Śmietka kapuściana to muchówka o długości 5-6 mm, szara, z ciemnymi szczecinkami, z czerwoną plamką na srebrzystobiałym czole. Samice mają żółty odcień ciała i skrzydeł, a u samca występuje kępka szczecinek na udach trzeciej pary nóg. Jaja białe, podłużne, o długości ok. 1 mm. Larwa robakowata, beznoga, o długości 7-8 mm, barwy żółtobiałej, bez wyraźnie wyodrębnionej głowy, z ciałem zwężającym się ku przodowi. Poczwarka długości ok. 7 mm, początkowo żółtobrązowa, później brunatna.

Poczwarki zimują w ziemi, na głębokości od kilku do kilkunastu cm. Pod koniec kwietnia lub na początku maja pojawiają się dorosłe osobniki. Po około tygodniu samica składa jaja przy szyjce korzeniowej rośliny żywicielskiej lub w sąsiadujących z nią szczelinach w glebie. Larwy wylęgają się po upływie 4-8 dni od złożenia jaj i rozpoczynają żer od korzeni bocznych, a następnie przenoszą się na korzenie główne oraz szyjkę korzeniową rośliny żywicielskiej. Rozwój larw trwa 3-4 tygodnie, po czym następuje przepoczwarczenie w glebie i na przełomie lipca i sierpnia pojawia się drugie pokolenie. Muchówki trzeciej generacji występują we wrześniu i październiku. Zmiany klimatyczne sprawiają, że jesienna wegetacja trwa nawet o 2 miesiące dłużej niż 50 lat temu. Spowodowało to wytworzenie nawet 4 pokoleń śmietki, co zmusza do wykonania oprysku, mimo stosowania zaprawy owadobójczej.

Śmietka kapuściana żeruje nie tylko na rzepaku, lecz także na innych gatunkach uprawnych roślin kapustowatych, takich jak kapusta, brokuł, brukiew, rzepa ścierniskowa, oraz dziko rosnących, jak rzodkiew świrzepa, tobołki polne, gorczyca polna. Poplony z gorczycą bądź rzepą ścierniskową sprzyjają rozwojowi śmietki kapuścianej i dlatego w rejonach uprawy rzepaku najlepiej nie wysiewać poplonów, w których są jednym z ich komponentów.

Uszkodzenie korzeni rzepaku

Na jednym korzeniu rzepaku może żerować od 1 do 10 larw śmietki kapuścianej. W wyniku żerowania na szyjce korzeniowej oraz na korzeniach pojawiają się brązowe przebarwienia i nadgniłe miejsca, a korzenie boczne częściowo lub całkowicie zamierają. W zewnętrznej warstwie korzenia, jak również we wnętrzu szyjki korzeniowej, widoczne są chodniki z obumarłą tkanką, w których żerują larwy śmietki kapuścianej. Na skutek silnego uszkodzenia przez szkodnika rośliny rzepaku mają zahamowany wzrost i często obumierają. W dni słoneczne, a szczególnie w okresie suszy, uszkadzane przez śmietki rośliny więdną, żółkną i stopniowo zasychają. W przypadku żeru jesiennego, gdy więcej niż połowa korzeni rzepaku ulega zniszczeniu, można zaobserwować ubytki roślin na plantacji. Rzepak ozimy uszkodzony jesienią przez śmietkę kapuścianą słabo zimuje, często wylega oraz wcześniej dojrzewa. Rośliny, które zostały uszkodzone przez śmietkę kapuścianą, są następnie porażane przez suchą zgniliznę kapustnych. Uszkodzenia spowodowane przez śmietkę kapuścianą często są mylone z objawami żerowania drążyn.

Integrowana ochrona roślin

Czynnikami ograniczającymi liczebność śmietek jest silne przesuszenie gleby lub odwrotnie – nadmierna jej wilgotność, a także niskie temperatury w okresie lotu muchówek i składania jaj.

Bardzo ważnym elementem prawidłowo prowadzonej ochrony upraw rzepaku jest agrotechnika. Postępujące uproszczenia agrotechniczne prowadzą do wzrostu nasilenia występowania szkodników. Brak podorywek, stosowanie upraw bezorkowych oraz uproszczenia płodozmianowe są czynnikami zwiększającymi prawdopodobieństwo masowego wystąpienia szkodników, w tym śmietki kapuścianej.

Przestrzeganie podstawowych zaleceń agrotechnicznych ma duże znaczenie i jest podstawą skutecznych programów ochrony rzepaku przed szkodnikami. Unikanie uprawy rzepaku po rzepaku lub innych roślinach kapustowatych i przestrzeganie dostatecznie dużej izolacji przestrzennej między tegoroczną i ubiegłoroczną plantacją rzepaku znacznie ułatwiają zwalczanie i zmniejszają jego koszty. Należy pamiętać o prawidłowej orce i podorywce. Z punktu widzenia ochrony roślin za najlepsze przedplony dla rzepaku można uznać wieloletnie rośliny motylkowe (bobowate), np. lucernę. Doświadczenia praktyki wykazują, że ze względów fitosanitarnych rzepaku nie można uprawiać na tym samym polu częściej niż co 4 lata.

Terminy zwalczania i progi ekonomicznej szkodliwości

Zaprawianie nasion rzepaku ozimego częściowo chroni przed żerowaniem jesienią larw trzeciego pokolenia. Insektycydy zarejestrowane do zwalczania szkodników jesiennych rzepaku, jak: pchełki ziemne, pchełka rzepakowa, gnatarz rzepakowiec i mszyca kapuściana, zastosowane jesienią również ograniczają liczebność dorosłych muchówek śmietki kapuścianej, które występują na plantacji.

Aby stwierdziś obecność muchówek śmietki kapuścianej na plantacji rzepaku ozimego w okresie wrzesień-listopad, należy prowadzić obserwacje przy pomocy żółtych naczyń, które należy ustawić bezpośrednio po wschodach roślin w odległości przynajmniej 20 m od brzegu pola. Naczynia trzeba kontrolować systematycznie, dwa razy w tygodniu. To najlepszy sposób monitorowania pierwszych nalotów i aktywności muchówek.

Stwierdzenie wystąpienia w ciągu trzech kolejnych dni jednej muchówki w żółtym naczyniu stanowi wartość progową i jest sygnałem do wykonania zabiegu przeciwko śmietce kapuścianej.

Przykładowe środki owadobójcze do zwalczania śmietki kapuścianej: Belem 0,8 MG, Delmetros 100 SC, Inazuma 130 WG, Inpower 130 WG, Koron 100 SC, Los Ovados 200 SE, Pilgro 100 SC.