Możliwość obniżenia kosztów produkcji sprawiła, że uproszczenia uprawowe w wielu gospodarstwach zadomowiły się na dobre. W przeciwieństwie do systemu płużnego, w uprawie uproszczonej (zwanej powierzchniową, konserwującą lub zachowawczą) gleba nie jest odwracana i znaczna część resztek pożniwnych pozostaje na powierzchni pola. Bytujące na nich chorobotwórcze grzyby, mają przez to łatwiejszy dostęp do następczej rośliny uprawnej. Czy może to być powodem silniejszej (niż w wypadku uprawy płużnej) presji chorób grzybowych na roślinę następczą, jaką jest pszenica ozima? Które przedplony (gatunki roślin) mogą być szczególnie niebezpieczne dla pszenicy? 

Autorzy niniejszej publikacji, w latach 2009-2011 podjęli badania, w których starali się znaleźć odpowiedź na tak postawione pytania. Pszenicę ozimą odmiany Muszelka wysiewano po trzech różnych przedplonach: rzepaku, kukurydzy i pszenicy. Glebę pod doświadczenia przygotowano systemem tradycyjnym (brona talerzowa, orka, agregat uprawowy bierny) oraz uproszczonym (brona talerzowa, brona wirnikowa, agregat uprawowy bierny).

W doświadczeniu polowym oceniano występowanie chorób podstawy źdźbła oraz liści i kłosa. Ocenę porażenia wykonano w fazie pełnej dojrzałości mlecznej ziarniaków (BBCH 75).

Podczas obserwacji chorób podstawy źdźbła oceniano procent porażonych roślin w poszczególnych stopniach porażenia, a następnie obliczono wskaźnik porażenia. Obserwowano również procent porażonej powierzchni liści i kłosa przez występujące w okresie wegetacji choroby.

Przeprowadzone doświadczenia laboratoryjne miały na celu ocenę stanu zdrowotności zebranego ziarna. Oznaczono zawartość mikotoksyn (deoksyniwalenolu i zearalenonu) oraz zasiedlenie ziarna przez grzyby.

W obu latach badań na podstawie źdźbła obserwowano występowanie fuzaryjnej zgorzeli podstawy źdźbła i korzeni (Fusarium spp.) oraz łamliwości źdźbła (Oculimacula spp.), na liściach stwierdzano objawy brunatnej plamistości liści (Drechslera tritici-repentis) oraz w niewielkim nasileniu mączniaka prawdziwego (Blumeria graminis).

W 2010 kłosy porażone były przez sprawcę septoriozy plew (Phaeosphaeria nodorum).

Ocena zdrowotności podstawy źdźbła pszenicy wykonana w fazie pełnej dojrzałości mlecznej ziarniaków wykazała w obu latach większe porażenie przez sprawców fuzaryjnej zgorzeli podstawy źdźbła i korzeni aniżeli łamliwości źdźbła. Wielkość wskaźnika porażenia przez sprawców fuzaryjnej zgorzeli podstawy źdźbła różniła się w zależności od przedplonu (rys. 1). Największy wskaźnik porażenia przez sprawców fuzaryjnej zgorzeli podstawy źdźbła i korzeni stwierdzono w zbożach w sezonie 2009/2010 i wynosił 508. Jest to spowodowane dużym nagromadzeniem w glebie nierozłożonych resztek.

W drugim roku badań wskaźnik porażenia był znacznie mniejszy w porównaniu z rokiem poprzednim, a większe nasilenie choroby stwierdzono w uprawie po rzepaku.

Występowanie brunatnej plamistości liści oraz septoriozy plew było uzależnione od rodzaju przedplonu. W pierwszym roku badań uprawa pszenicy po sobie wpłynęła na większe występowanie brunatnej plamistości liści oraz septoriozy plew (rys. 3 i 4). W drugim roku badań, w którym występowanie choroby było słabsze, zanotowano większe występowanie brunatnej plamistości liści pszenicy uprawianej po rzepaku.

Wielkość plonu ziarna uzyskana w pierwszym roku badań różniła się istotnie w zależności od sposobu uprawy. Plon ziarna uzyskany z kombinacji pochodzących z tradycyjnego systemu uprawy był większy o 0,8 t/ ha w porównaniu z systemem uproszczonym (rys. 5). Również przedplon różnicował poziom plonowania pszenicy.

W sezonie 2009/10 istotnie lepiej plonowała pszenica uprawiana po rzepaku, natomiast w 2010/11 po zbożach. Taką samą zależność stwierdzono dla masy tysiąca ziaren (rys. 6).

Uzyskane plony pszenicy oraz masa tysiąca ziaren były większe po przedplonie, na którym stwierdzano słabsze porażenie. Średnio z lat największy plon pszenicy zebrano w kombinacji, w której uprawiano pszenicę po rzepaku (5,88 t/ha). Natomiast w zależności od systemu uprawy średni zebrany plon pszenicy był większy przy uprawie gleby w sposób tradycyjny (5,73 t/ha). Sprzyjające warunki pogodowe wyraźnie wpłynęły na poziom plonowania pszenicy w latach badań. W pierwszym roku badań wielkość zebranego plonu wahała się pomiędzy 7,0 a 8,4 t/ha, natomiast w drugim roku badań plony te były o połowę mniejsze i wynosiły od 2,5 t/ha do 4,4 t/ha. Zaznaczyć trzeba, że w drugim roku doświadczeń najmniejsze plony zebrano z uprawy pszenicy po kukurydzy (2,5 t/ha).

Wyniki badań laboratoryjnych dotyczących zawartości mikotoksyn w zebranym ziarnie wykazały stosunkowo niewielką ich ilość. Nie zaobserwowano wpływu przedplonu oraz sposobu uprawy na zawartość mikotoksyn.

Może to być związane ze stosunkowo niewielką ich zawartością. Ocena zasiedlenia ziarna, w której podzielono grzyby zasiedlające ziarno pszenicy na grzyby saprotroficzne (mniej groźne) i patogeniczne (potencjalnie groźne). Średnio najwięcej patogenów (18,5 proc.) wyizolowano z ziarna pszenicy uprawianej po zbożach systemem uproszczonym.

Najmniej grzybów patogenicznych stwierdzono w ziarnie pochodzącym z uprawy tradycyjnej po kukurydzy oraz z uprawy uproszczonej po rzepaku (średnio 9 proc.).

Warunki pogodowe w latach badań wpływały na poziom nasilenia obserwowanych chorób oraz parametry plonu ziarna i prawdopodobnie na zawartość mikotoksyn. Pomimo dużych różnic spowodowanych przez pogodę w latach badań można stwierdzić, że w uprawie uproszczonej zasiedlenie przez grzyby patogeniczne było wyższe, gdy przedplonem dla pszenicy była pszenica lub kukurydza. W przypadku podstawy źdźbła stwierdzono wyższe porażenie przez sprawców fuzaryjnej zgorzeli podstawy źdźbła i korzeni, gdy uprawiano pszenicę ozimą po pszenicy, a w przypadku łamliwości źdźbła po kukurydzy.

W publikacji tej przedstawiono wyniki badań, które zostały zaprezentowane podczas Sesji Naukowej IOR-PIB.