Wprowadzenie na początku lat 80. XX w. nowej generacji herbicydów, których substancje aktywne zaliczane są do grupy pochodnych sulfonylomocznika (inhibitory ALS, grupa B wg HRAC), spowodowało duży postęp w zwalczaniu szczególnie uciążliwych gatunków chwastów segetalnych, występujących w większości upraw rolniczych. Środki te stanowiły i nadal stanowią największą grupę herbicydów, które są wykorzystywane głównie do regulacji zachwaszczenia zbóż oraz kukurydzy.

Mechanizm działania pochodnych sulfonylomocznika

Herbicydy sulfonylomocznikowe należą do grupy inhibitorów syntezy aminokwasów, a miejscem ich działania jest syntetaza acetylomleczanowa (ALS). Jest to enzym katalizujący reakcję powstawania trzech bardzo ważnych dla rośliny aminokwasów rozgałęzionych: leucyny, izoleucyny i waliny, biorących udział w procesie regulacji podziału komórek merystematycznych (wzrostowych). Herbicydy sulfonylomocznikowe wykorzystują mechanizm polegający na zaburzaniu biosyntezy leucyny, izoleucyny i waliny. Bezpośrednim miejscem działania tych związków jest enzym ALS, który katalizuje reakcję łączenia pirogronianu z aldehydem octowym, w wyniku czego powstaje 2-acetylomleczan biorący udział w dalszych etapach syntezy wolnych aminokwasów. Skutkuje to nadprodukcją białek, które w wyniku przerwania szlaku nie mogą być magazynowane, co w konsekwencji prowadzi do wielu zaburzeń we wzroście i rozwoju chwastów. Herbicydy z tej grupy chemicznej pobierane są głównie przez nadziemne części roślin (liście i łodygę) oraz w mniejszym stopniu przez korzenie. Po wniknięciu do rośliny substancja aktywna herbicydu jest transportowana ksylenem (drewnem – od korzeni do liści) i floemem (łykiem – od liści do korzeni) do stożków wzrostu znajdujących się zarówno w pędach, jak i w korzeniach, gdzie następuje jej kumulacja. Efekty działania inhibitorów ALS są obserwowane dopiero po upływie ok. 10(14)-21(28) dni (w zależności od substancji czynnej, jak i warunków meteorologiczno-glebowych) od momentu wniknięcia do rośliny. Pierwszym objawem jest spowolnienie, a następnie zahamowanie wzrostu połączone z pojawieniem się chlorotycznych lub antocyjanowych przebarwień. Cechą charakterystyczną dla tej grupy herbicydów jest silne zahamowanie wzrostu korzeni połączone z redukcją ich masy.

Szukasz środków ochrony roślin? Sprawdź oferty na portalu Giełda Rolna! 

Gdy rusza wiosenna wegetacja, budzą się także chwasty

Wiosenny oprysk zbóż ozimych może dotyczyć tak naprawdę dwóch głównych przypadków:

braku jesiennego odchwaszczania, który był wynikiem np. późnego siewu ozimin czy wystąpienia niekorzystnych warunków wilgotnościowo-termicznych bądź celowego działania plantatora, który zaniechał jesiennej aplikacji herbicydowej (z różnych przyczyn, najczęściej finansowych),

wiosennej korekty, która dotyczy chwastów jednoliściennych (głównie miotły zbożowej) oraz chwastów dwuliściennych, pozostałych na polu po jesiennych zabiegach herbicydowych, które z różnych przyczyn nie wyeliminowały chwastów w okresie jesiennym.

Jakie gatunki chwastów są najgroźniejsze?

