PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Rdza żółta czy brunatna?

Rdza żółta czy brunatna?

Rdze są jednymi z najczęściej występujących chorób w zbożach zarówno ozimych, jak i jarych. Do niedawna w uprawie pszenicy i pszenżyta dominowała rdza brunatna. Od pewnego czasu na niektórych polach znacznie większe szkody wyrządza rdza żółta.



Szkodliwość rdzy zarówno brunatnej, jak i żółtej spowodowana jest ograniczeniem powierzchni asymilacyjnej, przez co następuje pogorszenie gospodarki wodnej i słabsze odkładanie składników w ziarnie zbóż. Dlatego należy w zbożach ograniczać rozwój tych chorób. Choć objawy chorobowe są bardzo podobne w przypadku obu patogenów, to jednak różnią się wkilku bardzo istotnych szczegółach.

RDZA BRUNATNA

Rdza brunatna pszenicy, nazywana również rdzą liściową, powodowana jest przez grzyba Puccinia recondita. Występuje powszechnie w większym lub mniejszym nasileniu we wszystkich rejonach uprawy pszenicy i pszenżyta. W Polsce jest najpowszechniej występującą rdzą w uprawach zbóż. Zazwyczaj masowe występowanie choroby obserwuje się dopiero pod koniec czerwca lub w lipcu, dlatego powoduje mniejsze straty, niż wskazywałaby na to wielkość porażenia. Straty te sięgają 10 proc. plonu, a sporadycznie dochodzą do 30 proc. Jednak objawy porażenia można obserwować we wszystkich fazach rozwoju roślin, a pierwsze mogą być widoczne już jesienią. Objawy występują głównie na blaszkach liściowych, rzadziej na pochwach liściowych i źdźbłach (odmiany podatne w warunkach sprzyjających). W przypadku jesiennego porażenia dochodzi do ograniczenia rozwoju systemu korzeniowego, słabszego krzewienia i pogorszenia przezimowania. Drugim krytycznym momentem jest okres przed kwitnieniem, kiedy dochodzi do porażenia liścia flagowego. Wiosną, w latach o średnio mroźnych zimach, pierwsze większe objawy rdzy brunatnej obserwuje się na liściach pszenicy w połowie czerwca, a gdy zima jest łagodna, może to być już w połowie maja.

Na liściach pszenicy i pszenżyta początkowo widoczne są chlorotyczne plamki. Po kilku dniach w miejscach tych pojawiają się rdzawe, pylące uredinia. Są to lekko wzniesione, poduszeczkowate skupienia zarodników (uredospor), kształtu eliptycznego lub prawie okrągłego, o długości 1 mm. Początkowo pokrywa je skórka, która pęka i zarodniki ulegają uwolnieniu. Uredinia powstają pojedynczo lub występują w zagęszczeniu, głównie po górnej stronie liści. Przy silnym porażeniu mogą pokrywać prawie całą powierzchnię blaszki liściowej. W przypadku urediniów powstających na pochwach liściowych, źdźbłach lub kłosach, pozostają przykryte skórką, a uwolnienie zarodników zachodzi od wewnętrznej strony pochwy lub plewy. Z czasem na żółknących i zasychających liściach pojawiają się sczerniałe skupienia teliów z teliosporami, tworzące się głównie od spodniej strony blaszki liściowej. Są one okrągłe lub eliptyczne do 1 mm, najczęściej pozostają przykryte skórką. Telia tworzące się na źdźbłach i pochwach liściowych występują w postaci czarnych, układających się wzdłuż nerwów wzniesień.

Puccinia recondita zimuje na oziminach, samosiewach lub trawach łąkowych w postaci grzybni lub urediniospor. Przeżywalność patogenu, jego rozwój, jak i objawy chorobowe przez niego powodowane zależą od warunków pogodowych, w tym obecności pokrywy śnieżnej, głównie jednak temperatury zimą i w okresie wegetacji. Ważny jest również okresowy dobowy wzrost wilgotności powietrza. Okres od infekcji do pojawienia się objawów wynosi 5-10 dni. W optymalnych warunkach rozwój jednej generacji wynosi 7-10 dni.

