PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Nowe zagrożenia chorobami grzybowymi

Autor: prof. Marek Korbas, dr Ewa Jajor, mgr Jakub Danielewicz

Dodano: 20-09-2020 07:32

Tagi:

Niespotykane wcześniej warunki pogodowe, jakie panowały podczas ostatniej zimy, przyczyniają się do rozwoju nowych problemów, z którymi będziemy borykać się w uprawach rolniczych, w tym epidemii takich chorób, jak biała plamistość liści, cylindrosporioza czy werticilioza.



W rzepaku może występować podczas wegetacji wiele chorób. Z reguły skupiamy się na najważniejszych, czyli suchej zgniliźnie kapustnych, zgniliźnie twardzikowej, czerni krzyżowych, szarej pleśni czy kile kapusty. Plantatorzy rzepaku doskonale znają objawy tych chorób, ponieważ często mają z nimi do czynienia i muszą podejmować działania, aby zapobiegać ich występowaniu. To są zarówno metody agrotechniczne, chemiczne, jak i w ostatnich czasach szybko rozwijająca się, szczególnie w rzepaku, metoda hodowlana. W trakcie lustracji plantacji dobrze znane objawy wyżej wymienionych chorób można niekiedy pomylić z symptomami porażenia przez innych, mniej znanych, sprawców chorób. A są to: biała plamistość liści, cylindrosporioza i werticilioza. To nowe choroby, a ich sprawcy są dobrze znani na polach w innych krajach Europy, u nas natomiast obserwowane były do tej pory raczej sporadycznie. Warto przypomnieć sobie ich objawy, ponieważ w ostatnich latach, w warunkach coraz częstszych cieplejszych i suchych okresów podczas wegetacji rzepaku, nabierają one większego znaczenia.

BIAŁA PLAMISTOŚĆ LIŚCI

Od fazy 4-6 liści właściwych można zaobserwować na roślinach białe, nieregularne lub owalne plamy z ciemnymi brzegami. Są to charakterystyczne objawy białej plamistości liści, której sprawcą jest Mycosphaerella capsellae (stadium konidialne Pseudocercosporella capsellae). Plamy w miarę upływu czasu ciemnieją, stają się szare, stopniowo zlewają się, a liście żółkną i zasychają. Na łodygach i łuszczynach plamy są wydłużone, jasne, otoczone brunatną obwódką. Objawy białej plamistości liści można pomylić w początkowym okresie rozwoju choroby z symptomami cylindrosporiozy, mączniaka rzekomego oraz suchej zgnilizny kapustnych.

Pierwotnym źródłem infekcji są w tym przypadku resztki pożniwne, gdzie tworzą się owocniki stadium doskonałego z zarodnikami workowymi (askosporami). Do tworzenia i dojrzewania tych owocników niezbędna jest podwyższona wilgotność powietrza. Zarodniki rozsiewane są niekiedy na duże odległości, z prądami powietrza. W czasie wegetacji sprawcy choroby występują głównie w stadium konidialnym. Uwalniane ze znajdujących się pod tkanką okrywającą owocników zarodniki przy udziale kropel deszczu rozprzestrzeniają się na kolejne rośliny, powodując wtórne infekcje. Źródłem infekcji mogą być również w tym przypadku zainfekowane nasiona. Ryzyko porażenia zwiększa obecność w pobliżu plantacji resztek pożniwnych, podwyższona wilgotność, umiarkowane temperatury (13-18°C) oraz liczne uszkodzenia roślin i duże zagęszczenie plantacji.

Choroba występuje na wielu gatunkach roślin kapustowatych, m.in. na rzepaku, gorczycy, warzywach oraz na chwastach z rodziny kapustowatych (rzodkiew świrzepa, tobołki polne itd.). Zainfekowane liście mają zmniejszoną powierzchnię asymilacyjną i stanowią źródło porażenia dla innych organów.

CYLINDROSPORIOZA ROŚLIN KAPUSTOWATYCH

Wiosną na plantacji może pojawić się cylindrosporioza, której sprawcą jest grzyb Pyrenopeziza brassicae (stadium konidialne: Cylindrosporium concentricum). Objawy na roślinach widoczne są najczęściej dopiero wiosną od fazy wzrostu pędu, ale infekcja przez patogen następuje jesienią i przez jakiś czas ma charakter utajony. Na liściach obserwuje się plamy w postaci koncentrycznie ułożonych, białych, drobnych, rozproszonych skupisk zarodnikowania konidialnego (acerwulusów). Kutikula liści stopniowo pęka, liść ulega deformacji i zamiera. Cechą charakterystyczną jest fakt, że porażone liście zwisają z łodyg (nie opadają). Na łodygach początkowo występują białe lub szare plamy z czarnymi cętkami na obwodzie, później widoczne są kilkucentymetrowe, podłużne, jasnobrunatne plamy o popękanej powierzchni z ciemną obwódką. Na łuszczynach pojawiają się mleczne lub brązowe, podłużne plamy, a ich powierzchnia zostaje zniekształcona. Objawy cylindrosporiozy można pomylić z symptomami suchej zgnilizny kapustnych, mączniaka prawdziwego i szarej pleśni, a także z otarciami mechanicznymi lub śladami po nawożeniu.
Pierwotnym źródłem infekcji sprawcy cylindrosporiozy najczęściej są resztki pożniwne, na których tworzą się jesienią owocniki stadium doskonałego – apotecja, a w nich askospory rozprzestrzeniane wraz z wiatrem na duże odległości. Podczas wegetacji źródłem porażenia są owocniki stadium konidialnego – acerwulusy, w których tworzą się zarodniki konidialne rozprzestrzeniane z kroplami deszczu na niewielkie odległości. Sprawcy choroby sprzyjają wysoka wilgotność i temperatura powyżej 8oC, zwłaszcza gdy takie warunki występują w okresie zimy (mroźne zimy hamują powstawanie apotecjów i rozwój patogena w liściach), a także uszkodzenia roślin, zbyt gęsty siew, brak odpowiedniego płodozmianu oraz izolacji przestrzennej od innych roślin kapustowatych.