Dla ozimin najbardziej problematyczne są gatunki chwastów tzw. zimujących. Dużym problemem dla plantatora jest fakt, iż gatunki te kiełkują przez całą jesień, a nierzadko również w czasie łagodnej zimy i w stanie wegetatywnym mogą pozostać na polu przez cały ten okres. W zbożach ozimych najczęściej spotykane chwasty ozime to: miotła zbożowa, wyczyniec polny, przytulia czepna, mak polny, chaber bławatek, bodziszek drobny, fiołek polny, samosiewy rzepaku oraz tzw. chwasty rumianowate (np. rumian polny, rumianek pospolity, maruna bezwonna). Dodatkowo po zimie na plantacjach zbóż ozimych mogą występować gatunki chwastów jarych. Wschodzą one wczesną wiosną, a ich kiełkowanie rozpoczyna się już przy temperaturze gleby 0°C lub częściej w temperaturze 1-5°C. Wśród pospolitych gatunków chwastów wschodzących wczesną wiosną znajduje się np. komosa biała, gorczyca polna, iglica pospolita, niezapominajka polna, rzodkiew świrzepa czy rdesty. Ponadto mogą pojawiać się formy jare chwastów zimujących, tj. miotła zbożowa, przytulia czepna, bodziszek drobny, fiołek polny czy rumianowate.

Optymalny termin aplikacji to…?

Odpowiedź na to pytanie nigdy nie jest jednoznaczna. Wynika to z kilku czynników, a mianowicie po pierwsze musimy wiedzieć, jakie gatunki chwastów zostały na plantacji po zimie (niezbędna jest wcześniejsza lustracja), po drugie – w jakiej fazie rozwojowej i jakiej kondycji się znajdują, po trzecie – w jakiej fazie rozwojowej i jakiej kondycji znajduje się ozimina i po czwarte – jak się będą kształtowały warunki wilgotnościowo-termiczne w ciągu najbliższych 7-14 dni. Znając odpowiedzi przynajmniej na trzy pierwsze postawione pytania dotyczące czynników, możemy pokusić się o odpowiedź, która brzmi… że im wcześniej, tym lepiej, czyli że optymalnym terminem na wykonanie wiosennych zabiegów herbicydowych jest ruszenie wegetacji wiosennej do fazy pełni czy końca krzewienia zbóż (BBCH 25-29). Aczkolwiek okres ten może być „rozciągnięty” w czasie aż do fazy początku strzelania w źdźbło – 1-2 kolanka (BBCH 30-32) czy nawet końca fazy strzelania w źdźbło – liść flagowy (BBCH 37-39).

Duża grupa, wiele możliwości

Grupa sulfonylomoczników jest dość znacząca. W zależności od wybranej substancji czynnej można je stosować w szerokim terminie aplikacji. Przykładowe s.cz. herbicydów sulfonylomocznikowych zalecane do stosowania w zbożach ozimych w okresie wiosennym można pogrupować w kilka kategorii:

Po ruszeniu wegetacji do fazy końca krzewienia:

  • jodosulfuron metylosodowy (np. Huzar 05 WG, Huzar 100 OD); zwalcza gatunki jedno- i dwuliścienne w pszenicy ozimej, pszenżycie ozimym i życie;
  • metsulfuron metylu + tifensulfuron metylu (np. Concert SX 44 SG, Toto 75 SG); zwalcza gatunki jedno- i dwuliścienne w pszenicy ozimej, pszenżycie ozimym i życie;
  • amidosulfuron + jodosulfuron metylosodowy (np. Sebbus 125 OD, Sekator 125 OD); zwalcza gatunki dwuliścienne w pszenicy ozimej, pszenżycie ozimym i życie.

Po ruszeniu wegetacji do początku fazy strzelania w źdźbło (1-2 kolanka):