RDZA ŻÓŁTA

Od niedawna na zbożach obok rdzy brunatnej obserwuje się rdzę żółtą, często mającą dominujące znaczenie. Na zachodzie Europy choroba ta stanowi duży problem już od wielu lat, natomiast w Polsce momentem przełomowym był rok 2014, w którym wystąpiła epidemicznie, powodując duże straty w plonie, sięgające nawet 50-70 proc., a niektóre odmiany pszenżyta były porażone w 100 proc. Silnemu porażeniu uległy również odmiany pszenicy i przeżyta uznawane do tej pory za odporne na rdzę żółtą. Wcześniej choroba ta pojawiała się u nas sporadycznie. Sytuację zmieniło pojawienie się nowych ras grzyba Puccinia striiformis powodującego chorobę oraz jego ciągłe różnicowanie się doprowadzające do wystąpienia bardzo silnej presji chorobowej również w naszym kraju. Nie bez znaczenia jest fakt, iż w ostatnich latach zimy w Polsce są stosunkowo łagodne, umożliwiające przeżycie i rozwój P. striiformis. Patogen ten może porażać 320 gatunków traw z ok. 50 rodzajów, w tym zboża. Rdza żółta tak właściwie jest rdzą dwudomową, gdyż żywicielem pośrednim są różne gatunki berberysów i mahonii pospolitej, na których P. striiformis tworzy sporogonia i ecja. Jednak okres zimy patogen może przetrwać na roślinach zbóż ozimych i samosiewach w postaci grzybni lub urediniów, dlatego dla rozwoju rdzy żółtej żywiciel pośredni nie jest niezbędny.

Występowanie rdzy żółtej w dużym stopniu zależy od warunków pogodowych, ważne są też podatność odmian i rozwój roślin. Charakteryzuje się dużymi wymaganiami odnośnie wilgotności i największą wrażliwością na wahania temperatury ze względu na długi okres inkubacji i rozwoju. W optymalnych warunkach długość okresu od porażenia do wystąpienia objawów wynosi 12-13 dni, jednak w warunkach niesprzyjających grzyb może przetrwać w formie utajonej nawet 3 miesiące. Rdza żółta rozwija się już w niskich temperaturach (nawet w okolicach 0 st. C), dlatego w ostatnich latach, cechujących się na ogół łagodnymi zimami, rdza żółta dobrze się rozwija i rozprzestrzenia. W Polsce choroba ta pojawia się coraz częściej, szczególnie gdy w danym roku jest długa, chłodna i wilgotna wiosna. Ze względu na niskie wymagania termiczne wiosną rdzę żółtą obserwuje się na zbożach wcześniej niż rdzę brunatną, natomiast gdy temperatura znacznie się podwyższy, następuje zahamowanie rozwoju rdzy żółtej, podczas gdy rdza brunatna rozwija się w najlepsze (tab. 1). Jednak ze względu na pojawienie się nowych ras P. striiformis rdza żółta może wystąpić także w warunkach suszy i wysokiej temperatury.

KTÓRA JEST GROŹNIEJSZA?

Rdza żółta potencjalnie jest groźniejsza niż rdza brunatna, gdyż pojawia się wcześniej. Może występować od jesieni, już od fazy siewek, jednak najbardziej charakterystyczne objawy obserwuje się w maju lub w czerwcu. Mogą wystąpić na wszystkich nadziemnych częściach rośliny, tj. na liściach, pochwach liściowych, źdźbłach, kłosach, a niekiedy również na rozwijających się ziarniakach, jednak najczęściej widoczne są na blaszkach liściowych. Początkowo na liściach obserwuje się chlorotyczne plamy z koncentryczne ułożonymi żółtymi i jasnozielonymi strefami, na których z czasem pod skórką pojawiają się wydłużonego kształtu, lekko wzniesione żółte uredinia. Porażone liście obumierają, a na wyżej położonych liściach owalne plamy przechodzą w wydłużone pasy, dochodzące do 10 cm, ograniczone nerwami, a na nich w rzędach ułożone żółte uredinia tworzące się częściej po górnej stronie liścia. Ze względu na charakterystyczne ułożenie uredniniów oraz ich intensywność choroba ta nazywana jest również rdzą pasiastą. Na liściach odmian mało podatnych uredinia mogą się nie tworzyć lub pojawiają się z opóźnieniem. Wówczas na liściach obserwuje się jedynie chlorotyczne i nekrotyczne smugi, które mylone mogą być z objawami septoriozy paskowanej. Z czasem rdza może obejmować całą powierzchnię liścia, a liście stopniowo zasychają i zamierają. Na kłosach początkowo następuje bielenie pojedynczych plew, później pojawiają się żółte, pomarańczowe, brunatne brodawki na plewach i ościach. Ponadto można zauważyć pomarańczowe zarodniki po wewnętrznej stronie plew.

