PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Stres herbicydowy

Stres herbicydowy Na obecnym etapie rozwoju rolnictwa i przemysłu produkującego środki ochrony roślin trudno wyobrazić sobie efektywną produkcję roślinną bez stosowania herbicydów

Autor: dr Renata Kieloch

Dodano: 07-06-2020 06:35

Tagi:

W produkcji rolniczej upowszechniło się pojęcie stresu środowiskowego kojarzonego z oddziaływaniem np. niskich bądź wysokich temperatur, suszy glebowej czy niedoboru składników mineralnych. Do zespołu tych przyczyn należy dołączyć stosowanie środków ochrony roślin. Zabieg herbicydowy stanowi dla upraw bardzo duże wyzwanie.



Na obecnym etapie rozwoju rolnictwa i przemysłu produkującego środki ochrony roślin trudno wyobrazić sobie efektywną produkcję roślinną bez stosowania herbicydów. Eliminacja chwastów z upraw zapobiega stratom w plonach oraz pogorszeniu ich jakości. Pomimo wielu korzyści wynikających z chemicznej regulacji zachwaszczenia aplikacja tych środków nie zawsze jest całkowicie bezpieczna dla roślin uprawnych. Zadaniem herbicydów jest doprowadzenie do śmierci lub znaczne ograniczenie wzrostu chwastów obecnych w uprawie. Każda substancja czynna herbicydu odznacza się specyficznym mechanizmem działania polegającym na zakłóceniu przebiegu określonego procesu biochemicznego, np. fotosyntezy, biosyntezy aminokwasów lub pigmentów. Ze względu na sposób działania wyróżnia się sześć grup herbicydów, które wraz z przykładami substancji czynnych przedstawiono w tabeli 1.

W czasie zabiegu ciecz opryskowa pobierana jest zarówno przez chwasty, jak i roślinę uprawną, która ma zdolność do detoksykacji herbicydu, czyli rozkładu jego substancji aktywnych do związków dla niej nietoksycznych lub o bardzo niskiej szkodliwości. Musimy jednak zdać sobie sprawę z tego, że nawet najbardziej bezpieczny herbicyd jest czynnikiem stresogennym dla rośliny uprawnej. Reakcja na stres herbicydowy związana jest z szybkością uruchomienia procesu detoksykacji. Im szybciej roślina poradzi sobie z rozkładem herbicydu, tym mniejsze ponosi konsekwencje jego szkodliwego działania. Decydują o tym głównie właściwości genetyczne uprawianej odmiany. Wynikają one nie tylko ze zdolności do rozkładu środka, lecz również z cech budowy determinujących jego pobieranie, np. wielkość i kąt ustawienia blaszek liściowych. Cechy odmianowe mogą podlegać znacznej modyfikacji przez warunki klimatyczno-glebowe. Kluczową rolę w tej kwestii odgrywają temperatura powietrza oraz warunki wilgotnościowe w czasie stosowania herbicydów, ponieważ wpływają one na procesy pobierania, przemieszczania i rozkładu środka w roślinie. Niska temperatura i/lub niedobór wilgoci w środowisku spowalniają przebieg procesów życiowych w roślinie, w związku z czym substancje aktywne herbicydu wolniej się rozkładają i mogą powodować szkody w roślinach.

Objawy fitotoksyczności

Stres herbicydowy objawia się najczęściej różnego rodzaju zmianami w morfologii roślin. Rodzaj tych zmian zależy od mechanizmu działania zastosowanego środka. Przykładowo: herbicydy z grupy regulatorów wzrostu powodują dość charakterystyczne zmiany w postaci deformacji różnych organów (zwijanie się blaszek liściowych, skręcenie łodyg lub kłosów), co prowadzi do zmiany pokroju całej rośliny. Łatwe do odróżnienia są również symptomy działania środków powodujących zakłócenia w biosyntezie barwników roślinnych. Można wtedy zaobserwować odbarwienia na blaszkach liściowych (bielenie liści). W przypadku zabiegów doglebowych fitotoksyczne działanie herbicydów polega na deformacji siewek, opóźnieniu ich wschodów i/lub przerzedzeniu. Typowe objawy działania substancji czynnych dla herbicydów o różnych mechanizmach działania wyszczególniono w tabeli 2.

