Problem odporności chwastów na stosowane herbicydy stanowi jedno z ważniejszych wyzwań stojących obecnie przed ochroną roślin i to w skali światowej. Dlatego w 2016 r. Instytut Ochrony Roślin podjął inicjatywę zorganizowania krajowego zespołu naukowców w celu opracowania strategii zapobiegania powstawaniu odporności chwastów na herbicydy i ich rozprzestrzeniania. Powołano w tym celu konsorcjum ConResi, w którego skład wchodzi 10 jednostek naukowych:

Instytut Ochrony Roślin,

Uniwersytety Przyrodnicze w Lublinie, Poznaniu i Wrocławiu,

Uniwersytet Rolniczy w Krakowie,

Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie,

Uniwersytet Technologiczno-Przyrodniczy w Bydgoszczy,

Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie,

Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa, Oddział we Wrocławiu,

Politechnika Poznańska.

Ponadto do konsorcjum zaproszono 3 firmy agrochemiczne: BASF, Bayer i Syngenta oraz Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie.

Kolejnym krokiem było opracowanie projektu pt. "Strategia przeciwdziałania uodparnianiu się chwastów na herbicydy jako istotny czynnik zapewnienia zrównoważonego rozwoju agroekosystemu". Projekt został ujęty w programie Biostrateg - środowisko naturalne, rolnictwo i leśnictwo oraz objęty finasowaniem. W ramach projektu skupiono się na 4 gatunkach chwastów: miotle zbożowej, wyczyńcu polnym, maku polnym i chabrze bławatku. To właśnie wśród nich najczęściej obserwuje się biotypy odporne w Polsce.

ZGŁOSZENIA O ODPORNOŚCI CHWASTÓW

Przedsięwzięcie wymaga zaktualizowania wiedzy na temat występujących w kraju biotypów chwastów odpornych, szerokich badań pod kątem wrażliwości na preparaty herbicydowe. O realizacji zadania rozmawiamy z kierownikiem projektu prof. Tadeuszem Praczykiem z Instytutu Ochrony Roślin - Państwowego Instytutu Badawczego w Poznaniu.

prof. Tadeusz Praczyk z Instytutu Ochrony Roślin - Państwowego Instytutu Badawczego w Poznaniu
prof. Tadeusz Praczyk z Instytutu Ochrony Roślin - Państwowego Instytutu Badawczego w Poznaniu

"Farmer": Podstawą realizacji programu jest informacja od rolników na temat zaobserwowania chwastów odpornych na herbicydy. O jakich najczęściej mówią rolnicy?

Prof. Tadeusz Praczyk: W pierwszym roku realizacji projektu zebrano na terenie Polski 710 próbek nasion chwastów potencjalnie odpornych na herbicydy. Obecnie realizowane są szczegółowe testy biologiczne mające na celu potwierdzenie cechy odporności. Wybierając miejsca poboru próbek, korzystaliśmy ze wszystkich dostępnych źródeł informacji, a więc zgłoszeń od rolników, doradców, dystrybutorów środków ochrony roślin. Próbki nasion zbierano na terenie wszystkich województw. Największa ich liczba pochodzi z terenów województw: dolnośląskiego, warmińsko-mazurskiego, opolskiego, lubelskiego, łódzkiego, pomorskiego i wielkopolskiego. Obecnie jesteśmy w początkowej fazie realizacji projektu, cały czas czekamy na zgłoszenia od rolników dotyczące przypadków braku skuteczności działania herbicydów pomimo zaistnienia na polu korzystnych warunków dla ich działania.

Miotła zbożowa wykazująca odporność na herbicydy najliczniej występuje w pasie województw północnych oraz w woj. dolnośląskim. Czy stwierdzono rozszerzenie obszaru jej występowania?

Z dotychczas wykonanych badań wynika, że biotypy chwastów odpornych na herbicydy, a zwłaszcza miotły zbożowej, występują na terenie całego kraju, ale największe ich nasilenie dotyczy rejonów, które pani wymieniła. Nie oznacza to oczywiście, że problem ten dotyczy wszystkich gospodarstw na tych terenach. Duże znaczenie w rozwoju cechy odporności na herbicydy mają uproszczenia w zmianowaniu i sposobie uprawy gleby, nieprzestrzeganie zasad higieny w ochronie roślin (czyszczenie maszyn rolniczych), a także stosowanie przez wiele lat herbicydów o tym samym mechanizmie działania.

U wyczyńca polnego stwierdzono występowanie odporności wielokrotnej, tzn. jednoczesnej na herbicydy o różnym mechanizmie działania, a konkretnie ALS i ACC-azę. Rosną na Żuławach, w dolinie Odry oraz na północy województwa mazursko-warmińskiego. Czy obserwuje się ich ekspansję terytorialną?

Odporność wielokrotną u wyczyńca polnego po raz pierwszy potwierdzono w Polsce w 2012 r. To efekt wieloletniego stosowania herbicydów o tych dwu mechanizmach działania. Na tym etapie badań trudno powiedzieć, jaka jest sytuacja obecnie w Polsce. Analizujemy to.

Są doniesienia o nabyciu przez miotłę zbożową odporności na herbicydy z grupy inhibitorów fotosystemu II oraz powstaniu u niej mechanizmu odporności wielokrotnej. Może to pan potwierdzić?

Odpowiadając na pierwszą część pytania, ze smutkiem potwierdzam ten fakt, niemniej zasięg występowania roślin z tą cechą fizjologiczną jest niewielki. Faktem jest także występowanie biotypów wykazujących jednocześnie odporność na herbicydy z grupy inhibitorów ALS i ACC-ase. Także w analizowanych obecnie próbkach znajdujemy osobniki wykazujące odporność wielokrotną.

Czy opracowywane są procedury przeciwdziałania zawleczeniu do kraju chwastów z nabytą odpornością?

Ewentualne przedostanie się do Polski biotypów odpornych z innych krajów ma mniejsze znaczenie praktyczne. To my sami - jeżeli nie podejmiemy odpowiedniego działania i to na różnych szczeblach (rolnicy, doradcy, naukowcy, administracja rządowa) - doprowadzimy do tego, że pojawią się na polach biotypy odporne gatunków, u których obecnie tego zjawiska nie obserwujemy.

Czekając na rezultaty, dziękujemy za rozmowę.

Artykuł ukazał się we wrześniowym wydaniu miesięcznika "Farmer"