Kukurydza jest rośliną tropikalną, która różni się od sąsiadujących z nią upraw tym, że potrafi efektywniej wiązać z atmosfery dwutlenek węgla. To rezultat faktu, że w odpowiednio wysokich temperaturach uruchamia się u niej proces fotosyntezy torem C4, podczas gdy rodzime gatunki korzystają z mniej efektywnego (ale dostosowanego do warunków klimatycznych) toru C3. Ten typ fotosyntezy cechuje dodatkowy mechanizm wiązania CO2 z atmosfery. To bardzo dobrze widać w okresie wysokich temperatur, przy dobrym zaopatrzeniu w wodę, gdy rośliny niemal z dnia na dzień zwiększają swoje rozmiary, a w ciągu tygodnia przeskakują przez 1-2 fazy rozwojowe, co spektakularnie wygląda zwłaszcza na początku wegetacji.

Jak wiadomo, fotosynteza jest przeprowadzana w zielonych częściach roślin, dlatego też tak ważne staje się, aby liście kukurydzy były w dobrej kondycji. Niczym się to nie różni od innych zbóż. Dzięki zdrowemu ulistnieniu roślina jest w stanie wytworzyć wysoki plon biomasy, a także ziarna. Zieloność liści, a tym samym efektywność w procesie fotosyntezy jest na tyle ważna, że hodowcy wprowadzili do uprawy odmiany z cechą stay green (dłużej zielone), stąd też jest to kolejny dowód pokazujący, jak te organy są ważne pod kątem produkcyjnym i należy o nie dbać.

W Polsce obserwuje się występowanie trzech chorób liści kukurydzy: drobnej plamistości liści, żółtej plamistości liści oraz rdzy kukurydzy.

DROBNA PLAMISTOŚĆ LIŚCI

Najsilniej rozwija się w lata stosunkowo chłodne, z dużą ilością opadów. Pierwsze objawy porażenia roślin można zaobserwować w czerwcu lub lipcu. Początkowo są to drobne (średnica ok. 1-4 mm), chlorotyczne i dobrze widoczne pod światło plamki na liściach, pochwach liściowych i liściach okrywowych kolb. Później środek plam ulega nekrotyzacji, otoczony jest czerwonobrunatnym pierścieniem i prześwitującą jasną obwódką. Plamy stopniowo powiększają się i łączą ze sobą, pokrywając znaczną część zainfekowanych organów. Objawy chorobowe występują początkowo na liściach położonych najniżej, sukcesywnie przenosząc się na wyższe partie roślin.

ŻÓŁTA PLAMISTOŚĆ LIŚCI

Zwana jest też często helmintosporiozą. Preferuje lata suche i ciepłe. Pierwsze zmiany chorobowe widoczne są od lipca na dolnych liściach, później stopniowo przesuwają się coraz wyżej aż do liści okrywowych kolb. Mają one postać szarobrunatnych plam otoczonych czerwonobrunatną obwódką. Przebarwienia są owalne, wydłużone, o nieregularnych kształtach, najczęściej układające się wzdłuż nerwów. Wraz z postępującą infekcją plamy łączą się ze sobą, pokrywając znaczną część nadziemnych organów roślin.

RDZA KUKURYDZY

Dobrze rozwija się w lata ciepłe i umiarkowanie wilgotne. Pierwsze objawy porażenia występują najczęściej w sierpniu, w okresie wypełniania ziarna, ale w niektóre lata pojawiają się już w czerwcu lub lipcu. Na liściach tworzą się rdzawe, wydłużone, poduszeczkowate brodawki wielkości od 0,2 do 2 mm. Są one rozproszone po całej powierzchni blaszek liściowych po obu stronach. Przy silnej infekcji objawy chorobowe widoczne są także na łodygach i liściach okrywowych kolb. Pod koniec sezonu wegetacyjnego na liściach pojawiają się brunatnoczarne poduszeczki z zarodnikami przetrwalnikowymi.

Bez względu na chorobę, jaką wywołują wymienione patogeny, trzeba wiedzieć, że ich zarodniki przetrwalnikowe zimują głównie w resztkach pożniwnych z ubiegłego roku bądź w glebie. W przypadku rdzy dodatkowo może ona posiadać żywiciela wiosennego, jakim są chwasty z rodziny szczawikowatych, m.in. szczawik żółty. Materiał infekcyjny może być nawiewany na rośliny z dużych odległości przez wiatr lub zabierany wraz z wodą opadową. Niektóre szkodniki, zwłaszcza o kłująco-ssącym aparacie gębowym, są istotnym czynnikiem zwiększającym podatność roślin na porażenie przez patogeny.

ZWALCZANIE

Choroby liści mogą spowodować wymierny spadek plonu wówczas, gdy doprowadzą do przedwczesnego zaschnięcia liści już od sierpnia. Trzeba jednak wiedzieć, że choroba nie musi pojawiać się epidemicznie, aby upośledzić proces fotosyntezy. Kukurydza rozwijająca dużą liczbę i masę liści jest i tak w dużo lepszej sytuacji niż choćby inne zboża, u których organami plononośnymi są głównie dwa liście – flagowy i podflagowy.

W okresie pełni wegetacji kukurydzy paleta metod pozwalających ograniczyć porażenie roślin chorobami liści jest już mocno zawężona. Ogranicza się praktycznie do stosowania fungicydów, ale także i insektycydów w celu ograniczenia zranień tkanek powodowanych przez szkodniki.

W chemicznej ochronie kukurydzy przed chorobami liści z zastosowaniem fungicydów kluczowe znaczenie ma monitoring. Ważne jest jak najwcześniejsze wykrycie pierwszych objawów chorobowych oraz śledzenie komunikatów pogodowych, dzięki czemu można przewidzieć, czy dana choroba znajdzie dobre warunki do dalszego rozwoju. Zabiegi wykonywane z chwilą wykrycia pierwszych objawów chorobowych są o tyle ważne, że pozwalają ograniczyć patogeny na wczesnym etapie ich rozwoju, zanim te spowodują silniejsze uszkodzenia tkanek, w tym zaczną się rozprzestrzeniać na pozostałe lub kolejne rośliny. W zależności od zastosowanego preparatu zaleca się wykonywać od 1 do 2 zabiegów opryskiwania roślin przeciwko drobnej i żółtej plamistości liści. Jeżeli konieczne są dwa zabiegi, wówczas do jednego z nich należy użyć fungicydu z innej grupy chemicznej. Bardzo dobrym rozwiązaniem jest wdrożenie mieszaniny fungicydowo-insektycydowej. Z uwagi na to, że choroby liści zwykle uwidaczniają się i zaczynają opanowywać rośliny od czerwca lub lipca, stąd też połączenie zabiegu chemicznego zwalczania omacnicy prosowianki i/lub chrząszczy stonki kukurydzianej pozwala skutecznie redukować choroby i szkodniki za pomocą jak najmniejszej liczby wjazdów w łan, co również jest ważne, aby jak najmniej roślin było uszkodzonych mechanicznie sprzętem rolniczym.

W tabeli 1 podano wykaz substancji czynnych fungicydów kukurydzy wraz z charakterystyką ich działania, natomiast w tabeli 2 – wykaz aktualnie zarejestrowanych preparatów do ograniczania chorób liści w tej uprawie.