PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Uważaj na pszenicę po kukurydzy

Uważaj na pszenicę po kukurydzy Kukurydza nie jest najlepszym przedplonem dla pszenicy

Autor: Grzegorz Lemańczyk

Dodano: 20-04-2019 07:13

Tagi:

Resztki kukurydziane są bardzo istotnym rezerwuarem grzybów z rodzaju Fusarium. Dlatego należy ten fakt uwzględnić, opracowując strategię ochrony pszenicy ozimej, dla której przedplonem była kukurydza.



Obecnie pszenica ozima należy do upraw, które gwarantują względną opłacalność. Z tego względu uprawia się ją wszędzie tam, gdzie jest to możliwe, w tym również po kukurydzy, która zazwyczaj schodzi z pola w październiku lub listopadzie. Wprawdzie ze względu na późny zbiór kukurydzy nie wszyscy decydują się na uprawę po niej formy ozimej pszenicy. Jednak w ubiegłym roku wielu rolników, zwłaszcza w rejonach południowej Polski, zebrało kukurydzę bardzo wcześnie i zdecydowało się na siew pszenicy ozimej. Stąd też w bieżącym roku notujemy duży udział plantacji zbóż po przedplonie kukurydzianym.

Zazwyczaj pszenica uprawiana po kukurydzy wysiewana jest ze znacznym opóźnieniem w stosunku do terminu optymalnego, niekiedy nawet kilkutygodniowym, i najczęściej odbywa się on od końca października, nawet w grudniu. Wprawdzie wysiewając pszenicę po kukurydzy w takim terminie, oprócz lepszego rozłożenia prac, obserwuje się słabsze mniejsze nasilenie chorób podsuszkowych i liści oraz większą odporność na wyleganie. Jednak w obecnym sezonie wegetacyjnym znacznej części rolników udało się wysiać pszenicę w optymalnym terminie. Ponadto dzięki długo utrzymującym się wysokim temperaturom w okresie od września do początku listopada pszenica rozwijała się intensywnie i jeszcze przed zimą osiągnęła zaawansowane stadia rozwojowe. Część roślin już jesienią zdążyła wykształcić po 3-5 pędów bocznych. Ciepła jesień, zwarte łany sprzyjały silniejszym infekcjom powodowanym przez Blumeria graminis (sprawca mączniaka prawdziwego zbóż i traw), Septoria spp. (septoriozy), Puccinia spp. (rdze), a także przez patogeny powodujące choroby podsuszkowe. Występujące już jesienią choroby znacznie osłabiły rośliny. Ponadto należy pamiętać, iż jesienne występowanie chorób może wpływać na wzmożone ich występowanie na wiosnę.

PSZENICA PO KUKURYDZY

Kukurydza nie jest najlepszym przedplonem dla pszenicy. Na glebach spod uprawy kukurydzy zmniejsza się mikotrofizm pszenicy i osłabia pozytywna rola mikoryzy. Tym samym rośliny pszenicy mogą być bardziej wrażliwe na porażenie przez patogeny. Ponadto w strefie przykorzeniowej, na korzeniach i łodygach kukurydzy bytują patogeniczne grzyby groźne również dla pszenicy. Tutaj na szczególną uwagę zasługują grzyby z rodzaju Fusarium. Na kukurydzy często obserwuje się fuzariozę kolb, powodowaną głównie przez Fusarium culmorum, F. graminearum, F. subglutinans, F. verticillioides, F. temperatum oraz fuzaryjną zgorzel łodyg kukurydzy, której głównymi sprawcami są F. graminearum, F. avenaceum i F. proliferatum. Duże znaczenie mają F. culmorum, F. avenaceum i F. graminearum. Kukurydza jest przedplonem najbardziej sprzyjającym rozwojowi F. graminearum, F. culmorum i F. avenaceum, patogenów bardzo groźnych również dla pszenicy. Niewątpliwie resztki roślin pozostałe po zbiorze kukurydzy są bardzo istotnym rezerwuarem grzybów rodzaju Fusarium, tym bardziej że ich mineralizacja zachodzi bardzo wolno, szczególnie gdy nie są one wymieszane z gleba.

Grzyby rodzaju Fusarium mogą infekować pszenicę przez cały okres wegetacji. Już jesienią na niektórych polach można było zaobserwować przerzedzenia zasiewów wynikające z porażenia przez grzyby tego rodzaju, powodujących zgorzel siewek. Nawet jak rośliny przeżyły, to grzyb na nich pozostał, a z resztek roślin na wiosnę dalej będzie rozwijać się grzybnia, na której tworzyć się będą mogły zarodniki dokonujące porażenia kolejnych roślin. Tak więc musimy być przygotowani na wzmożone występowanie fuzarioz wiosną.

