Zagwarantowanie wysokich i dobrych jakościowo plonów zbóż uzależnione jest między innymi od zastosowanej ochrony roślin w okresie wegetacji roślin. Ważnym elementem składowym tej ochrony oprócz regulacji zachwaszczenia, zwalczania chorób i szkodników jest zapobiegania zjawisku wylegania roślin. Wielkość strat plonu ziarna ściśle związana jest z terminem pojawienia się trwałego wychylenia łanu. Szacuje się, że straty ziarna mogą zawierać się w przedziale od 0 do 60 proc. Wyleganie najbardziej szkodliwe jest w okresie kłoszenia lub bezpośrednio zaraz po nim. Ponadto, w wyniku tego niekorzystnego zjawiska ulegają zwiększeniu koszty związane ze zbiorem, wydłuża się czas konieczny do jego przeprowadzenia oraz obniża się jakość ziarna. Jedną z głównych przyczyn powodujących zwiększoną podatność na trwałe wychylenie łanu jest wysokość źdźbeł. Z reguły im większa wysokość roślin, tym większe prawdopodobieństwo wystąpienia wylegania. Należy w tym momencie zaznaczyć, iż samo zjawisko posiada bardziej złożony charakter, gdyż oprócz wysokości roślin uzależnione jest od: gatunku zboża, budowy anatomicznej źdźbła, czynników agrotechnicznych oraz warunków atmosferycznych (intensywne opady deszczu, silny wiatr).

Zapobieganie wylegania w nowoczesnej technologii uprawy zbóż można uzyskać za pomocą kilku sposobów. W pierwszym przypadku to hodowla roślin odpornych na to niekorzystne zjawisko związane z wprowadzeniem genów karłowatości. W drugim stosowanie egzogennych związków hamujących wzrost elongacyjny zbóż polegający na blokowaniu syntezy giberelin. Ograniczenie wylegania zbóż można uzyskać za pomocą metod agrotechnicznych: obniżenie normy wysiewu, opóźnienie terminu wysiewu oraz ograniczenie wiosennego nawożenia azotowego. Jednak zastosowanie tej metody, choć z jednej strony niewątpliwie przyczynia się do zwiększenia odporności roślin na wyleganie, to z drugiej nie jest równoważne z dążeniem nowoczesnego rolnictwa do uzyskania maksymalnego plonowania zbóż.

W ochronie pszenicy ozimej przed wyleganiem stosuje się między innymi chlorek chloromekwatu - CCC oraz trineksapak etylu. Wymienione powyżej substancje czynne mogą być już zastosowane od fazy pierwszego kolanka pszenicy ozimej. Należy jednak w tym miejscu nadmienić, że chlorek chloromekwatu stosujemy w fazie 1 kolanka pszenicy, natomiast

w przypadku trineksapaku etylu termin aplikacji tej substancji czynnej jest bardziej elastyczny i zawiera się pomiędzy fazą 1 kolanka a stadium liścia flagowego.

Skuteczność działania retardantów uzależniona jest od gatunku zboża, odmiany, rodzaju substancji czynnej, dawki, terminu aplikacji, precyzji wykonania zabiegu, warunków atmosferycznych i od właściwości fizyko-chemicznych cieczy opryskowych. W związku z tym umiejętne powiązanie wymienionych powyżej czynników gwarantuje uzyskanie wysokiej skuteczności działania stosowanych preparatów. O ile w warunkach sprzyjających (optymalna temperatura i wilgotność powietrza) stosowanie pestycydów z reguły nie sprawia większych problemów, to w warunkach niekorzystnych zwykle skutkuje znacznym obniżeniem efektywności ich działania. Zdaniem wielu autorów temperatura powietrza oscylująca w zakresie 100C przy braku opadów prowadzi do obniżenia efektywności działania retardantów. Jednak ostatnie doniesienia wykazały, że minimalna temperatura do optymalnego działania chlorku chloromekwatu (CCC) jest niższa i wynosi 80C.

W praktyce ograniczenie niekorzystnego wpływu warunków atmosferycznych na biologiczną skuteczność działania środków chemicznych aplikowanych nalistnie można uzyskać poprzez stosowanie ich z adiuwantami. W dostępnej literaturze światowej można znaleźć doniesienia o korzystnym wpływie adiuwantów na skuteczność działania chlorku chloromekwatu aplikowanego w warunkach niskich temperatur powietrza. Według danych opracowanych w Wielkiej Brytanii, dodatek odpowiedniego adiuwanta ponad 4-krotnie zwiększył efektywność działania CCC stosowanego w temperaturze 40C.

W latach 2011-2013 w Instytucie Ochrony Roślin PIB prowadzono badania mające na celu określenie wpływu adiuwantów na skuteczność działania wybranych retardantów wzrostu. Badania polowe przeprowadzono w uprawie pszenicy ozimej odmiany Alcazar. W dwuletnich badaniach polowych stosowano następujące retardanty wzrostu: Moddus 250 EC (0,4 l/ha) oraz Antywylegacz Płynny 675 SL (2 l/ha). Wymienione preparaty stosowano osobno lub łącznie w dawkach obniżonych o 50 proc. z adiuwantami: Slippa w stężeniu 0,1 proc. oraz z Atpolanem 80 EC w dawce 1,5 l/ha.