 

Objawy stresu herbicydowego pojawiają się w różnym czasie po zabiegu i zależą od przebiegu pogody oraz rodzaju środka. W warunkach wysokich temperatur mogą być widoczne już nawet po upływie kilkunastu godzin po oprysku. Najczęściej jednak obserwuje się je w okresie od kilku dni do dwóch tygodni po aplikacji herbicydu. W niższych temperaturach oraz w czasie suszy herbicyd działa wolniej, w związku z czym znacznie później mogą wystąpić uszkodzenia roślin. W uprawach ozimin, zwłaszcza gdy zabiegi herbicydowe przeprowadzono późną jesienią, objawy fitotoksycznego działania na roślinę uprawną bardzo często obserwuje się dopiero wiosną (po wznowieniu wegetacji).

W większości przypadków objawy stresu herbicydowego mają charakter przejściowy i zwykle ustępują po upływie ok. 4 tygodni. Duży wpływ na długość utrzymywania się uszkodzeń wywierają warunki pogodowe, zwłaszcza te występujące w krótkim okresie po zabiegu. W niskich temperaturach symptomy stresu herbicydowego widoczne są na roślinach znacznie dłużej, co rzutuje na dalszy ich wzrost i rozwój. Z kolei w warunkach sprzyjających rozkładowi herbicydu w roślinie wycofują się dość szybko i nie wpływają na dalszą wegetację. Jedynie w skrajnych przypadkach są to uszkodzenia trwałe, które utrzymują się przez cały okres wegetacji, co skutkuje obniżeniem plonowania.

Intensywność uszkodzeń roślin świadczy o stopniu ich wrażliwości na zastosowany herbicyd. Mogą to być zmiany o niewielkim nasileniu, obejmujące niedużą powierzchnię roślin, które często są trudne do zdiagnozowania bez obiektu porównawczego. W odmianach wrażliwych na zastosowany środek, a w szczególności gdy przebieg pogody jest niekorzystny dla wegetacji, uszkodzenia mogą być bardzo silne, skutkujące nawet zamieraniem roślin. Prowadzi to do przerzedzenia plantacji, a w konsekwencji strat w plonach. Obniżenie plonowania na skutek stresu herbicydowego może wynikać również z trwałego zahamowania wzrostu i rozwoju roślin oraz słabego wykształcenia organów generatywnych np. kolb, kłosów, strąków. Fitotoksyczne działanie herbicydów na rośliny uprawne odbija się również negatywnie na jakości plonu, np. w zbożach ziarno może być słabiej wyrównane i drobne lub zawierać mniej białka. Należy jednak zaznaczyć, że obserwowane w wieloletnich badaniach pogorszenie jakości występuje sporadycznie.

Inne czynniki środowiskowe a stres herbicydowy

Reakcja roślin na stres herbicydowy zależy od warunków klimatyczno-glebowych, stosowanej agrotechniki, a w konsekwencji ogólnej kondycji roślin. Niekorzystne czynniki środowiska (np. susza, przymrozki, silne mrozy w okresie zimowym) osłabiają roślinę, w związku z czym gorzej radzi sobie ona z dodatkowym stresem wywołanym działaniem herbicydu. W największym stopniu cierpią odmiany, które są wrażliwe na użyty środek chwastobójczy oraz dany czynnik środowiskowy. Dochodzi wtedy do silnych uszkodzeń i w konsekwencji strat w plonie. Niekiedy uszkodzenia są tak silne, że najlepszym rozwiązaniem jest likwidacja plantacji. Tego rodzaju skutki stresu herbicydowego obserwowano w badaniach prowadzonych przez IUNG-PIB we Wrocławiu. Na odmianach pszenicy o niskiej mrozoodoproności odnotowano silnie uszkodzenia wynikające z działania niskich temperatur oraz chlorotoluronu. Uszkodzeniu uległy także odmiany o wysokiej mrozoodporności, jednak w znacznie mniejszym stopniu, a ocenione straty w plonie były niewielkie. Stosowanie herbicydów w czasie długotrwałej suszy również może spowodować negatywną reakcję roślin, zwłaszcza u odmian wrażliwych na niedobór wilgoci.

