackim i małopolskim (rys. 1.).

CENNE OGNIWO ZMIANOWANIA

Dzięki zasadzie dobrej praktyki rolniczej krótkotrwałe użytki zielone stanowią niezbędny element zmianowania w zrównoważonym i ekologicznym systemie gospodarowania. Uprawa traw w takim systemie nie tylko nie komplikuje zmianowania, ale wręcz przeciwnie - przyczynia się do uzyskania dobrego stanowiska dla roślin następczych. Resztki pożniwne mają korzystny wpływ na środowisko glebowe, wzbogacając je w materię organiczną oraz poprawiając właściwości fizykochemiczne i biologiczne. Należy zwrócić także uwagę na zawartość białka w paszy produkowanej z traw. Wartość pokarmowa traw zależy od nawożenia, a także od terminu koszenia. Ma to duże znaczenie w produkcji suszu przemysłowego, ponieważ istnieje w tym systemie możliwość utrzymania ciągłości produkcji paszy o jednolitych cechach jakościowych. Spośród gatunków traw uprawianych na gruntach ornych ważniejsze znaczenie mają: kostrzewy (trzcinowa, łąkowa, czerwona), kupkówka pospolita, tymotka łąkowa, życica trwała, wielokwiatowa, westerwoldzka oraz festulolium. Powierzchnię zakwalifikowanych plantacji nasiennych tych gatunków wiechlinowatych w roku 2016 (wg PIORiN) p rzedstawia rysunek 2.

CO NOWEGO W KRAJOWYM REJESTRZE?

Krajowy rejestr (KR) odmian wiechlinowatych (traw) na koniec 2016 r. zawierał 228 odmian (w tym 132 krajowe i 96 zagranicznych) w 15 gatunkach. Najwięcej zarejestrowanych odmian liczyła życica trwała (74), kostrzewa czerwona (37) i wiechlina łąkowa (23). Najmniej odmian zarejestrowanych było w gatunkach: rajgras wyniosły (1), stokłosa uniolowata (1), mietlica pospolita (2).

FESTULOLIUM

Festulolium wykazuje właściwości pośrednie pomiędzy gatunkami, z których powstało, tj. kostrzewą łąkową/trzcinową a życicą wielokwiatową/trwałą. Charakteryzuje się: bardzo dobrą wartością pokarmową, dużym plonem suchej masy, odpornością na suszę i dobrą zimotrwałością. Festulolium należy do grupy traw wysokich, luźnokępkowych, z silnie rozwiniętym systemem korzeniowym. W początkowym okresie po zasiewie rozwija się wolno, natomiast w latach pełnego użytkowania, po zbiorze pokosów daje szybki odrost zielonej masy. Podobnie jak życica, zawiera dużo cukrów, jest paszą smakowitą i łatwo się zakisza. Dobrze znosi intensywne użytkowanie. Odmiany nadają się do użytkowania kośnego polowego, a w ciągu całego sezonu wegetacyjnego można uzyskać nawet 4 pokosy. Wszystkie odmiany festulolium przeznaczone są do użytkowania kośnego polowego. Mogą być uprawiane w siewie czystym, a także w mieszankach z lucerną lub koniczyną czerwoną.

Festulolium jest mieszańcem o dużych wymaganiach termicznych, dlatego też odmiany polecane są do wykorzystania w warunkach klimatycznych ciepłych, średnio wilgotnych, w rejonie środkowym, środkowowschodnim, południowym i zachodnim kraju.

Aktualnie w Krajowym Rejestrze jest pięć odmian, w tym: trzy odmiany krajowe i dwie zagraniczne. Odmiany polskie Felopa i Sulino zarejestrowano w 1998 r., natomiast odmianę Agula w 2002 r. Wszystkie te odmiany cechują się dobrą zimotrwałością, wysoką jakością plonu, a odmiana Sulino także odpornością na suszę. W 2017 r. zarejestrowano dwie nowe czeskie odmiany: Hostyn i Mahulena.

Hostyn - odmiana pastewna, tetraploidalna, o średniowczesnym terminie kłoszenia się roślin. Daje duże plony suchej masy, szczególnie w pierwszym roku pełnego użytkowania - o 9 proc. większe w porównaniu z odmianami polskimi. Cechuje się korzystnym rozkładem plonowania w okresie wegetacji. Rośliny wysokie, o dużej odporności na wyleganie. W pierwszym roku użytkowania łączny z czterech pokosów plon energii paszy jest duży, ponad 15 tys. jednostek paszowych (JP z ha). Jednostka paszowa łączy w sobie ilość jednostek owsianych i ilość białka strawnego w 1 kg s.m., przy czym zawartość białka jest pomnożona przez 3,5 jako równoważnik cenowy białka w stosunku do wartości jednostki owsianej.