  • metsulfuron metylu (np. Coma 20 WG, Winnetou 20 WG); zwalcza gatunki dwuliścienne w pszenicy ozimej i pszenżycie ozimym;
  • tribenuron metylowy (np. Granstar SX 50 SG, Golden Triben 750 WG, Ranga 75 WG); zwalcza gatunki dwuliścienne w pszenicy ozimej, pszenżycie ozimym i życie;
  • amidosulfuron (np. Faraon 75 WG, Grodyl 75 WG); zwalcza gatunki dwuliścienne w pszenicy ozimej, pszenżycie ozimym, jęczmieniu ozimym i życie;
  • mezosulfuron metylowy + jodosulfuron metylosodowy (np. Aprilia 12 OD, Atlantis 12 OD); zwalcza gatunki jedno- i dwuliścienne w pszenicy ozimej i pszenżycie ozimym;
  • mezosulfuron metylowy + jodosulfuron metylosodowy + amidosulfuron (np. Atlantis 12 OD + Grodyl 75 WG); zwalcza gatunki jedno- i dwuliścienne w pszenicy ozimej i pszenżycie ozimym;
  • mezosulfuron metylowy + jodosulfuron metylosodowy + tribenuron metylu (np. Atlantis 12 OD + Granstar SX 50 SG); zwalcza gatunki jedno- i dwuliścienne w pszenicy ozimej, pszenżycie ozimym i życie;
  • mezosulfuron metylowy + jodosulfuron metylosodowy + amidosulfuron + jodosulfuron metylosodowy (np. Atlantis 12 OD + Sekator 125 OD); zwalcza gatunki jedno- i dwuliścienne w pszenicy ozimej, pszenżycie ozimym i życie.

Po ruszeniu wegetacji do końca fazy strzelania w źdźbło (liść flagowy):

  • tribenuron metylowy (np. Assynt 500 SG, Shlem); zwalcza gatunki dwuliścienne w pszenicy ozimej i jęczmieniu ozimym, natomiast herbicydy Bazoka 750 WG, Coalicion 750 WG, Exanimo 750 WG zwalczają gatunki dwuliścienne w pszenicy ozimej, pszenżycie ozimym, jęczmieniu ozimym i życie;
  • tritosulfuron (np.  Alladyn 71,4 WG); zwalcza gatunki dwuliścienne w pszenicy ozimej, jęczmieniu ozimym i pszenżycie ozimym;
  • tifensulfuron metylu + tribenuron metylu (np. Hadden 550 WG, Nautius WG, Pygmee 550WG); zwalcza gatunki jedno- i dwuliścienne w pszenicy ozimej i pszenżycie ozimym;
  • metsulfuron metylu + tribenuron metylu (np. Blusky 500 WG, TrimetGuard); zwalcza gatunki dwuliścienne w pszenicy ozimej, jęczmieniu ozimym, pszenżycie ozimym i życie;
  • bensulfuron metylowy + metsulfuron metylowy (np. Loop, Xanadu); zwalcza gatunki dwuliścienne w pszenicy ozimej, jęczmieniu ozimym, pszenżycie ozimym i życie.

Niestety, mają kilka ważnych wad

Plantator, stosując herbicydy sulfonylomocznikowe, powinien pamiętać o tym, iż pomimo niewątpliwie wielu zalet, tj. duża selektywność dla rośliny uprawnej, wysoka skuteczność w ograniczaniu chwastów, wprowadzanie do środowiska niskich dawek substancji czynnej, niska toksyczność dla organizmów stałocieplnych oraz względnie wysokie bezpieczeństwo dla konsumentów, herbicydy te niestety posiadają również i pewne wady, tj. powolny rozkład w glebie, fitotoksyczny wpływ następczy na niektóre rośliny rolnicze (np. rzepak, łubin, burak), a przy jednostronnym i długotrwałym stosowaniu inicjują powstawanie biotypów chwastów odpornych (np. miotła zbożowa, wyczyniec polny, chaber bławatek czy mak polny).

Aby zapobiegać wystąpieniu zjawiska odporności chwastów, należy przede wszystkim stosować zamiennie (rotacyjnie) substancje czynne z różnych grup chemicznych lub używać mieszanin różnych substancji czynnych działających na różne procesy życiowe chwastów. Istotne jest, aby stosować zarówno gotowe herbicydy handlowe, zawierające w swoim składzie dwie lub więcej s.cz., jak również mieszaniny zbiornikowe herbicydów o różnych mechanizmach działania. Jeżeli jest to możliwe, powinno się stosować herbicydy w okresie największej wrażliwości poszczególnych gatunków chwastów. Ponadto herbicydy należy stosować bezwzględnie, zgodnie z zawartymi w etykiecie wytycznymi, używając zalecanych dawek w odpowiednich terminach czy fazach rozwojowych zarówno chwastów, jak i rośliny uprawnej.