Grzyby fuzaryjne wpływają na obniżenie ilości oraz jakości uzyskiwanego plonu poprzez skażenie go wtórnymi metabolitami przemiany materii. Są one niebezpieczne dla zdrowia ludzi i zwierząt. Do najczęściej spotykanych w naszym rejonie należą: deoksyniwalenol (DON) i zearalenon (ZEA) - wytwarzane przez grzyby powodujące fuzariozę kłosów.

Grzyby z rodzaju Fusarium bytują w glebie i rozwijają się na resztkach pożniwnych. Ich kumulacji sprzyja tzw. płodozmian ekonomiczny (zboża, rzepak, zboża) oraz uproszczenia w uprawie gleby. Przy takim (uproszczonym) systemie słabsze jest przykrycie glebą resztek pożniwnych, dłuższa ich mineralizacja, przez co powstają korzystne warunki bytowe dla patogenu. Łatwo może przezimować w resztkach i rozprzestrzeniać się wiosną z kroplami deszczu.

Wpływ sposobu uprawy oraz przedplonu na zasiedlenie ziarna pszenicy przez grzyby rodzaju Fusarium oraz określenie zawartości mikotoksyn w zebranym ziarnie zbadał zespół naukowców: dr Joanna Horoszkiewicz-Janka, dr Ewa Jajor, dr Katarzyna Pieczul z Instytutu Ochrony Roślin w Poznaniu Państwowego Instytutu Badawczego. Wyniki prac zostały opublikowane w "Progress in Plant Protection" 56 (1) 2016. W badaniach wykorzystano pszenicę jarą uprawianą po czterech różnych przedplonach: rzepaku ozimym, buraku cukrowym, kukurydzy i pszenicy ozimej. Zabiegi uprawowe były prowadzone w dwóch systemach uprawy:

  • tradycyjnym - podorywka, bronowanie, później orka, bronowanie i tradycyjny siew;
  • uproszczonym - brona, brona talerzowa z wałem i siew.

W trakcie wegetacji pszenicę chroniono chemicznie w kilku różnych terminach:

  • kombinacja kontrolna - tylko zaprawianie ziarna;
  • kombinacja II - ziarno zaprawione, zabieg z użyciem fungicydu w terminie T1 (BBCH 30-31), z wykorzystaniem mieszaniny fabrycznej: tiofanat metylowy i epoksykonazol 0,6 l/ha;
  • kombinacja III - ziarno zaprawione, zabiegi z użyciem fungicydów w terminach: T1 (BBCH 30-31) - tiofanat metylowy i epoksykonazol 0,6 l/ha, T2 (BBCH 49) -tebukonazol 1 l/ha i T3 (BBCH 56) - mieszanina fabryczna: fenpropimorf i epoksykonazol 1 l/ha.

 

PRZEDPLON I SYSTEM UPRAWY MAJĄ ZNACZENIE

W pierwszym roku badań największe występowanie grzybów rodzaju Fusarium stwierdzono w kombinacji z zastosowaniem uproszczonej uprawy gleby po buraku cukrowym.

Naukowcy stwierdzili 24-proc. porażenie roślin w kombinacji kontrolnej. Wysokie, bo także na poziomie 24 proc., występowanie grzybów rodzaju Fusarium stwierdzono na stanowisku po buraku cukrowym i przy tradycyjnej uprawie gleby, gdy ograniczono się tylko do zaprawiania nasion, jak i wówczas, gdy rozszerzono ochronę o oprysk w terminie T1. Większe porażenie przez grzyby rodzaju Fusarium na stanowisku po buraku cukrowym mogło być związane ze zwiększonym porażeniem przedplonu przez te grzyby. Sprzyjały temu obfite opady deszczu w okresie prowadzenia doświadczenia.

W kolejnym roku badań także odnotowano wysokie opady (ponad 80 mm), ale wystąpiły one wcześniej, tj. w maju i czerwcu. W tych warunkach zasiedlenie ziarna pszenicy jarej przez grzyby patogeniczne było mniejsze niż w poprzednim sezonie. Analogicznie do roku poprzedniego najwięcej grzybów rodzaju Fusarium wyizolowano z ziarna pszenicy uprawianej po buraku cukrowym. Najsilniejsze porażenie - 16 proc. roślin - stwierdzono w warunkach korzystania z systemu uproszczonej uprawy gleby i, co zaskakujące, przy pełnej, tj. 3-zabiegowej ochronie chemicznej.

Ziarno uzyskane w warunkach uproszczonej uprawy gleby charakteryzowało się większym zasiedleniem przez grzyby rodzaju Fusarium (średnio 10,5 proc.) w porównaniu do ziarna pochodzącego z tradycyjnego systemu uprawy (7,9 proc.). W większości kombinacji, w których stosowano trzy zabiegi z użyciem fungicydów, zaobserwowano tendencję do zmniejszenia zasiedlenia ziarna pszenicy przez grzyby patogeniczne. Istotne ich ograniczenie zanotowano w drugim roku badań, co miało związek z przebiegiem pogody. Natomiast jednokrotne zastosowanie fungicydu w terminie T1 nie wpłynęło na zmniejszenie występowania grzybów zasiedlających ziarniaki.

WIĘCEJ FUSARIUM, WIĘCEJ MIKOTOKSYN

Ziarno analizowano także pod kątem obecności mikotoksyn, które występowały liczniej przy silniejszym porażeniu przez Fusarium (w pierwszym roku uprawy). W pierwszym roku badań w wariancie 3-krotnego stosowania fungicydów zawartość DON w ziarnie ulegała redukcji w porównaniu z kombinacją kontrolną. Wyjątek stanowił wariant - burak cukrowy jako przedplon i uproszczona uprawa gleby pod zasiew pszenicy jarej.

W drugim roku badań wykonanie trzech zabiegów chemicznych wpłynęło na obniżenie zawartości DON tylko w wariantach:

  • pszenica jara po ozimej niezależnie od sposobu uprawy gleby;
  • pszenica jara po rzepaku, przy konwencjonalnym systemie uprawy.

Najwyższą zawartość ZEA w ziarnie odnotowano w wariancie kontrolnym, gdy przedplonem był burak cukrowy, a glebę uprawiano w systemie tradycyjnym. Obecność ZEA stwierdzono także w próbach pochodzących z roślin uprawianych po pszenicy ozimej, uproszczonej uprawie gleby i 3-krotnym traktowaniu fungicydami.

Generalnie naukowcy stwierdzili niewielką zawartość mikotoksyn DON i ZEA w zebranym ziarnie, w ilości nieprzekraczającej dopuszczalnych przez Unię Europejską norm. Nie wykazali także jednoznacznych zależności pomiędzy zawartością DON w ziarnie pszenicy jarej a przedplonem, systemem uprawy i stosowaną ochroną chemiczną.

 

Artykuł ukazał się w styczniowym numerze miesięcznika "Farmer"