PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Wrogowie naturalni szkodników – cz. 2. makroorganizmy

Autor:

Dodano:

Tagi:

Coraz częściej zależności pomiędzy szkodnikami a ich wrogami naturalnymi będą wykorzystywane w biologicznej metodzie ochrony roślin. Poznajmy zatem przykłady takich organizmów.



Na łamach numeru grudniowego „Farmera” opisywaliśmy przykłady mikroorganizmów, które w sposób naturalny w przyrodzie regulują populację szkodników. Część z nich wykorzystywana jest do tworzenia biopreparatów. W tym artykule opisane zostaną większe organizmy, które w sposób bezpośredni lub pośredni pomagają zachowywać pewną równowagę w agrocenozie.

Nicienie zasiedlające glebę

Do grona makroorganizmów pomimo niewielkich rozmiarów zalicza się choćby nicienie owadobójcze. Do najpowszechniej spotykanych należą te z rodzaju Steinernema oraz Heterorhabditis. Nicienie z chwilą pojawienia się w ich pobliżu żywiciela (jego larwy, gąsienicy lub owada dorosłego) za pomocą larw infekcyjnych wnikają do ciała szkodnika. Mało tego, niektóre gatunki aktywnie poruszają się w glebie, poszukując swej ofiary. Do ciała szkodnika wnikają zwykle przez naturalne otwory ciała: otwór gębowy, odbyt lub przez przetchlinki, za pomocą których owady oddychają. Gdy larwy przedostaną się do wnętrza szkodnika, uwalniają ze swojego przewodu pokarmowego bakterie symbiotyczne. To one obok nicienia są naturalnym preparatem owadobójczym. Nicienie z rodzaju Steinernema uwalniają do ciała szkodników bakterie z rodzaju Xenorhabdus, natomiast nicienie z rodzaju Heterorhabditis – bakterie z rodzaju Photorhabdus. Bakterie te są bardzo ważne, gdyż szybko się namnażają i w ciągu kilku, kilkunastu lub kilkudziesięciu godzin zabijają szkodnika. W międzyczasie larwy nicienia odżywiają się ciałem szkodnika, namnażają się w nim (czasem przechodzą aż 2-3 cykle rozwojowe w ciele żywiciela, zanim ten zginie) i ostatecznie po jego śmierci opuszczają jego resztki. Część nicieni ponownie szuka kolejnego żywiciela, a niektóre mogą wchodzić w stadium przetrwalnikowe i oczekują na pojawienie się ofiary. Znanym i w praktyce wykorzystywanym do produkcji biopreparatów nicieniem jest Steinernema feltiae. Nicień ten może infekować choćby larwy muchówek, np. ziemiórek, połyśnicy marchwianki oraz śmietek, a także wciornastki, przepoczwarczające się w glebie chrząszcze i gąsienice motyli oraz wiele innych. Równie skuteczne w praktyce są choćby nicienie Heterorhabditis megidis czy Heterorhabditis bacteriophora. Nicienie tego rodzaju wykazują szczególnie dużą skuteczność w ograniczaniu liczebności larw wielu chrząszczy, np. pędraków, opuchlaków, stonkowatych (w tym stonki kukurydzianej), ale także przepoczwarczających się w glebie gąsienic motyli czy też larw rośliniarek. W Polsce dostępnych jest kilka biopreparatów zawierających nicienie do ochrony roślin rolniczych i ogrodniczych.

Pasożyty żerujące wewnątrz ciała żywiciela

Dla miłośników walki biologicznej bardzo ciekawą grupą organizmów pożytecznych są pasożyty, w szczególności endopasożyty, czyli takie, które żerują wewnątrz ciała żywiciela. Obok nich są także pasożyty zewnętrzne (ektopasożyty). Zewnętrznymi pasożytami szkodników mogą być choćby niektóre roztocza z rodziny Trombidiidae. Do owadzich pasożytów wewnętrznych zalicza się zwłaszcza błonkówki z rodzin takich, jak: mszycarzowate, oścowate, kruszynkowate, męczelkowate, gąsieniczkowate i bleskotkowate oraz muchówki z rodziny rączycowatych. Spośród wymienionych rodzin w ostatnich latach chyba najbardziej znane są kruszynki, wykorzystywane powszechnie do walki biologicznej z omacnicą prosowianką. Są to pasożyty jaj m.in. motyli. Larwy mszycarzowatych to znani mordercy mszyc i to w ich koloniach można je spotkać. Wyjadają ciała pluskwiaków od wewnątrz, a po przepoczwarczeniu wylatuje dorosła błonkówka, pozostawiając po sobie martwe ciało szkodnika z otworkiem, czyli tzw. mumię. Ważnymi pasożytami choćby gąsienic omacnicy prosowianki i innych szkodników są muchówki rączycowate czy też błonkówki gąsienicznikowate, które składają jaja do ciał szkodników, a wylęgłe z nich larwy wyjadają je od wnętrza, przez co szkodnik ginie po pewnym czasie z powodu niewydolności organizmu. Warto wiedzieć, że rączyce są nawet w stanie spasożytować niektóre szkodniki glebowe, np. pędraki.

