Efekt produkcji roślinnej jest wypadkową wielu czynników zależnych od warunków glebowo-klimatycznych ale również od działalności człowieka. W obrębie czynników, które są w dużej mierze kształtowane przez przyrodę ale możliwe do korekty przez człowieka jest odczyn gleby. Oczywiście zakres optymalnego odczynu gleby na danym polu jest uwarunkowany jej kategorią agronomiczną (tab. 1.), jednakże niezależnie od jej uziarnienia na większości pól mamy sytuację w której efekty nakładów na produkcję roślinną są niwelowane przez zaniedbanie obszaru wapnowania gleb. Regulacja odczynu gleby jest warunkiem nie tylko prawidłowego przebiegu przemian składników pokarmowych gwarantujących zaopatrzenie w nie roślin ale również wpływa na strukturę gleby i związane z tym stosunki powietrzno-wodne co pośrednio wpływa na kondycję roślin. W przypadku zakwaszenia gleby słabe zaopatrzenie roślin w składniki pokarmowe i wodę jest potęgowane ograniczeniem rozwoju systemu korzeniowego w warunkach gleb kwaśnych.

Decyzja o konieczności regulacji odczynu gleby tylko pozornie wiąże się z nakładami. Efektem regulacji odczynu jest zawsze zwiększenie plonu, lepsze wykorzystanie składników pokarmowych z nawozów oraz mniejsza podatność roślin na choroby.

Ocena potrzeb wapnowania gleby jest dopiero pierwszym krokiem, natomiast istotną kwestią jest określenie optymalnych dawek CaO (tab.2), oczekiwanego efektu w czasie i wiążący się z tym wybór odpowiedniego produktu.

Generalna zasada zakłada, że dawka CaO wymagana do regulacji odczynu gleby wzrasta wraz ze spadkiem wartości pH gleby i wzrostem udziału części tzw. spławialnych (najdrobniejszych), jednakże spodziewany efekt w czasie jest uzależniony od wyboru produktu. W przypadku wapna nawozowego w formie węglanowej - CaCO3 efekt odkwaszania gleby przebiega powoli, a rezultaty zmiany odczynu gleby są widoczne dopiero w drugim roku po zabiegu i w latach kolejnych. Zdecydowanie szybszy efekt, już w sezonie stosowania, osiąga się stosując wapno w formie tlenkowej CaO. W praktyce rolniczej dawka wapna, w formie tlenkowej (CaO) powyżej: 2,0 t/ha w stanowiskach z glebami lekkimi, 3,0 t/ha - średnimi, 4,0 t/ha - ciężkimi, jest wysoka i może prowadzić do zjawiska zwanego potocznie przewapnowaniem. Dlatego w przypadku, gdy zalecane dawki wapna przekraczają powyższe wartości progowe, należy stosować nawozy w dawkach obniżonych (tab. 3), bezpiecznych dla życia biologicznego w glebie i dla roślin.

Wskazane dawki CaO w formie tlenkowej nie stanowią zagrożenia pod kątem gwałtownego skoku odczynu gleby czy też ewentualnego przesuszenia. Przemiana formy tlenkowej wapna, wymagająca udziału wody, wymaga jedynie około 250 l wody na 1 t CaO, co w skali 1 ha powierzchni pola stanowi znikomą ilość nie wpływającą na zachwianie stosunków wodnych, nawet na glebie lekkiej.

Dodatkową korzyścią ze stosowania nawozów w formie tlenkowej jest oszczędność czasu i nakładów energii na aplikację. Ponadto produkty frakcjonowane (1-3 mm lub 3-7 mm) z serii OxyfertilŸ Ca 85 NR lub OxyferilŸ Ca 90 WR są aplikowane rozsiewaczami stosowanymi do nawozów NPK i nie wymagają dodatkowych nakładów na sprzęt do wapnowania pól.

W przypadku gleb lekkich, na których częstym problemem jest brak magnezu dobrym rozwiązaniem jest stosowanie form tlenkowych zawierających magnez np. OxyfertilŸ Mg 75/25 o frakcji 1-3 mm. W takim przypadku oprócz efektu odkwaszania uzyskuje się „w gratisie” znaczne ilości dostępnego magnezu dla roślin na poziomie 250 kg MgO na 1 tonę produktu. Produkt ten można stosować jako alternatywne źródło magnezu dla roślin, nawet w dawkach mniejszych, na glebach o uregulowanym odczynie, traktując ten zabieg w kategorii wapnowania zachowawczego, niwelującego zakwaszający wpływ nawozów mineralnych i naturalnych procesów zakwaszania gleby.

Joanna Łaszcz-Zakorczmenna

Manager ds. Rozwoju Rynku Rolnictwa

Lhoist Polska sp. z o.o.