Ciemnobrązowe, łukowato wygięte twory, powstałe z przekształconego ziarna, kótre można obecnie dostrzec na kłosach żyta to sporysz. Objawy takie wywołuje grzyb o nazwie Claviceps purpurea, buławinka czerwona. 

Charakterystyczny dla choroby jest pojawiający się wyciek na kłosach podczas kwitnienia - jest to słodka, żółtawa ciecz nazywana także rosą miodową. Wabi ona wiele owadów.

Sklerocja, które teraz obserwujemy do przetrwalniki grzyby. Osiągają długość od 1 do 4 cm, gruboścć około 3-4 mm. Wewnątrz, na przekroju są białe. 

Część przetrwalników odpada z kłosów podczas zbiorów, reszta na nich pozostaje, zanieczyszczając ziarno. Przedostają się one do mąki oraz pasz  i stają się niebezpieczne dla ludzi i zwierząt, ze względu na trujące  alkaloidy - ergotaminę, ergotoksynę, ergometrynę i inne. 

Aktualne poziomy progowe to:

- 0,1% zawartości wagowej sklerocjów lub fragmentów sklerocjów w ziarnie przeznaczonym do karmienia zwierząt,

- 0,05% w ziarnie przeznaczonym do konsumpcji przez ludzi.

Jak podaje IOR PIB w Poznaniu w najbliższym czasie wartości progowe zawartości sklerocji sporyszu w ziarnie żyta mają zostać radykalnie obniżone. Gdy widoczne są objawy, nie ma możliwości ochrony plantacji żyta. Ważnym aspektem w uprawie tego zboża jest dobór odpowiednich, odpornych, dobrze zaporawionych odmian. Zdecydowanie wyższą odporność na porażenie sporyszem wykazują odmiany populacyjne oraz odmiany hybrydowe wyposażone w specjalne geny warunkujące wytwarzanie dużej ilości pyłku.