Aktywne drapieżniki

Spośród wrogów naturalnych szkodników największą grupę stanowią drapieżniki, z których znaczna część jest niewyspecjalizowana, co oznacza, że nie ma specjalnych preferencji co do ofiary. Dominują owady, ale obok nich są choćby przedstawiciele pajęczaków (w tym roztocza drapieżne), płazów, gadów, ptaków czy też ssaków. Nie sposób jest omówić większości, ale warto zwrócić uwagę na te bardziej znane i na ich rolę w przyrodzie. Wśród owadów bardzo ważne są chrząszcze biegaczowate i kusakowate. Mogą niszczyć jaja, larwy, poczwarki i postaci dorosłe wielu szkodników, zarówno tych w glebie, jak i występujących na roślinach. Larwy biegaczowatych znane są z polowania na różne ofiary w środowisku glebowym. Na szkodniki polują choćby chrząszcze z rodziny trzyszczowatych, gnilikowatych czy też znane powszechnie omomiłki i biedronkowate (w tym ich larwy). Bardzo ważnymi wrogami naturalnymi są pająki, zarówno te sieciowe, jak i wolno biegające. Obok nich pojawiają się kosarze (charakterystyczne, z bardzo długimi nogami), które przemieszczają się po różnych powierzchniach. W uprawach szklarniowych, ale i sadowniczych są bardzo dobrze znane roztocza drapieżne, np. różne dobroczynki, które zakupuje się w postaci biopreparatów celem zwalczania m.in. wciornastków czy też przędziorków.

Znanymi drapieżnikami wśród mszyc są także larwy muchówek z rodziny bzygowatych, a zwłaszcza bzyg pospolity. Często w koloniach tych pluskwiaków pojawiają się larwy sieciarek, np. złotooka pospolitego, które obok mszyc polują także na inne ofiary, np. na wciornastki, młode gąsienice i larwy, a także osobniki dorosłe i jaja wielu szkodników. Zawartość ciał szkodników lub ich jaj chętnie wysysają pluskwiaki z rodzin takich, jak dziubałkowate, zajadkowate czy też zażartkowate, a w koloniach np. mszyc również i larwy pożytecznych muchówek z rodziny pryszczarkowate. W wielu uprawach aktywnie przemieszczają się po glebie i po roślinach skorki (cęgosze, szczypawki), które wyjadają mszyce, ale także jaja i larwy innych szkodników. Pożyteczne w przyrodzie są także ważki. Polują na różne gatunki, czasem większe od siebie.

Płazy, gady, ptaki, ssaki

Przechodząc do dużych organizmów, nie sposób nie wymienić płazów i gadów. Przykładowo ropuchy polują choćby na ślimaki i owady. Jaszczurki i padalce obok ślimaków zjadają choćby pająki, pareczniki oraz wiele różnych owadów. Węże (np. zaskroniec) polują choćby na gryzonie, które dają się we znaki w niektórych regionach Polski. Trzeba także mieć na uwadze pozytywną rolę ptaków w ograniczaniu szkodników w różnych uprawach. Sporo gatunków obniża liczebność choćby ślimaków, larw owadów, np. pędraków, drutowców, gąsienic motyli i wielu innych. W uprawach ogrodniczych, ale i rolniczych znane ze swej skuteczności są choćby sikorki, pleszki, wróble, rudziki, kowaliki, muchołówki, jeżyki, jaskółki, dzięcioły, sowy, myszołowy i wiele innych. Większe gatunki mogą polować choćby na gryzonie. Ptaki są szczególnie mile widziane podczas wykonywania przedsiewnych oraz pozbiorczych zabiegów mechanicznych gleby, gdyż potrafią wydziobywać wyorane pędraki, drutowce, rolnice, lenie itp. Spośród ssaków nie można zapominać o jeżach. Pożyteczne są także krety, ryjówki, łasice czy też nietoperze.

Dbajmy o naturalnych wrogów szkodników

Wyżej wymienione organizmy to tylko część poznanych. Nie można wskazać, że każdy przyczyni się do rezygnacji ze stosowania chemicznej ochrony roślin, bo tak nie jest i nigdy nie było, ale trzeba dbać o to, by były obecne w agrocenozach, bo ich znaczenie dla przyrody jest ogromne. W integrowanej ochronie roślin należy dokładać wszelkich starań, aby organizmy pożyteczne (ale i neutralne również) miały jak najlepsze warunki dla swojego rozwoju, dlatego też wdraża się szereg różnych działań, np. dostarczając wrogom naturalnym miejsc schronienia czy zapewniając im dostatek pożywienia. Coraz częściej w uprawach rolniczych tworzy się tzw. refugia, w których obok uprawy głównej wysiewane są gatunki produkujące dużą ilość nektaru i pyłku. Podobną funkcję pełnią zadrzewienia śródpolne czy też oczka wodne z otaczającą je roślinnością. Są one źródłem pokarmu dla organizmów pożytecznych, zapewniają im schronienie i miejsce do zimowania oraz umożliwiają bezpieczny rozwój. Istotnym elementem ochrony gatunków pożytecznych jest ograniczanie do minimum spektrum stosowania zoocydów, np. aplikując je tylko w miejscach newralgicznych, w tym w oparciu o bardzo dokładny monitoring. Tam, gdzie to możliwe, warto wdrażać metody niechemiczne.            



Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 3.239.158.36
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum

Drogi Użytkowniku!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych możemy przetwarzać Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. O celach tego przetwarzania zostaniesz odrębnie poinformowany w celu uzyskania na to Twojej zgody. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane dodatkowo jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.