W niektórych krajach Europy (np. Wielka Brytania, Niemcy, Francja) cylindrosporioza powoduje znaczne straty w plonie nasion, natomiast w Polsce występowanie choroby notowano w ostatnich latach sporadycznie. W wyniku porażenia liści i łodyg ograniczona zostaje powierzchnia asymilacyjna tych organów. Silne porażenie łuszczyn prowadzi do obniżenia liczby i masy nasion oraz ich osypywania. Nasiona z porażonych łuszczyn są drobne i niedojrzałe.

WERTICILIOZA

W okresie kwitnienia można zaobserwować na plantacji werticiliozę, której sprawcami są grzyby z rodzaju Verticillium, np. V. dahliae, V. longisporum. Na liściach pojawia się żółknięcie (chloroza) połowy blaszki liściowej wzdłuż nerwu głównego, druga połowa przez jakiś czas pozostaje zielona. Na łodydze widoczna jest najpierw żółtobrązowa, potem brunatna smuga biegnąca od dołu do góry rośliny i rozciągająca się również na pędy boczne. Później nieco dolna część łodygi oraz korzeń stopniowo stają się ciemnoszare, brązowe lub czarne. Na przekroju podłużnym i na powierzchni porażonych pędów pod koniec wegetacji zaobserwować można brązowe smugi i małe, czarne, liczne mikrosklerocja grzyba, przypominające „opiłki żelaza”. Kutikula łodygi pęka i pasowo odrywa się. Porażone rośliny rzepaku więdną, a w okresie dojrzewania bez trudu można je wyjąć z gleby. Objawy werticiliozy można pomylić w początkowym okresie rozwoju choroby z symptomami suchej zgnilizny kapustnych, zgnilizny twardzikowej lub zamieraniem łodyg, np. z powodu suszy, uszkodzeń mechanicznych itd.

Sprawcy choroby mogą żyć saprotroficznie, jednak grzybnia i zarodniki są nietrwałe, natomiast żywotność mikrosklerocjów wynosi nawet kilkanaście lat. Infekcja następuje przez uszkodzone włośniki, grzybnia przerasta przez ich skórkę, kilka warstw miękiszu do wiązek przewodzących, gdzie następnie się rozrasta. Najważniejszą przyczyną zwiększonego zagrożenia jest duży udział rzepaku w strukturze zasiewów. Po zbiorze rzepaku mikrosklerocja trafiają do gleby i są źródłem porażenia w następnych latach. Grzyby z rodzaju Verticillium rozwijają się najszybciej w temperaturze w granicach od 16 do 25°C, przy obniżonej wilgotności gleby.

Choroba występuje powszechnie m.in. na chmielu, ogórkach, pomidorach, rzepaku, truskawkach, ziemniakach oraz na licznych gatunkach drzew i krzewów. Grzyby z rodzaju Verticillium są patogenami wywołującymi tzw. tracheomykozę (zatykanie światła naczyń przez grzybnię patogena). W wyniku porażenia następuje zahamowanie przewodzenia substancji pokarmowych oraz wody. Nasiona z porażonych roślin są drobne i niedojrzałe.

Na koniec warto zwrócić uwagę, jak wymienionym sprawcom chorób zapobiegać, aby na plantacjach nie powodowały strat plonu. Do najważniejszych metod jak zawsze należy stosowanie prawidłowej agrotechniki, w tym szczególnie właściwy płodozmian, głębokie przyoranie resztek pożniwnych po zbiorze, dobre przygotowanie przedsiewne gleby, a także zrównoważone nawożenie oraz izolacja przestrzenna od innych upraw roślin kapustowatych. Ważne są również: siew zdrowego, kwalifikowanego materiału siewnego oraz optymalna norma i termin wysiewu nasion.



Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (2)

  • Edek 2020-09-21 16:58:47
    Jeśli będziecie pryskać na każdego agrofaga osobno to zbierzecie może 10 ton rzepaku ale wszystko wyniszczycie a w końcu ludzi? Dziękuję za taki olej !!! Przecież jest integrowana ochrona i trzeba myśleć ! Może się wypowiedzą eksperci jak prof. Mrówczyński i prof. Korbas ?!
  • Adam 2020-09-20 20:57:56
    Fajnie jak do opisów byście wrzucali fotki.. M

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 3.237.61.235
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum

Drogi Użytkowniku!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych możemy przetwarzać Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. O celach tego przetwarzania zostaniesz odrębnie poinformowany w celu uzyskania na to Twojej zgody. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane dodatkowo jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.