Mahulena - odmiana pastewna, heksaploidalna, o bardzo wczesnym terminie kłoszenia się roślin. Jest odmianą bardzo plenną. Daje duże plony suchej masy, przede wszystkim w drugim roku użytkowania. Plon energii paszy uzyskany łącznie z czterech pokosów przekracza 16 tys. jednostek paszowych (JP z ha). Cechuje się korzystnym rozkładem plonowania w okresie wegetacji. Rośliny bardzo dobrze odrastają po zbiorze kolejnych pokosów oraz wykazują dużą odporność na wyleganie.

ŻYCICA WIELOKWIATOWA

Życica wielokwiatowa jest trawą wysoką, luźnokępową, o pędach dobrze ulistnionych, szybko odrastającą po skoszeniu. Najlepiej plonuje na glebach średnio wilgotnych, w dobrej strukturze, zasobnych w składniki pokarmowe. Daje wysokie plony pełnowartościowej pod względem żywieniowym paszy o dużej zawartości cukrów i bardzo dobrej strawności. Trawa typowo kośna nie lubi wypasania przez zwierzęta. Najbardziej odpowiednie stanowisko uzyskuje się po roślinach okopowych, rzepaku i roślinach strączkowych. Wrażliwa jest na ostre, suche zimy. W warunkach polskich odmiany życicy wielokwiatowej przeznaczone są przede wszystkim na krótkotrwałe użytki kośne (użytkowane 1-2 lata) lub na krótkotrwałe pastwiska polowe. Odmiany życicy wielokwiatowej zalecane są szczególnie do uprawy w siewie czystym, w płodozmianie polowym. Są też cennym komponentem mieszanek z koniczynami i lucerną.

W Krajowym Rejestrze znajduje się 13 odmian w tym: 10 odmian krajowych i 3 zagraniczne. W roku 2017 zarejestrowano polską odmianę Urania.

Urania - odmiana pastewna, tetraploidalna, o późnym terminie kłoszenia się roślin. Odmiana o dużej plenności. Dobry plon suchej masy daje zarówno w pierwszym, jak i drugim roku użytkowania. Szczególnie duże plony suchej masy uzyskuje w pierwszym pokosie. Plon suchej masy większy niż w przypadku holenderskiej odmiany Barmega i niemieckiej odmiany Gemini o 12-14 proc. w pierwszym i drugim roku użytkowania. Uzyskany plon energii paszy łącznie z czterech pokosów w pierwszym roku użytkowania przekracza 21,6 tys. jednostek paszowych (JP z ha). Bardzo dobry rozkład plonowania w całym okresie wegetacji. Rośliny wysokie wykazują jednak dużą odporność na wyleganie.

ŻYCICA TRWAŁA

Życica trwała jest gatunkiem niskim, luźnokępkowym, o wysokiej konkurencyjności. W użytkowaniu znajdują się odmiany diploidalne i tetraploidalne. Gatunek ten cechuje się wysoką produktywnością i bardzo dobrą wartością pokarmową, zawiera dużo cukrów oraz ma wysoką strawność. Ma także dużą zdolność zadarniania gleby oraz szybko odrasta po zbiorze kolejnych pokosów i wypasie. Rozpiętość terminu kłoszenia się roślin między odmianami najwcześniejszymi a najpóźniejszymi wynosi aż 5 tygodni. Jest wytrzymała na niskie przygryzanie i silne udeptywanie. Życica trwała nadaje się do zastosowania na trwałych i przemiennych użytkach zielonych, na glebach średnio zwięzłych, zasobnych w próchnicę, w rejonach o większej ilości opadów. W mieszankach przeznaczonych na łąki odmiany życicy trwałej powinny stanowić nie mniej niż 20 proc., a w mieszankach pastwiskowych od 10 do 20 proc. masy wysiewanych nasion.

Aktualnie w Krajowym Rejestrze znajdują się 74 odmiany, w tym: 36 krajowych i 38 zagranicznych. W roku 2017 zarejestrowano odmianę duńską Garbor.

Garbor - odmiana pastewna, tetraploidalna, o średniopóźnym terminie kłoszenia się roślin. Daje duże plony suchej masy w dwóch latach użytkowania. Dobrze plonuje szczególnie w pierwszym pokosie w drugim roku użytkowania. Plonami suchej masy ze wszystkich pokosów dorównuje, a w drugim roku użytkowania nawet przewyższa o 12 proc. niemiecką odmianę Lacerta. Uzyskany plon energii paszy łącznie z czterech pokosów w pierwszym roku użytkowania przekracza 14 tys., a w drugim roku użytkowania - 12 tys. jednostek paszowych (JP z ha). Dobra zimotrwałość oraz rozkład plonowania w całym okresie wegetacji. Rośliny cechują się dużą odpornością na wyleganie.

Artykuł ukazał się w listopadowym numerze miesięcznika "Farmer"