Skuteczność chwastobójcza herbicydów stosowanych dolistnie (po wschodach chwastów i zwykle po wschodach roślin uprawnych) w bardzo dużym stopniu zależy od ilości cieczy opryskowej zatrzymanej na powierzchni zwalczanych chwastów oraz od ilości substancji aktywnej, która wniknie do komórek i zostanie przetransportowana do miejsca działania. W praktyce z reguły tylko niewielka część zastosowanej dawki herbicydu dociera do miejsca działania. Pozostała jej ilość jest często bezpowrotnie tracona, ponieważ nie zatrzymuje się na powierzchni chwastów (odbijanie i staczanie się kropel) lub tylko częściowo przenika przez pokrytą warstwą wosku powierzchnię skórki i dalej przez ścianę i błonę komórkową.

Słabe zwilżanie

Szczególnie słabe zatrzymywanie kropel cieczy opryskowej i słabe zwilżanie powierzchni zwalczanych chwastów zachodzi, gdy ciecz opryskowa ma wysokie napięcie powierzchniowe (zbliżone do napięcia powierzchniowego wody używanej do sporządzania tej cieczy), rozpylacze opryskiwacza wytwarzają duże krople, opryskiwane chwasty mają liście wzniesione (np. chwasty trawiaste) bądź pokrywająca je warstwa wosku jest silnie wykształcona. Ilość wosku znajdującego się na powierzchni jest cechą gatunkową chwastów. Ponadto ilość ta wzrasta wraz z dojrzałością chwastów, szczególnie gdy rosną one przy dobrym nasłonecznieniu i niskiej wilgotności powietrza oraz gleby, a także podczas chłodów. Takie warunki nie sprzyjają wnikaniu większości herbicydów dolistnych przez barierę woskową do komórek roślinnych, co powoduje pogorszenie ich skuteczności chwastobójczej bądź zmusza do stosowania dużych dawek, a tym samym przyczynia się do wzrostu nakładów finansowych na odchwaszczanie.

Złe sole

Często niekorzystnym czynnikiem utrudniającym wnikanie herbicydów do chwastów jest duża ilość soli mineralnych zawartych w wodzie używanej do sporządzania cieczy opryskowej (woda twarda).

Wykaz adiuwantów

Autor: M. Ptaszyński

Opis: Wykaz adiuwantów zalecanych do stosowania z herbicydami w Polsce w 2006 r.

Sole obecne w wodzie twardej, wytrącając się podczas wysychania kropel na opryskiwanej powierzchni, mogą wytworzyć zwarty osad, stanowiący silną barierę wnikania herbicydów do zwalczanych chwastów. Niekorzystne dla działania wielu herbicydów są zwłaszcza sole wapnia, magnezu, sodu i żelaza, spotykane często w dużych ilościach w wodach powierzchniowych i głębinowych, wykorzystywanych w praktyce do sporządzania cieczy opryskowej herbicydów.

Wspomaganie herbicydów

Znaczne zmniejszenie, a niekiedy całkowite wyeliminowanie wpływu wielu czynników ograniczających działanie herbicydów dolistnych można osiągnąć poprzez stosowanie adiuwantów, zwanych również wspomagaczami herbicydów. Substancje te mogą być dodawane przez producenta do formulacji handlowych herbicydów (zawierają je np. Roundup Energy 450 SL, Milagro 060 SC) lub bezpośrednio przez użytkownika do cieczy opryskowej podczas jej przyrządzania. Należy zaznaczyć, że dodatek adiuwanta do zbiornika opryskiwacza jest często wskazany pomimo faktu, że zakupiona formulacja herbicydu zawiera w swoim składzie adiuwant (w celu uzupełnienia jego ilości).

Niektóre herbicydy wymagają bezwzględnie stosowania z adiuwantem, gdyż bez jego dodatku skuteczność chwastobójcza byłaby niezadowalająca, nawet przy optymalnych warunkach stosowania herbicydu (np. Apyros 75 WG, Safari 50 WG, Titus 25 DF, Maister 310 WG i inne). W takich przypadkach firmy chemiczne zwykle dołączają odpowiedni adiuwant do zakupionego herbicydu lub podają w etykiecie danego herbicydu nazwę dopuszczonych adiuwantów, które

rolnik powinien dodać we własnym zakresie.  

Adiuwanty spełniają zwykle kilka funkcji decydujących o chwastobójczym działaniu herbicydu. Wpływają one na obniżenie napięcia powierzchniowego cieczy opryskowej i wytwarzanie większej ilości kropel o małej średnicy. Dzięki temu na chwastach zatrzymuje się więcej kropel cieczy opryskowej, krople te rozlewają się na powierzchni i dobrze ją zwilżają. Wiele adiuwantów powoduje zwiększenie rozpuszczalności substancji aktywnej herbicydów, zapobiegając w ten sposób jej krystalizacji podczas wysychania kropel na powierzchni liści, inne zapobiegają wytrącaniu soli mineralnych obecnych w wodzie, ograniczają ulatnianie substancji aktywnej, jej rozkład przez światło, a także zmywanie przez deszcz.

