Czas siewów ozimin to dobry moment na podjęcie decyzji w kwestii ochrony plantacji przed chwastami. Jesienią można to zrobić przed wschodami lub po wschodach zbóż. Pierwsze rozwiązanie jest o tyle bardziej korzystne, że roślina uprawna już na starcie ma potrzeby konkurować z chwastami o przestrzeń życiową, wodę, słońce i składniki pokarmowe. Dzięki temu nie musi niepotrzebnie wydatkować energii na walkę o dostęp do zasobów siedliska. Wchodzi więc w stan spoczynku zimowego w dobrej kondycji, dzięki czemu jest mniej podatna na wymarzanie w razie wystąpienia surowej zimy. Przedwschodowe odchwaszczanie jest dobrym rozwiązaniem dla zbyt późno obsianych plantacji. W takim przypadku lepiej nie czekać na osiągnięcie odpowiedniej fazy rozwojowej zbóż, tylko wykonać zabieg jeszcze przed wschodami, zwłaszcza gdy prognozowane temperatury są dość niskie, co przekłada się na wolniejszy wzrost roślin.

Warunki decydują o skuteczności oprysku 

Niejednokrotnie barierą dla przedwschodowego odchwaszczania plantacji są warunki pogodowe, zwłaszcza brak opadów deszczu. Dobry efekt chwastobójczy można osiągnąć, stosując herbicyd na glebę o optymalnej wilgotności, co umożliwi herbicydowi przemieszczenie się z jej powierzchni do strefy kiełkowania nasion i pobranie przez kiełkujące chwasty. Niedobór wilgoci w glebie powoduje, że substancja czynna związana jest z cząstkami gleby w warstwie powierzchniowej i nie przemieszcza się do kiełkujących chwastów. Niekorzystny jest również nadmiar wody, a zwłaszcza obfity deszcz występujący krótko po zastosowaniu herbicydu. Powoduje on wymycie herbicydu w głąb profilu glebowego poza strefę kiełkowania nasion.  

O wysokiej skuteczności zabiegów przedwschodowych decyduje również staranna uprawa gleby, tak aby nie było dużych grud na jej powierzchni. Zapewnia to równomierne rozmieszczenie cieczy roboczej herbicydu na opryskiwanej powierzchni. W przeciwnym razie w niektórych miejscach (tam, gdzie nie dotarł herbicyd) chwasty mogą zostać „przepuszczone”. Plantacja powinna być obsiana równomiernie i na jednakową głębokość.

Wybór preparatu

Kluczowym zadaniem podczas planowania zabiegów przedwschodowych jest wybór właściwego środka chwastobójczego. Powinien on być skuteczny w stosunku do gatunków chwastów najliczniej występujących na polu oraz wysoce konkurencyjnych i szkodliwych dla danej uprawy. Krótko po siewie chwasty nie są jeszcze widoczne na polu, w związku z czym skład gatunkowy zachwaszczenia w momencie oprysku nie jest do końca znany. Z tego względu wymagana jest dobra znajomość historii pola, zwłaszcza pod kątem występujących w ciągu ostatnich kilku lat chwastów, stosowanych herbicydów, przedplonów i zabiegów agrotechnicznych.

Do przedwschodowego odchwaszczania zbóż ozimych zarejestrowanych jest obecnie ok. 50 herbicydów. Dużo bardziej ubogo przedstawia się natomiast lista substancji aktywnych, na których bazuje ochrona przedwschodowa. Jest to zaledwie pięć składników występujących w herbicydach samodzielnie (flurochloridon, diflufenikan, flufenacet, prosulfokarb, pendimetalina) oraz trzy rodzaje mieszanin (diflufenikan + flufenacet, diflufenikan + prosulfokarb, flufenacet + pikolinafen). Listę herbicydów przedstawiono w tabeli 1. Zawarto w niej również wykaz zbóż, w których dany produkt można stosować oraz listę gatunków chwastów wrażliwych na dany środek.

Zabiegi przedwschodowe wykonuje się od wysiania nasion aż do momentu wydostania się pochewki liściowej na powierzchnię gleby (BBCH 00-09), przed fazą szpilkowania. Niektóre środki, tj. Diplomat 480 EC, Fence 480 EC, Osprey 480 EC, Palisade 480 EC, Fluent 500 S.C, zawierają w etykiecie informację, że koniec okresu ich stosowania przypada na stadium BBCH 08, czyli koniec fazy wydostawania się z ziarniaka korzeni zarodkowych i kiełka. Z kolei herbicydy Fidox 800 EC, Roxy 800 EC, Kinara 500 SC, Diflotex 500 SC, Skye w etykiecie jako początek stosowania mają podaną fazę BBCH 01, czyli początek pęcznienia ziarniaka.

