PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Odporne szkodniki

Odporne szkodniki

Zjawisko odporności owadów na niektóre substancje czynne insektycydów opiera się na genetycznych mechanizmach wykształconych pod wpływem stałego nacisku selekcyjnego.



Zwalczanie szkodników rzepaku ozimego z roku na rok staje się trudniejsze. Dzieje się tak z kilku powodów. Przede wszystkim uprawa rzepaku w Polsce opiera się na intensywnej technologii produkcji tej rośliny, a ten system, jak wiadomo, wymusza intensywną ochronę chemiczną. Wielokrotne opryskiwanie plantacji środkami ochrony roślin powoduje selekcję odpornych form agrofagów i w konsekwencji dalsze negatywne efekty tego zjawiska.

W ochronie rzepaku największe trudności z powodu odporności sprawiał dotychczas słodyszek rzepakowy, ale coraz częściej zauważa się to zjawisko również u chowaczy, a zwłaszcza u chowacza podobnika.

Zjawisko odporności owadów na niektóre substancje czynne insektycydów opiera się na genetycznych mechanizmach wykształconych pod wpływem stałego nacisku selekcyjnego. Każdy gatunek ma inną historię ewolucji i wykształcił w trakcie milionów lat odrębne (choć nieraz podobne) mechanizmy przełamywania naturalnej chemicznej obrony roślin, na których żerował.

Czynniki odporności zmagazynowane są więc w puli genów każdego gatunku i różne fizjologiczne mechanizmy pozwalają szkodliwym owadom metabolizować coraz wyższe dawki substancji czynnych insektycydów. Mechanizmy behawioralne z kolei pozwalają uniknąć kontaktu z toksyną lub przetrwać niekorzystny dla owada okres. Ponieważ istnieją jednak duże różnice we wrażliwości poszczególnych gatunków atakujących rzepak, poznanie ich pozwala na właściwy dobór insektycydów.

Współczesne środki ochrony roślin zalecane w ochronie rzepaku ozimego są neurotoksynami opartymi na substancjach czynnych należących do trzech grup chemicznych, których nazwy zamieszczono w tabeli 1.

Zw iązki fosforoorganiczne

Łatwo przenikają przez powierzchnię ciała owadów oraz wchłaniane są w ich przewodzie pokarmowym. Dla szkodników są toksynami o działaniu kontaktowym i żołądkowym, a niektóre także gazowym.

Ich działanie polega na hamowaniu działania enzymu odpowiedzialnego za rozkład acetylocholiny, która jest głównym transmiterem bodźców w komórkach nerwowych owadów. Niektóre insektycydy tej grupy chemicznej wykazują większą toksyczność dla organizmu w formie metabolitów. Do ochrony rzepaku zalecana jest substancja czynna - chloropiryfos. Działa zarówno powierzchniowo, jak i wgłębnie, wnikając do tkanek liści, a także układowo, ponieważ przemieszcza się w sokach roślin, docierając do nieopryskanych lub rosnących ich części. Chloropiryfos jest substancją czynną, na którą słodyszek rzepakowy wykazuje bardzo wysoką wrażliwość. Populacje, które wykształciły odporność na niektóre pyretroidy, są nawet bardziej wrażliwe na środki zawierające tę substancję czynną, na skutek zjawiska negatywnej odporności krzyżowej z pyretroidami. Środki ochrony roślin oparte na chloropiryfosie, zaleca się stosować we wcześniejszych fazach wegetacji rzepaku.

Pyretroidy

Zalecane w ochronie rzepaku pyretroidy są toksyczne dla owadów poprzez silne działanie na kanały sodowe w błonach komórek nerwowych, polegające na przedłużeniu napływu jonów sodu do komórki nerwowej. Wysoka rozpuszczalność w tłuszczach i woskach pyretroidów jest ich ważną cechą ułatwiającą przenikanie substancji czynnych przez okrywy ciała owadów.

Pyretroidy są toksynami o działaniu kontaktowym i żołądkowymi, i mają bardzo szerokie spektrum działania na owady, z czym wiąże się pewne ograniczenie w możliwości stosowania niektórych substancji czynnych. Ponieważ prawie wszystkie pyretroidy wykazują wysoką toksyczność dla pszczół i innych owadów zapylających, posiadają dość długi okres prewencji dla tych owadów. Wyjątkiem, jeśli chodzi o bezpieczeństwo dla pszczół, jest tau- -fluwalinat, który w ochronie rzepaku można użyć w okresie kwitnienia. Jak wiadomo, słodyszek rzepakowy wykazuje zróżnicowany poziom odporności na różne pyretroidy, natomiast bardzo wrażliwe na substancje czynne tej grupy chemicznej są chowacze, a zwłaszcza chowacz podobnik (tabela 2 i 5).

Neonikotynoidy

Ich działanie polega na zastępowaniu acetylocholiny w receptorach komórek nerwowych centralnego układu nerwowego owadów, czyli w ich mózgu. Efektem działania substancji czynnych z tej grupy jest nadpobudliwość neuronów objawiająca się drgawkami i konwulsjami, które prowadzą do śmierci owada.

