PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Jak walczyć z problemem mikotoksyn w ziarnie zbóż?

Jak walczyć z problemem mikotoksyn w ziarnie zbóż? Ziarno w czasie przechowywania podlega nieustannym procesom życiowym, których intensywność jest zmienna

Autor: Katarzyna Szulc

Dodano: 29-06-2019 06:32

Tagi:

Mikotoksyny są produktami przemiany materii grzybów pleśniowych i przechodzą do wszystkich produktów przemiału w procesach przetwarzania. Nie tylko powodują mikotoksykozy u zwierząt, lecz także zawarte w produktach trafiają na nasz stół - nie niszczy ich gotowanie, smażenie, większość nie poddaje się promieniowaniu UV i działaniu związków chemicznych.



Ziarno w czasie przechowywania podlega nieustannym procesom życiowym, których intensywność jest zmienna. Oddychanie w wilgotnym ziarnie powoduje wzrost jego temperatury i wilgotności na skutek reakcji chemicznej - jej produktami są: sześć cząsteczek CO2, sześć cząsteczek H2O oraz energia. Wzrost tych parametrów sprzyja rozwojowi grzybów, które mogą wytwarzać szkodliwe dla ludzi i zwierząt metabolity wtórne - mikotoksyny. Zakażeniu przez grzyby oprócz podwyższonej temperatury i wilgotności podczas składowania sprzyjają także:

  • przechowywanie zanieczyszczonego materiału (z piaskiem, resztkami roślinnymi);
  • uszkodzenia mechaniczne ziaren podczas zbioru i spowodowane przez szkodniki w magazynie;
  • przechowywanie ziarna zainfekowanego przez grzyby.

Materiał zakażony Fusarium, szczególnie toksycznotwórczymi Fusarium culmorum i F. graminearum (najbardziej agresywnymi gatunkami wobec kłosów zbóż), powoduje zanieczyszczenia metabolitami z grupy trichotecenów, do których zalicza się: deoksyniwalenol (DON) i zearalenon (ZON). Grzyby powodujące czerń zbóż (Alernaria alternata, Cladosporium herbarum) także nie pozostają obojętne. Obniżają jakość ziarna i wytwarzają mikotyksyny. A. alternata produkuje: alternariol (AOH), alternariol eter monometylowy (AME), altenuene (ALT), altertoxins I, II, III (ATX-I, II, III), kwas L-tenauzonowy (TeA). Z kolei C. herbarum wytwarza: ochratoksyny (OTA), patulina i toksyny produkowane przez Alternaria i Fusarium. W magazynie doliczyć można przedstawicieli grzybów przechowalniczych, a mianowicie Penicillium i Aspergillus, które także odpowiadają za obecność OTA. Jak widać spektrum szkodliwych metabolitów je st szerokie.

METABOLIT Y W ZIARNIE ZBÓŻ

Na ile silne jest zagrożenie metabolitami wtórnymi w naszym kraju, postanowili ocenić naukowcy: dr Anna Nowacka, dr Agnieszka Hołodyńska-Kulas, mgr inż. Marta Zdziechowska, inż. Monika Przewoźniak, mgr inż. Andrzej Ziółkowski z Instytutu Ochrony Roślin - Państwowego Instytutu Badawczego w Poznaniu (IOR-BIP). Pod lupę wzięli poziom mikotoksyn w polskich zbożach ze zbiorów 2017 r. Program badań obejmował 4 gatunki zbóż: kukurydzę, pszenicę, pszenżyto i jęczmień. Ogółem analizowano 150 próbek ziaren zbóż na zawartość 14 różnych mikotoksyn:

  • aflatoksyny B1 i B2 (alfa B1 i B2);
  • aflatoksyny G1 i G2 (alfa G1 i G2);
  • ochratoksyny A (OTA);
  • fumonizyny B1 i B2 (FUM B1 i B2);
  • toksyny HT-2;
  • toksyny T-2;
  • zearalenonu (ZON);
  • deoksyniwalenolu (DON);
  • 3 - a c e t y l o - d e o k s y n i w a l e n o l u (3-AcDON);
  • 1 5 - a c e t y l o - d e o k s y n i w a l e n o l u (15-AcDON);
  • niwalenolu (NIV).

Ziarna zbóż były zanieczyszczone dwunastoma mykotoksynami wytwarzanymi przez gatunki: Aspergillus, Fusarium i Penicillium. Ogółem 48 proc. próbek zawierało jedną lub więcej mikotoksyn, w tym: 2,3 proc. DON; 1,5 proc. ZON; 1,1 proc. FUM B1 i FUM B2; 0,9 proc. OTA; 0,8 proc. toksynę HT-2; 0,5 proc. toksynę T-2; 0,3 proc. NIV i 0,1 proc. 3-AcDON, Afla G1, Afla B1 i Afla B2.

Mikotoksyny stwierdzano głównie w pszenżycie w 64,7 proc., mieszance zbóż - 56 proc., pszenicy 55,9 proc. i owsie - 47,8 proc. próbek. Występowały również w 17,2 proc. próbek żyta. Zawartość mikotoksyn przekraczała najwyższe dopuszczalne poziomy w 4 proc. próbek.