Skuteczność działania retardantów w znacznym stopniu uzależniona była od temperatury powietrza. W okresie 14 dni od aplikacji badanych preparatów w 2011 r. odnotowano niższe średnie dobowe temperatury powietrza w porównaniu do analogicznego okresu 2013 r. (wykres 1.). W związku z powyższym w obydwu latach odnotowano zróżnicowane działanie retardacyjne badanych preparatów. W zależności od zastosowanej substancji czynnej redukcja wysokości źdźbeł zawierała się w przedziale od 7 do 18 proc. w porównaniu do poletek doświadczalnych, w których nie stosowano regulatorów wzrostu. Spośród testowanych regulatorów wzrostu największe ograniczenie wzrostu pszenicy uzyskano w obydwu latach badań po zastosowaniu Antywylegacza Płynnego 725 SL w dawce 2 l/ha.

Jak wspomniano powyżej, dodatek adiuwanta do cieczy opryskowej zawierającej chlorek chloromekwatu może wpłynąć na polepszenie efektywności jego działania. W przeprowadzonych badaniach polowych szczególnie korzystny wpływ łącznego stosowania obniżonych dawek CCC z adiuwantami uwidocznił się w 2011 r., w którym to uzyskano 100-procentowe zwiększenie efektywności działania w porównaniu do pełnej dawki regulatora wzrostu (wykres 2.). Natomiast w 2013 r. efektywność retardacyjna badanych mieszanin była niższa w porównaniu do zalecanej dawki preparatu.

Analizując wpływ mieszanin preparatu Moddus 250 EC aplikowanego w obniżonych dawkach łącznie z adiuwantami, uzyskano odwrotne relacje. W 2011 r. niezależnie od rodzaju zastosowanego adiuwanta odnotowano mniejszą skuteczność działania zredukowanych dawek badanego środka. Natomiast w sezonie wegetacyjnym 2013, skrócenie źdźbeł pszenicy ozimej w przypadku mieszanin trineksapaku etylu z adiuwantem organosilikonowym Slippa kształtowało się na poziomie pełnej dawki preparatu.

W badaniach polowych oceniano także wpływ łącznego stosowania badanych retardantów wzrostu i adiuwantów Slippa i Atpolan 80 EC na wybrane elementy struktury plonu (wykres 3.). Na podstawie dwuletnich badań stwierdzono, że sposób aplikacji retardantów (osobno lub w mieszaninie z adiuwantami) nie miał istotnego wpływu na obsadę źdźbeł, liczbę ziaren w kłosie oraz wysokość plonowania pszenicy ozimej. Jednakże zastosowanie retardantów wzrostu przyczyniło się do nieistotnego obniżenia masy tysiąca ziarniaków. W dwuletnich badaniach nie stwierdzono fitotoksycznego wpływu badanych mieszanin preparatów na pszenicę ozimą odmiany Alcazar.

Reasumując, należy stwierdzić, że łączne stosowanie retardantów wzrostu z adiuwantami może wpłynąć na polepszenie efektywności działania chlorku chloromekwatu w warunkach niskich temperatur powietrza. Natomiast w przypadku sporządzania mieszanin obniżonych dawek trineksapaku etylu z adiuwantami należy wziąć pod uwagę większy wpływ niskich temperatur na efektywność działania wymienionej substancji czynnej. Dodatkową korzyścią łącznego stosowania środków ochrony roślin z adiuwantami jest możliwość redukcji dawek preparatów, co w konsekwencji prowadzi do zmniejszenia kosztów poniesionych na ochronę roślin. Przyjmuje się, że w warunkach korzystnych do działania można obniżyć dawki preparatów o 25 proc. bez utraty efektywności ich działania.

Należy w tym miejscu zaznaczyć, że sporządzanie mieszanin środków ochrony roślin na własną rękę w wielu przypadkach może wpłynąć na obniżenie efektywności działania środków chemicznych lub spowodować uszkodzenia rośliny uprawnej. Wynika to z właściwości fizyko-chemicznych cieczy użytkowej oraz reakcji chemicznych, jakie mogą wystąpić pomiędzy poszczególnymi substancjami czynnymi. Powyższe stwierdzenie było wielokrotnie opisywane. Jednak pamiętajmy, że w myśl ustawy o ochronie roślin, pestycydy muszą być bezwzględnie zastosowane zgodnie z przeznaczeniem. Obowiązująca ustawa, wobec braku jednoznacznych zapisów, dopuszcza stosowanie środków ochrony roślin w niższych dawkach niż zapisane w etykietach preparatów lub łączne ich stosowanie z innymi agrochemikaliami. Jednak pomimo iż nie ma ścisłego obowiązku przestrzegania przepisów i nie jest to zabronione w etykiecie preparatu, tak daleko idąca dowolność stosowania pestycydów odbywa się na własną odpowiedzialność.