Neonikotynoidy są zarówno truciznami kontaktowymi, jak i żołądkowymi, mają również właściwości przenikania do wnętrza roślin. Substancje czynne tej grupy chemicznej insektycydów występują w formulacjach do oprysków nalistnych, a także służą do zaprawiania ziarna (imidachlopryd, tiachlopryd, chlotianidyna).

Acetamipryd i tiachlopryd są tolerowane przez pszczoły, w związku z czym, podobnie jak wspomniany wcześniej pyretroid - tau-fluwalinat, mogą służyć w ochronie rzepaku przed szkodnikami w okresie kwitnienia. Z kolei tiametoksam i imidachlopryd są substancjami czynnymi silnie toksycznymi dla pszczoły miodnej. Insektycydy należące do neonikotynoidów bardzo dobrze zwalczają słodyszka rzepakowego i chowacze łodygowe, natomiast chowacz podobnik wykazuje zmniejszoną wrażliwość na niektóre z nich.

Nowości

W ostatnich latach opracowano na bazie pirazolu dwa nowe, ważne insektycydy działające na kanał sodowy komórek nerwowych owadów: metaflumizon, należący do grupy chemicznej semikarbazydów, oraz indoksakarb, należący do chemicznej grupy oksadiazyn. Te pochodne pirazoli są relatywnie młodymi grupami chemicznymi insektycydów.

Działają również na kanał sodowy, powodując blokadę napływu jonów sodu do wnętrza komórki nerwowej, przez co nie dochodzi do wytworzenia potencjału czynnościowego ani do przekazywania impulsów nerwowych. Obrazem początkowego zatrucia tymi toksynami nie są drgawki i ekscytacja, jak w przypadku pyretroidów, tylko paraliż i bezruch owada. Ze względu na sposób działania substancje te nazywane są blokerami kanału sodowego. Blokery kanałów sodowych są nowymi insektycydami, skutecznymi, o szerokim spektrum działania na różne gatunki owadów.

Uw aga na chowacze

Pod koniec marca i w kwietniu na niektórych plantacjach rzepaku wystąpią dwa niebezpieczne gatunki chowaczy łodygowych - chowacz brukwiaczek i chowacz czterozębny. Pojawią się na rzepaku od fazy BBCH 41, przy temperaturze około 10oC. Ich larwy żerują w łodygach przez 3-4 tygodnie i przy dużej liczebności powodują żółknięcie liści i łamliwość łodyg oraz pędów, wewnątrz których żerują.

Potencjalnie mogą obniżyć plon o 20 proc. Próg szkodliwości tych gatunków szkodników to 2-4 chrząszcze na 25 roślinach.

Omawiane szkodniki są szczególnie niebezpieczne dla młodych roślin.

Przyczyniają się również do rozprzestrzeniania suchej zgnilizny kapustnych i innych chorób. Po przekroczeniu progu szkodliwości należy więc zastosować zabieg insektycydowy, co ma miejsce najczęściej w kwietniu. Zabieg powinien uprzedzić składanie jaj przez samice, a jeśli jest opóźniony, należy wybrać środek o działaniu syste micznym. Przy wystąpieniu dużej ilości chowaczy łodygowych dobrym rozwiązaniem jest użycie neonikotynoidu lub chloropiryfosu.

Słodyszek rzepakowy

Wciąż jest najgroźniejszym szkodnikiem rzepaku, który w przypadku masowego pojawu może zniszczyć nawet 40-80 proc. pąków kwiatowych. Najczęściej jednak atak szkodnika powoduje ok. 20 proc. strat w plonowaniu rzepaku ozimego oraz 30-40 proc. na plantacjach rzepaku jarego i gorczycy. Poziom szkodliwości słodyszka rzepakowego uzależniony jest od okresu nalotu na plantację, fazy rozwoju roślin oraz liczebności populacji. Najniebezpieczniejsza sytuacja ma miejsce, gdy temperatura ustabilizuje się na poziomie około 15oC, a chrząszcze masowo nalatują na rośliny rzepaku w fazie rozwoju roślin BBCH 50-57. Chrząszcze uszkadzają wówczas zielone pąki, a następnie młode kwiaty rzepaku. Próg szkodliwości dla słodyszka rzepakowego wynosi 1-2 owadów na 1 roślinę w fazie BBCH 50-51, a następnie 3-5 owadów na 1 roślinę w fazie BBCH 55-59.

Obrazem uszkodzeń są nagie szypułki kwiatowe, brak lub mała ilość łuszczyn.

Opryskiwanie nalistne insektycydami stosuje się po wcześniejszym ustaleniu zagrożenia plantacji na podstawie progu szkodliwości dla konkretnej fazy rozwoju roślin rzepaku. W początkowych fazach rozwojowych rzepaku bardzo dobrym rozwiązaniem w zwalczaniu słodyszka rzepakowego jest wybór chloropiryfosu.