CHEMIĄ W MIKOTOKSYNY

Prawdziwa szkodliwość mikotoksyn kryje się w tym, że odkładają się organizmach przez całe życie - także u człowieka. Powodują m.in.: raka wątroby, nowotwory krwi, uszkodzenia nerek, spadek produkcji krwinek, zmniejszenie krzepliwości krwi, zaburzenia genetyczne, immunologiczne oraz funkcji rozrodczych. Zdając sobie sprawę z zagrożenia mikotoksynami, jak najwcześniej - już na polu - należałoby dążyć do obniżenia ich zawartości. Wpływ zróżnicowanych poziomów ochrony chemicznej na zawartość mikotoksyn w uprawie zbóż sprawdził zespół w składzie: prof. dr hab. Bożena Łozowicka, mgr Piotr Iwaniuk, mgr inż. Rafał Konecki i mgr inż. Krystyna Snarska z Terenowej Stacji Doświadczalnej w Białymstoku IOR-BIP. Naukowcy doświadczenie prowadzili w warunkach północno-wschodniej Polski, w pszenicy jarej odmiany Mandaryna, w wariantach: polowym i wazonowym. Zabiegi ochrony przeprowadzono opryskiwaczem plecakowym na sprężone powietrze z zamontowanymi 4 rozpylaczami przy wydatku cieczy 200 l/ha. Stosowano preparaty:

  • herbicyd - Apyros 75 WG (s.cz. sulfosulfuron) w fazie BBCH 31;
  • fungicyd - Artea 330 EC (s.cz. propikonazol, cyprokonazol) w fazie BBCH 32, Falcon 460 EC (s.cz. spiroksamina, tebukonazol, triadimenol) w fazie BBCH 65;
  • biostymulator - Fusarium culmorum (OD600=0,8) w fazach BBCH 47, BBCH 69-71.
Grzyby powodujące czerń zbóż stają się problemem, gdy przechodzą z liści i plew na ziarno, obniżając ich wartość technologiczną
Grzyby powodujące czerń zbóż stają się problemem, gdy przechodzą z liści i plew na ziarno, obniżając ich wartość technologiczną

 

DZIAŁAJ NA POLU

Naukowcy oznaczali 16 mikotoksyn. W pozyskanych próbkach stwierdzili obecność 6: niwalenolu (NIV), deoksyniwalenolu (DON), 15-acetylodeoksyniwalenolu (15-AcDON), zearalenonu (ZON), 3-acetylodeoksyniwalenolu (3-AcDON) oraz T-2 toksyny (T-2). Przy czym tylko w próbkach z eksperymentu polowego stwierdzono obecności ZON i jednocześnie odnotowano mniejsze stężenia DON (średnio o ponad 60 proc.), 15-AcDON (o ponad 30 proc.) w odniesieniu do próbek z doświadczenia inokulowanej pszenicy. T-2 toksyny wykryto jedynie w doświadczeniu wazonowym po zastosowaniu zabiegu herbicydowego.

W obydwu doświadczeniach, na których przeprowadzono wyłącznie zabiegi herbicydowe, stwierdzono średnio o 40 proc. niższe stężenia mikotoksyn w odniesieniu do kontroli (bez zabiegów), ale najwyższe w stosunku do pozostałych zabiegów. Po zastosowaniu wszystkich kombinacji, tj.: herbicydu, fungicydu w dwóch termiach, biostymulatoru wykryte stężenia były niższe o ponad 86 proc. Uzyskane wartości mikotoksyn po zabiegach pozostałymi kombinacjami były niższe średnio od 50 do 80 proc. Wśród wykrytych mikotoksyn najwyższymi (80-700 μg/kg) stężeniami charakteryzował się NIV, natomiast najniższe wartości (2-24 μg/kg) zaobserwowano dla 3-AcDON. Oznaczone stężenia nie przekroczyły norm ustalonych dla nieprzetworzonych zbóż. Naukowcy doszli do wniosku, że wyniki potwierdzają wysoką skuteczność zabiegów fungicydowych w ograniczaniu ryzyka wystąpienia mikotoksyn.

Wyniki doświadczeń zaprezentowano podczas 59. Sesji Naukowej IOR-PIB w Poznaniu.

Ochrona chemiczna ogranicza zagrożenie mikotoksynami. W czasie przekropnej pogody zabieg fungicydowy w terminie T-3 dobrze jest przeprowadzić krótko przed opadami deszczu lub bezpośrednio po nich. Najlepiej wówczas zabezpieczy plantację przed czernią zbóż
Ochrona chemiczna ogranicza zagrożenie mikotoksynami. W czasie przekropnej pogody zabieg fungicydowy w terminie T-3 dobrze jest przeprowadzić krótko przed opadami deszczu lub bezpośrednio po nich. Najlepiej wówczas zabezpieczy plantację przed czernią zbóż


Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 3.226.251.205
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.