Pojedyncze uredinia mają postać podłużnych grudek o długości 0,4-0,7 mm i szerokości 0,1 mm. W optymalnych warunkach objawy w postaci chlorotycznych plam pojawiają się tydzień po infekcji, a zarodnikowanie w postaci urediniów tydzień później. Początkowe objawy mogą być mylone z objawami niedoboru magnezu lub uszkodzeniami powodowanymi przez skrzypionkę. W wyższych temperaturach lub podczas późniejszych etapów wzrostu żywiciela, pod koniec sezonu wegetacyjnego powstają czarne, poduszkowate i podłużne telia o długości 0,2-0,7 mm i szerokości 0,1 mm, jednak nie odgrywają one większej roli w procesie chorobowym.

WAŻNY WYBÓR ODMIANY

Ochrona przed rdzą brunatną i żółtą polega między innymi na niszczeniu samosiewów zbóż stanowiących źródło infekcji. Niewątpliwie bardzo ważny jest wybór odmiany o jak najniższej wrażliwości na porażenie, gdyż odmian odpornych nie ma. Najmniej objawów rdzy brunatnej obserwuje się na takich odmianach pszenicy jak: Frisky, KWS Kiran, Ohio, Dakar, Hybery F1, Rivero, Silenus, Florencja, Dolores, Błyskawica, Kometa, KWS Loft, KWS Malibu, LG Jutta, Opcja, Ostroga, Speedway, Delawar, Farmeur, Ceres, Frisky i Bonanza. Natomiast najmniej rdzy żółtej stwierdzono na pszenicy odmian: Skagen, Speedway, Oxal, Fakir, Forum, LG Jutta, Patras, Hybery F1, Kometa, KWS Livius, KWS Ozon, Opcja, RGT Treffer, RGT Kicker, Rockefeller, Sikorka, Viborg, Rivero, SY Orofin, Ohio, Mirek, Hondia, Delawar, Dolores, Tytanika i Ceres, Farmeur.

KOMPLEKSOWA OCHRONA

Zazwyczaj skuteczna ochrona zbóż przed rdzami nie jest możliwa bez ochrony fungicydowej. Dużą skuteczność w walce z rdzą brunatną wykazują preparaty zawierające substancje aktywne z grupy triazoli (cyprokonazol, epoksykonazol, protiokonazol, tebukonazol), strobiluryn (azoksystrobina, dimoksystrobina, fluoksystrobina, pikoksystrobina, piraklostrobina), SDHI (biksafen, fluksopyroksad, fluoksastrobina, izopirazam, pentiopyrad), morfoliy (fenpropidin), a także mieszaniny substancji aktywnych (izopirazam + epoksykonazol, fluksopyroksad + epoksykonazol, fluksopyroksad + metkonazol, fluksopyroksad + pyraklostrobina, biksafen + protiokonazol, biksafen + fluopyram + protiokonazol, fluoksastrobina + protiokonazol).

Skuteczną ochronę przed rdzą żółtą zapewniają substancje aktywne z grupy triazoli (epoksykonazol; protiokonazol; tebukonazol), strobiluryn (azoksystrobina; pikoksystrobina) lub mieszaniny takich substancji jak: izopirazam + epoksykonazol, fluksopyroksad + epoksykonazol, fluksopyroksad + metkonazol, fluksopyroksad + piraklostrobina, biksafen + protiokonazol, biksafen + fluopyram + protiokonazol i fluoksastrobina + protiokonazol. W okresie wegetacji ważne jest monitorowanie nasilenia występowania rdzy, a przy decyzji o zastosowaniu zabiegu należy się kierować progami szkodliwości (tab. 2). Niekiedy wykonanie zabiegu przeciwko rdzy brunatnej wskazane jest również po wykłoszeniu, zwłaszcza w rejonach północnych Polski, a nawet w okresie wypełniania ziarniaków. W zwalczaniu rdzy żółtej nie można zbyt długo zwlekać z opryskiem, gdyż ze względu na długi okres inkubacji późniejsze wykonanie zabiegu może okazać się nieskuteczne, zwłaszcza że rdza ta w sprzyjających warunkach w krótkim okresie może zniszczyć całą plantację. Planując wykonanie zabiegów fungicydowych, warto tak dobrać preparat, aby był on skuteczny zarówno na rdzę brunatną, jak i żółtą. Należy również pamiętać o ryzyku grożącym ze strony innych chorób występujących w okresie wegetacji. Warto również wspomnieć, iż zaprawy nasienne także mogą chronić przed rdzami, jednak maksymalnie do okresu krzewienia.



Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.198.246.164
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.