Plonowanie zbóż ozimych w dużej mierze zależne jest od warunków wzrostu jesienią. Aby uzyskać wysokie i dobrej jakości plony, już wtedy należy zadbać o plantację. Zboże powinno przede wszystkim wzrastać na polu wolnym od chwastów. Wówczas roślina uprawna pozbawiona konkurencji ze strony chwastów o wodę, składniki pokarmowe oraz o przestrzeń do wzrostu może prawidłowo się rozkrzewiać, co sprzyja uzyskaniu wysokich plonów.

Powschodowe, jesienne zwalczanie chwastów w zbożach ozimych najlepiej wykonać do fazy 2-3 liści zbóż. Jest to termin optymalny pod względem ekonomicznym i biologicznym. W tym czasie bowiem chwasty są zwalczane w początkowych fazach rozwojowych i najbardziej wrażliwe na aplikowane substancje aktywne herbicydów. Większość najbardziej uciążliwych dla zbóż chwastów wschodzi jesienią i zimuje. Należą do nich m.in. miotła zbożowa, wyczyniec polny oraz przytulia czepna, chaber bławatek, mak polny czy chwasty rumianowate.

Wśród herbicydów dostępnych obecnie na rynku, zalecanych do zwalczania chwastów w terminie do 3. liścia zbóż są zarówno herbicydy jednoskładnikowe (tab. 1), jak i mieszaniny różnych substancji aktywnych (tab. 2).

Pinoksaden

Występuje w jednoskładnikowych graminicydach, jak np. Addar 50 EC, Axel R 50 EC, Fraxial 50 EC, Paell 50 EC, Pinoxy 50 EC. Jest to substancja z grupy inhibitorów ACCazy (wg HRAC – grupa A), która powoduje zahamowanie biosyntezy kwasów tłuszczowych w roślinie. Wszystkie zarejestrowane herbicydy zawierają 50 g substancji aktywnej w litrze preparatu. Skutecznie niszczą zarówno miotłę zbożową, jak i wyczyńca polnego.

Pendimetalina

Hamuje tworzenie mikrotubuli, w wyniku czego dochodzi do zahamowania podziałów i procesów elongacyjnych komórek (grupa wg HRAC – K1). Środki zawierające tę substancję należy aplikować w fazie szpilkowania do 3. liścia pszenicy, jęczmienia, pszenżyta i żyta. Skutecznie zwalczają miotłę zbożową oraz jasnotę purpurową i różową, gwiazdnicę pospolitą, niezapominajkę polną, tasznik pospolity. W średnim stopniu ograniczają wzrost przytulii czepnej oraz fiołka polnego.

Flufenacet

To substancja należąca do inhibitorów biosyntezy kwasów tłuszczowych o długich łańcuchach (grupa K3 wg HRAC). Dostępne obecnie na rynku środki mogą zawierać 480, 500 lub 600 g flufenacetu w litrze preparatu. Herbicydy zawierające 500 g s.cz./l (np. Cetnik 500 SC, Fluent 500 SC, Starfire 500 SC) zalecane są do zwalczania miotły zbożowej, stokłosy bezostnej oraz życicy trwałej. Jak podają niektórzy producenci, w celu jednoczesnego zniszczenia gatunków dwuliściennych można zastosować mieszaninę, np. Cetnik 500 SC w połączeniu z Saper 500 SC lub Adiunkt 500 SC lub Herubin 500 SC. Pozostałe herbicydy zawierające flufenacet skutecznie usuwają miotłę zbożową oraz przytulię czepną. Dodatkowo niektóre (np. Fence 480 SC, Palisade 480 SC) zwalczają fiołka polnego, a Glosset 600 SC czy Glosset SC skutecznie eliminują wiechlinę roczną.

Chlorosulfuron oraz jodosulfuron metylosodowy

To substancje z grupy inhibitorów ALS (grupa B), które hamują biosyntezę aminokwasów o łańcuchach rozgałęzionych. Stosowane jesienią w maksymalnej dawce zwalczają miotłę zbożową oraz gatunki dwuliścienne, m.in. przytulię czepną, rumianowate, samosiewy rzepaku, mak polny i in.

Prosulfokarb

Występuje w takich środkach, jak np. Boxer 800 EC, Krum 800, Professional, Takoba 800 EC. Jest to substancja zaliczana do klasy N, czyli inhibitorów syntezy lipidów, która nie polega na hamowaniu ACCazy. Wszystkie dostępne herbicydy zawierają 800 g s.cz./l. Wrażliwe na tę substancję są m.in. miotła zbożowa, przytulia czepna, przetaczniki.

Chlorotoluron

To pochodna mocznika należąca do inhibitorów procesu fotosyntezy na poziomie fotosystemu II (grupa C2). Skutecznie zwalcza miotłę zbożową i wyczyńca polnego oraz chabra bławatka, rumian polny czy gwiazdnicę pospolitą.

Beflubutamid

Powoduje zahamowanie syntezy karotenoidów oraz przepływu elektronów w procesie fotosyntezy (wg HRAC – grupa F1). Obecnie na rynku dostępny jest jeden herbicyd BeFlex 500 SC zawierający tę substancję. W maksymalnej dawce zwalcza on zarówno miotłę zbożową, jak i gwiazdnicę pospolitą, fiołek polny, samosiewy rzepaku, jasnotę purpurową, przetacznik perski i inne.