GROŹNA FUZ ARYJNA ZGORZEL PODSTAWY ŹDŹBŁA

Obecnie można obserwować dalszy rozwój porażenia objawiający się wystąpieniem objawów fuzaryjnej zgorzeli podstawy źdźbła, którą powodują głównie F. avenaceum, F. culmorum i F. graminearum. Grzyby te prowadzą do brunatnienia i zamierania dolnych pochew liściowych, a w dalszej kolejności do wystąpienia na źdźbłach brunatnych lub nawet czarnych smug, kresek bądź nieregularnych plam. Często brunatne przebarwienia obejmują całe źdźbło dookoła. Silne porażenie może prowadzić do zmurszenia podstaw źdźbła, a tym samym zakłócenia transportu wody izwiązków odżywczych.

FUZARIOZY RÓWNIEŻ NA LIŚCIACH

Należy pamiętać, iż Fusarium m ogą s tanowić t akże poważne zagrożenie dla liści pszenicy. Fuzarioza liści jest formą mniej znaną, ale potrafiącą być bardzo groźną. Jej objawy mogą być mylone chociażby z septoriozą liści albo brunatną plamistością liści. W tym miejscu należy zaznaczyć, że uszkodzenia spowodowane przez powyższe choroby mogą sprzyjać infekcji dokonywanej przez Fusarium. Stąd też objawy fuzariozy liści niekiedy mogą występować razem z tymi chorobami, często wokół uszkodzeń przez nie spowodowanych. Fuzariozę liści obserwuje się zwłaszcza w przypadku zwartych łanów oraz w okresach, kiedy często występują opady deszczu, a wysoka wilgotność w łanie utrzymuje się przez dłuższy czas. Objawy choroby obserwuje się przede wszystkim na liściach flagowych i podflagowych. Mają one postać dużych, zazwyczaj owalnych, elipsoidalnych, wodnistych (zielonoszarych, wyglądających jak nasiąknięte wodą) plam, które później stają się zgniłozielone i obejmują znaczną szerokość liścia. W miejscu plam tkanki ulegają nekrozie i przyjmują zabarwienie brunatne. Często objawy widoczne są na blaszce liściowej u jej nasady, w miejscu przejścia w pochwę liściową. Dzieje się tak, gdyż zarodniki Fusarium mogą być wpłukiwane pod pochwę liściową, z których następnie rozwija się grzybnia powodująca ich zniszczenie. Ze względu na to, iż nekrozy obejmują znaczną powierzchnię liści, powodują zakłócenia w transporcie wody i związków odżywczych, z czasem może następować zasychanie całego liścia. Na plamach, w miejscu aparatów szparkowych rozwijają się różowo-łososiowe skupienia zarodnikowania patogena - sporodochia, co pozwala na rozróżnienie fuzariozy o d innych chorób liści.

Fot. G. Lemańczyk, A. Kobus
Fot. G. Lemańczyk, A. Kobus

WIĘCEJ FUZARIOZ NA KŁOSACH

Zarodniki Fusarium, tworzące się na liściach pszenicy lub na resztkach roślin, rozprzestrzeniane w łanie mogą porażać kłosy pszenicy w okresie jej kwitnienia. Infekcji tej sprzyjają opady deszczu lub rosy występujące w tym okresie. Do głównych gatunków powodujących fuzariozę kłosów należą: F. graminearum, F. culmorum, F. avenaceum, F. poae i F. sporotrichioides. Objawy fuzariozy kłosów najlepiej widoczne są w dni deszczowe lub pochmurne. Wówczas obserwuje się jasnożółte przebarwienia kłosów, które mogą obejmować cały kłos lub jego część. W warunkach wysokiej wilgotności powietrza na kłosach pojawia się biały lub różowo-łososiowy nalot grzybni ze skupieniami zarodników konidialnych tworzących się w sporodochiach. Należy jednak zaznaczyć, że nie wszystkie gatunki dają wyraźne objawy porażenia, chociażby F. poae, którego to obecnie najczęściej izoluje się z ziarna zbóż. Również F. langsethiae nie daje wyraźnych objawów. Porażenie kłosów grzybami Fusarium skutkuje bieleniem, pomarszczeniem lub niewykształceniem ziarniaków, a wokół zarodka może pojawić się ciemne przebarwienie. Niekiedy białoróżowy nalot grzybni, z różowo-łososiowymi sporodochiami, rozwijać się może również na ziarniakach.