Szkodniki łuszczynowe

Od kilku lat w niektórych rejonach Polski duże szkody w rzepaku powodują szkodniki łuszczynowe - chowacz podobnik i pryszczarek kapustnik. Chowacz podobnik nalatuje na rzepak w drugiej i trzeciej dekadzie maja, gdy temperatura ustabilizuje się na poziomie około 20oC, a rośliny rozpoczynają kwitnienie (BBCH 60). Po okresie żerowania na liściach i kwiatach samice składają jaja pojedynczo do młodych 1-2 cm łuszczyn (BBCH 69-75). Z jaj wylęgają się larwy, które w czasie rozwoju, trwającego około miesiąca, zjadają w łuszczynie 4-7 nasion. Dojrzała larwa wygryza w łuszczynie charakterystyczny otwór, przez który wydostaje się na zewnątrz. Szkodliwość chowacza podobnika w ostatnich latach wzrasta, ponieważ coraz częściej następują masowe ataki tego szkodnika. Próg szkodliwości dla tego gatunku wynosi 4 owady na 25 roślin w fazie kwitnienia rzepaku. Omawiany szkodnik może potencjalnie obniżyć plon o 20-50 proc. Jego żerowanie na plantacji skutkuje następczo zwiększonym atakiem i szkodliwością innego szkodnika łuszczyn - pryszczarka kapustnika oraz zwiększeniem uszkodzeń łuszczyn porażanych przez niebezpieczne choroby, takie jak szara pleśń i czerń krzyżowych, dlatego zaleca się łączenie zabiegu insektycydowego z fungicydowym.

Skuteczne zwalczanie chowacza posobnika zapewniają głównie insektycydy z grup chemicznych pyretroidów. Przy mniejszym nasileniu oraz przy współwystępowaniu słodyszka rzepakowego dobre efekty przynosi zwalczanie przy użyciu neonikotynoidów. Opryskiwanie przeciwko chowaczowi podobnikowi stosuje się na podstawie progu szkodliwości.

W związku z tym, że zabiegi są wykonywane w okresie kwitnienia roślin rzepaku należy zwrócić szczególną uwagę na ochronę entomofauny pożytecznej - głównie pszczół i innych zapylaczy. Należy więc opryskiwać rzepak wieczorem, po zakończeniu lotu pszczół, przestrzegać zaleceń i zachować okresy karencji zgodnie z instrukcją stosowania środka zawartą w etykiecie.

Dla pszczół najbezpieczniejszymi substancjami czynnymi wśród zalecanych insektycydów są acetamipryd i tau-fluwalinat.

Należy jeszcze wymienić groźnego szkodnika łuszczyn - podobną do małego komara muchówkę z charakterystycznym czerwono-żółtym odwłokiem, czyli pryszczarka kapustnika.

Samice tego gatunku składają po kilkanaście jaj do młodych łuszczyn, wykorzystując otworki utworzone wcześniej przez chowacza podobnika. Młode łuszczyny niektórych odmian rzepaku o cienkich ściankach, atakowane są bez udziału chowacza podobnika.

Jedno pokolenie pryszczarka kapustnika może w sprzyjających warunkach rozwinąć się w ciągu 3 tygodni.

W sprzyjających warunkach pryszczarek kapustnik może powodować straty w plonie rzepaku określane na około 20 proc. Próg szkodliwości wynosi: 1 muchówka na 4 rośliny rzepaku.

Szkodliwość tego owada jest największa od momentu opadania płatków i zawiązywania łuszczyn i trwa na plantacji około 3 tygodni (BBCH 69-75), co ma miejsce w czerwcu i zależy od fazy dojrzałości roślin. W tym okresie oprócz I pokolenia muchówek, po przezimowaniu, występuje już często II pokolenie szkodnika. Na skutek zmian klimatycznych na rzepaku ozimym często występuje nawet III pokolenie.

Na skutek żerowania larw wysysających soki ze ścian łuszczyn, ulegają one deformacji, pękają i osypują się nasiona, co jest następnie przyczyną samosiewów. Łuszczyny uszkadzane przez pryszczarka kapustnika następnie porażane przez takie choroby jak: szara pleśń, czerń krzyżowych czy sucha zgnilizna kapustnych. Zgodnie z sygnalizacją, chemiczne zwalczanie pryszczarka kapustnika wykonuje się około 10 dni po zauważeniu na plantacji pierwszych osobników, przy użyciu tych samych środków chemicznych, których używa się do zwalczania chowacza podobnika z zachowaniem okresów prewencji dla pszczół.

Stosuje się głównie pyretroidy i neonikotynoidy.

Dobór insektycydu powinien uwzględniać ochronę pszczół i entomofauny pożytecznej, której przedstawiciele w tej fazie wegetacji bardzo licznie zasiedlają chronioną uprawę.



Podobał się artykuł? Podziel się!

MULTIMEDIA

×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 34.204.202.44
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum

Drogi Użytkowniku!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych możemy przetwarzać Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. O celach tego przetwarzania zostaniesz odrębnie poinformowany w celu uzyskania na to Twojej zgody. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane dodatkowo jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.