Diflufenikan

Zaklasyfikowany jest także do grupy F1. Jest to substancja, którą można aplikować powschodowo w fazie 2.-3. liścia głównie w pszenicy ozimej. Niektóre tylko ze środków można aplikować również w jęczmieniu i życie (np. Kimara 500 SC, Matrix). Są to preparaty, które stosowane po wschodach rośliny uprawnej skutecznie eliminują tylko dwuliścienne gatunki chwastów, m.in. fiołek polny, gwiazdnicę pospolitą, przetacznik bluszczykowy, tasznik pospolity, tobołki polne.

Halauksyfen metylu-Arylex

Jest to substancja z grupy O, o działaniu podobnym do kwasu indolilooctowego (IAA). Można ją stosować od fazy szpilki pszenicy, jęczmienia, żyta i pszenżyta. W maksymalnej dawce skutecznie zwalcza: bodziszka drobnego, jasnotę purpurową, przytulię czepną, chabra bławatka, gwiazdnicę pospolitą oraz przetaczniki.

Herbicydy wieloskładnikowe

W ochronie zbóż ozimych jesienią, do fazy 3. liścia możemy oprócz herbicydów jednoskładnikowych zastosować również wieloskładnikowe. Połączenie w jednym herbicydzie kilku substancji niesie ze sobą wiele korzyści. Przede wszystkim poszerza spektrum działania na chwasty. Dodatkowo mieszanina substancji z różnych grup chemicznych i o różnym mechanizmie działania zabezpiecza plantację przed pojawieniem się odporności chwastów na herbicydy. Jak pokazują dane zebrane w tabeli 2, obecnie na rynku mamy głównie mieszaniny diflufenikanu (skutecznego w niszczeniu gatunków dwuliściennych) z innymi substancjami, które poszerzają spektrum działania również o gatunki chwastów jednoliściennych.

Jest wśród tych mieszanin połączenie diflufenikanu z chlorotoluronem (np. Sheriff 600 SC, Snajper 600 SC), które w pszenicy ozimej można stosować już od momentu szpilkowania, a w jęczmieniu i pszenżycie od fazy 3. liścia. Wrażliwe na te środki oprócz miotły zbożowej są również: bodziszek drobny, fiołek polny, gwiazdnica pospolita, jasnoty, rumianowate, przetacznik polny, przytulia czepna, tasznik pospolity. Dodatek do tych dwóch substancji pendimetaliny (Trinity 590 SC) poszerza listę gatunków wrażliwych dodatkowo o wiechlinę roczną oraz samosiewy rzepaku, tobołki polne i niezapominajkę polną.

Najliczniejszą grupę środków stanowią mieszaniny diflufenikanu z flufenacetem. Połączenie takie skutecznie zwalcza miotłę zbożową, marunę bezwonną, przetaczniki, mak polny, samosiewy rzepaku. Dodatkowo środki Reliance 600 SC, Mertil 600 SC czy Naceto SC zwalczają wiechlinę roczną, wyczyńca polnego i przytulię czepną, a herbicydy Premium 560 SC, Kompleks 560 SC, Komandos 560 SC dodatkowo eliminują skutecznie chabra bławatka. Połączenie diflufenikanu i flufenacetu z metrybuzyną (Bacara Trio 516 SC) sprawia, że jednym środkiem możemy usunąć z plantacji zbóż ozimych miotłę zbożową oraz najbardziej uciążliwe chwasty dwuliścienne: chabra bławatka, przytulię czepną, mak polny, rumianowate oraz wiele innych gatunków.

Przykładem mieszanin zwalczających zarówno jedno-, jak i dwuliścienne gatunki chwastów jest połączenie diflufenikanu również z innymi substancjami takimi, jak: prosulfokarb, chlorosulfuron lub pendimetalina. Miotłę zbożową i chabra bławatka wczesną jesienią zniszczymy również mieszaniną diflufenikanu z florasulamem i penoksulamem (np. Viper, Legion).

Mieszanina flufenacetu z metrybuzyną to również rozwiązanie, które możemy zastosować we wczesnych fazach rozwojowych zbóż. Jest ono skuteczne w walce z miotłą zbożową i niektórymi gatunkami dwuliściennymi, tj. bodziszkiem drobnym, makiem polnym, maruną bezwonną, rumianem polnym czy samosiewami rzepaku.

Osobną grupę stanowią środki zwalczające tylko gatunki dwuliścienne. Należą do nich połączenia:

  • florasulamu z diflufenikanem (Laserto D 550 SC, Saracen Delta 550 SC),
  • florasulamu i 2,4-D (Aldaro 306 SE),
  • florasulamu z halauksyfenem metylu-Arylex (Quelex),
  • pendimetaliny z pikolinafenem (Picona).

Zastosowanie mieszanin flurasulamu z diflufenikanem oraz pendimetaliny z pikolinafenem spowoduje zniszczenie m.in. maka polnego, przytulii czepnej, maruny bezwonnej. Chcąc dodatkowo usunąć z plantacji chabra bławatka, należy zastosować florasulam w połączeniu z 2,4-D.

Ważnym elementem podczas stosowania środków ochrony roślin jest aplikacja zgodna z ich etykietą. Zawiera ona cenne informacje na temat terminów, dawek i warunków stosowania poszczególnych preparatów.