Adiuwanty, działając na powierzchni liścia, zwiększają jednocześnie przepuszczalność pokrytej woskiem powierzchni liści, co znacznie ułatwia i przyspiesza wnikanie substancji aktywnej do komórek zwalczanych chwastów i jej przemieszczenie do miejsca działania. Nieobojętne z praktycznego punktu widzenia są także dodatkowe funkcje adiuwantów, takie jak: zapobieganie pienieniu cieczy opryskowej, działanie antykorozyjne, rozpuszczanie osadów zanieczyszczających rozpylacze i inne.

Podział adiuwantów

Adiuwanty spotykane w formulacjach handlowych herbicydów lub dodawane do zbiornika opryskiwacza podczas przygotowywania cieczy opryskowej zalicza się do trzech grup:

- środki powierzchniowo-czynne (tzw. surfaktanty). Adiuwanty te rozpuszczają się dobrze zarówno w wodzie, jak i w tłuszczach, wpływają na obniżenie napięcia powierzchniowego cieczy opryskowej, zwiększają przyczepność kropel i zwilżalność powierzchni chwastów oraz ułatwiają wnikanie herbicydu do komórek roślinnych poprzez drobne przestrzenie pomiędzy cząsteczkami wosku pokrywającego powierzchnię roślin,

- oleje mineralne, roślinne i ich pochodne. Adiuwanty olejowe poza olejem zawierają dodatkowo substancje powierzchniowo-czynne, pełniące wcześniej omówione funkcje, a ponadto ułatwiające równomierne rozproszenie oleju w cieczy opryskowej (funkcja emulgująca). Olej zawarty w tych adiuwantach zwiększa przede wszystkim rozpuszczalność wielu herbicydów, przez co ułatwia wnikanie substancji aktywnej do komórek roślinnych bezpośrednio przez pokrywającą chwasty warstewkę wosku,

- adiuwanty mineralne. Niektóre związki mineralne, jak np. znany nawóz mineralny – siarczan amonowy, zmniejszają, a niekiedy całkowicie eliminują niekorzystny wpływ soli mineralnych wytrącających się z wody twardej, a ponadto ułatwiają przenikanie niektórych herbicydów przez błonę komórkową.

Dodatek adiuwantów do cieczy opryskowej wzmaga działanie herbicydów w stosunku do gatunków wrażliwych i ułatwia jednocześnie zwalczanie gatunków średnio wrażliwych.

Wysokości dawek

Autor: M. Ptaszyński

Opis: Przykładowe wysokości dawek herbicydów stosowancyh bez lub z dodatkiem adiuwantów

Korzystny wpływ adiuwantów jest szczególnie widoczny w warunkach niesprzyjających działaniu herbicydów dolistnych: chwasty zbyt zaawansowane we wzroście, niekorzystny przebieg pogody, a zwłaszcza niska wilgotność powietrza i gleby, niska temperatura powietrza oraz stosowanie wody twardej do sporządzania cieczy opryskowej.

Adiuwanty wykazują działanie specyficzne, tzn. określony adiuwant, wzmagając skuteczność chwastobójczą jednego herbicydu, może nie mieć żadnego wpływu na działanie innego preparatu, a nawet pogorszyć jego działanie. Na przykład adiuwanty olejowe wpływają na znaczne zwiększenie skuteczności chwastobójczej niektórych herbicydów sulfonylomocznikowych (np. Maister 310), ale mogą ograniczać działanie herbicydów zawierających glifosat (np. Roundup Ultra 360 SL,
Taifun 360 SL i innych). Zatem, w celu niedopuszczenia do wystąpienia takich niekorzystnych sytuacji (włącznie z możliwością uszkodzenia rośliny uprawnej), adiuwanty należy dobierać i stosować z herbicydami zawsze według aktualnych zaleceń. Wykaz adiuwantów aktualnie zarejestrowanych do stosowania z herbicydami w Polsce przedstawiono w tabeli 1. Etykieta każdego herbicydu zawiera informację odnośnie doboru i warunków stosowania zalecanego adiuwanta.

Liczne korzyści

Jak wykazują liczne doświadczenia polowe, odpowiednio dobrane adiuwanty pozwalają na uzyskanie szeregu korzyści:

- umożliwiają uzyskanie dobrej skuteczności chwastobójczej w warunkach   niesprzyjających dla działania herbicydów dolistnych, a więc przy niskiej wilgotności i temperaturze powietrza, przy zwalczaniu chwastów mniej wrażliwych na określony herbicyd i bardziej zaawansowanych we wzroście, a także stosowaniu wody twardej do sporządzania cieczy opryskowej;

- w warunkach optymalnych dla działania herbicydu adiuwanty pozwalają na obniżenie jego dawki (o 25–50 proc.), co znacznie wpływa na zmniejszenie kosztów odchwaszczania, skrócenie czasu zalegania herbicydu w glebie i zredukowanie ewentualnie niekorzystnego jego wpływu na środowisko. Koszt adiuwanta w porównaniu z kosztem zaoszczędzonej ilości herbicydu przeważnie jest wielokrotnie niższy. W tabeli 2 podano przykłady dawek niektórych herbicydów zalecanych do stosowania bez oraz z dodatkiem adiuwantów.

      

Ważne

Przed zastosowaniem danego adiuwanta trzeba się koniecznie zapoznać z etykietą herbicydu, która zawiera informację o możliwościach stosowania konkretnych wspomagaczy. 

Autor pracuje w Akademii Rolniczej w Poznaniu.

Źródło: Farmer 06/2007