SILNY WPŁYW NA JAKOŚĆ ZIARNA

Spadek plonu ziarna powodowany przez Fusarium to nie wszystko. Najistotniejszy jest fakt, iż każdy z gatunków Fusarium atakujących kłosy może tworzyć po kilka mykotoksyn, groźnych dla ludzi i zwierząt. W przypadku porażenia przez te grzyby najczęściej dochodzi do zanieczyszczenia ziarna deoksynivalenolem (DON). Ponadto może dojść do skażenia zearalenon (ZEA), fumonizynami B1 i B2, toksynami T-2, HT-2, kwasem fuzariowym, eniatynami, fuzaryną, moniliforminą, kulmoryną, fuzaproliferyną, bowerycynę i innymi. Cechą szczególnie niekorzystną jest fakt, że mykotoksyny nie ulegają unieszkodliwieniu nawet w wysokich temperaturach. Są bardzo mobilne w tkankach roślin i mogą przemieszczać się z liści i źdźbeł do ziarna. Warto również dodać, że nie zawsze musimy obserwować wyraźne objawy fuzariozy kłosów, żeby doszło do skażenia ziarna mykotoksynami. Szczególne duże ryzyko skażenia ziarna pszenicy mykotoksynami obserwuje się w uprawach po kukurydzy. Właśnie po tym przedplonie następuje najsilniejsze zanieczyszczenie toksyną DON. Nadzwyczaj wysokie ryzyko występuje, gdy przed siewem pszenicy po tym przedplonie prowadzi się uproszczoną uprawę gleby.

NIEŁAT WA OCHRONA

Zapobieganie chorobom powodowanym przez grzyby rodzaju Fusarium jest niezmiernie trudne, gdyż źródłem infekcji jest materiał siewny i gleba, w której rozwijają się na resztkach roślin przez kilkanaście miesięcy, najczęściej w postaci grzybni lub owocników, a niektóre z nich wytwarzają formy przetrwalne (chlamydospory) mogące przetrwać w glebie nawet przez kilka lat. Ponadto mogą one występować na wszystkich organach zbóż, począwszy od korzeni, poprzez podstawę źdźbła, kończąc na liściach i kłosach. Warto wiedzieć, iż zainfekowanie różnych części rośliny może następować niezależnie od siebie. Zarodniki Fusarium mogą być przenoszone również z innych roślin lub rośliny pszenicy mogą być przerastane wewnątrz - systemicznie. Tak więc ważne jest dbanie o zdrowotność roślin już od wczesnych faz rozwojowych, a ochrona powinna być kompleksowa. Trzeba pamiętać, że błędy popełnione wcześniej trudno będzie skorygować w późniejszych fazach wzrostu, co odbije się na poziomie uzyskanych plonów i ich jakości. W przypadku uprawy po kukurydzy podatnej odmiany pszenicy zazwyczaj konieczna jest ochrona fungicydowa, zwłaszcza w warunkach sprzyjających rozwojowi Fusarium. Samo zaprawianie ziarna nie wystarczy, w okresie wegetacji zaleca się wykonywanie zabiegów nalistnych, na początek w fazie BBCH 29-32, chroniących przed fizaryjną zgorzelą podstawy źdźbła. Do tego zabiegu można zastosować preparaty zawierające takie substancje aktywne, jak np. fluchinkonazol, metrafenon, protiokonazol, prochloraz i inne. Ochrona przed fuzariozą kłosów pszenicy uprawianej po kukurydzy powinna mieć miejsce na początku do pełni kwitnienia (BBCH 61-65), zwłaszcza w warunkach sprzyjających rozwojowi choroby (opady, duża wilgotność powietrza, temperatura powyżej 20oC). Jeżeli w dalszym ciągu wystąpią przelotne opady deszczu, po ok. 5-7 dniach pod koniec kwitnienia pszenicy należy rozważyć wykonanie kolejnego zabiegu. Trzeba pamiętać, iż o skuteczności ochrony decyduje termin zabiegu, najlepiej jak będzie wykonany on 48-72 godziny przed lub po infekcji, im bliżej momentu infekcji, tym lepiej. Zabieg należy wykonać fungicydami zawierającymi skuteczne substancje aktywne, np. protiokonazol, metkonazol, tebukonazol, prochloraz i inne. W zabiegu na kłos warto stosować mieszaniny powyższych substancji aktywnych lub innych, najlepiej 2-3-składnikowych. Ponadto możemy dodać adiuwant poprawiający pokrycie kłosa. Do tej pory nie ma natomiast opracowanego zwalczania fuzariozy liści. Trzeba jednak pamiętać, iż oprócz fuzarioz najprawdopodobniej wystąpią również inne choroby. Zatem aby zapewnić wysoką skuteczność zabiegów, konieczna będzie regularna lustracja plantacji.

Już 7 listopada w Warszawie jedno z najważniejszych wydarzeń w rolniczym kalendarzu. Szerokie grono znamienitych gości i dziesiątki sesji, w których poruszamy aktualne i ważne dla rolników tematy. Zarejestruj się teraz!



Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (1)

  • Frodo 2019-04-20 14:10:37
    Wystraszyl mnie ten tytul. W pierwszej chwili pomyślałem o chodzacych niczym straszne drzewce źbłach pszenicy. Chodzącr źdźbłowce.
ZOBACZ WSZYSTKIE KOMENTARZE

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 3.228.24.192
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.