Flurochloridon

Nadaje się wyłącznie do zabiegów doglebowych. Herbicydy oparte na nim, jak np. Racer 250 EC i Vernal 250 EC, należy natomiast stosować najlepiej bezpośrednio po siewie, a najpóźniej do 2 dni po nim. Substancja czynna pobierana jest przez liścienie i korzonki kiełkujących chwastów i bardzo słabo działa na chwasty po wschodach. Zwalcza miotłę zbożową i dość szeroki zakres chwastów dwuliściennych.

Diflufenikan

Jest jedną z najpopularniejszych substancji stosowanych do jesiennego odchwaszczania zbóż ozimych jest diflufenikan (np. Diflotex 500 SC, Ossetia). Utrzymuje się on na powierzchni gleby do 8 tygodni. Dłużej działa w glebie o optymalnej wilgotności. Skuteczność herbicydów opartych na diflufenikanie jest najwyższa, gdy opryski wykonuje się na kiełkujące lub bardzo młode chwasty. Zwalcza niektóre chwasty dwuliścienne (fiołek polny, przytulia czepna, przetaczniki), jakkolwiek w etykietach niektórych herbicydów (Fenfludi 500 WG, Mendel 500 WG, Ossetia) również miotła zbożowa podana jest jako gatunek wrażliwy.

Flufenacet

Wchodzi w skład takich herbicydów, jak np. Diplomat 480 SC, Sunfire 500 SC. Najlepsze efekty uzyskuje się, stosując go w czasie kiełkowania chwastów lub gdy znajdują się w fazie siewki. Wykazuje wysoką skuteczność przez kilka tygodni po zastosowaniu. Szczególnie zalecany na plantacjach zdominowanych przez chwasty jednoliścienne, jak miotła zbożowa, wyczyniec polny, wiechlina roczna, stokłosy i życice. Niektóre herbicydy, tj. Cetnik 500 SC, Cevino 500 SC, Inker 500 S.C, można stosować w mieszaninie ze środkami zawierającymi diflufenikan (Saper 500 SC, Adiunkt 500 SC, Herubin 500 SC). Poszerza to zakres zwalczanych gatunków.

Prosulfokarb

To kolejna substancja zalecana do zabiegów przedwschodowych (np. Boxer 800 EC, Amstaf 800 EC). W roślinach blokuje on biosyntezę lipidów. Najlepszy efekt chwastobójczy można osiągnąć, stosując je na glebę umiarkowanie wilgotną, przy wysokiej wilgotności powietrza i temperaturze do 15°C. Prosulfokarb skutecznie niszczy miotłę zbożową i niektóre chwasty dwuliścienne.

Pendimetalina

Do oprysków przedwschodowych można również wykorzystać herbicydy zawierające pendimetalinę (np. Penfox 330 EC). Substancja ta powoduje zahamowanie procesu podziału i wydłużania się komórek roślin. Chwasty wrażliwe giną wkrótce po skiełkowaniu lub w czasie wschodów. Herbicydów z pendimetaliną nie należy stosować na glebach lekkich, ubogich w materię organiczną oraz mieszać z wierzchnią warstwą gleby. Środki te dają dobre rezultaty w niszczeniu miotły zbożowej, wyczyńca polnego oraz niektórych dwuliściennych.

Mieszaniny fabryczne

Program ochrony przedwschodowej zbóż przewiduje również stosowanie fabrycznych mieszanin substancji, tj. diflufenikan + flufenacet (np. Arnold), diflufenikan + prosulfokarb (np. Boxer Evo EC) oraz flufenacet + pikolinafen (Pontos). Składniki tych mieszanin uzupełniają się i wzmacniają wzajemnie swoje działanie, dzięki czemu można uzyskać lepsze efekty chwastobójcze. Skutecznie eliminują chwasty jednoliścienne – wszystkie niszczą miotłę zbożowa, diflufenikan + flufenacet dodatkowo wyczyńca polnego, zaś diflufenikan + prosulfokarb wiechlinę roczną. Ponadto są efektywne w stosunku do wielu gatunków dwuliściennych. Zezwolenia na stosowanie herbicydów Boxer Evo EC i Jura EC utraciły już swoją ważność, a także upłynął termin, w którym mogą być dostępne w sprzedaży, jednak jeszcze do 30 kwietnia 2023 r. jest czas na zużycie ich zapasów.