Silne uszkodzenia po zastosowaniu karfentrazonu etylu
Silne uszkodzenia po zastosowaniu karfentrazonu etylu

Wybierając odmianę do siewu, nie wiemy, na jakie substancje czynne herbicydów jest ona w największym stopniu tolerancyjna. Nie jesteśmy również w stanie przewidzieć przebiegu pogody w całym okresie wegetacyjnym. Możemy jednak zminimalizować ryzyko wystąpienia uszkodzeń i ewentualnych spadków plonowania pod warunkiem przestrzegania określonych zasad. W pierwszej kolejności należy zadbać o dobrą kondycję rośliny uprawnej, stosując odpowiednią dla danego gatunku agrotechnikę, co zapewni większą wytrzymałość na stres herbicydowy. Producenci przestrzegają w etykietach herbicydów przed ich stosowaniem na rośliny osłabione bądź uszkodzone przez choroby, szkodniki lub przymrozki. W związku z tym, że działanie herbicydów jest ściśle związane z przebiegiem pogody, należy śledzić prognozy, aby w razie konieczności przesunąć termin zabiegu. Niebezpieczne jest dla rośliny uprawnej wykonanie oprysku przed spodziewanym przymrozkiem, w czasie dużych wahań temperatury, a czasami też przed obfitymi opadami deszczu (szczegółowe informacje podane są w instrukcji stosowania herbicydu). W przypadku siewu ozimin należy przestrzegać rejonizacji odmian i nie uprawiać odmiany o niskiej mrozoodporności w regionie o ostrzejszym klimacie. Herbicydy doglebowe należy aplikować tylko na dobrze uwilgotnioną i doprawioną glebę. Trzeba zwrócić przy tym uwagę, aby pole było równomiernie obsiane, a głębokość siewu nie była zbyt mała (informacje powinny być podane w etykiecie). Pierwszą czynnością związaną z aplikacją herbicydów powinno być dokładne zapoznanie się z treścią etykiety środka, a następnie ścisłe przestrzeganie zawartych w niej zaleceń, zwłaszcza odnośnie dawek i terminów stosowania. Należy również zwrócić uwagę na czystość opryskiwacza, aby ewentualne pozostałości uprzednio stosowanego środka nie spowodowały uszkodzeń w opryskiwanej roślinie.

Skręcanie blaszek liściowych po zastosowaniu MCPA
Skręcanie blaszek liściowych po zastosowaniu MCPA

Długoletnie badania (40 lat) prowadzone przez IUNG-PIB we Wrocławiu w odmianach zbóż (głównie pszenicy ozimej), rzepaku i kukurydzy wykazały, że w większości przypadków herbicydy powodowały przejściowe, nieznaczne uszkodzenia, które nie wpływały negatywnie na wysokość plonowania. Nie ma więc podstaw do tego, aby obawiać się ich stosowania, ponieważ większych strat można spodziewać się na nieodchwaszczonych polach. Należy również zaznaczyć, że herbicydy nowej generacji są coraz bardziej bezpieczne dla upraw. Niektóre z nich zawierają w swoim składzie sejfner, który wspomaga rozkład substancji czynnej herbicydu w roślinie uprawnej i zabezpiecza ją przed fitotoksycznym działaniem środka. Prowadzone są również badania nad możliwościami łagodzenia stresu herbicydowego z użyciem różnych substancji (np. biostymulatorów).



Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 3.236.8.46
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum

Drogi Użytkowniku!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych możemy przetwarzać Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. O celach tego przetwarzania zostaniesz odrębnie poinformowany w celu uzyskania na to Twojej zgody. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane dodatkowo jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.