PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Z podstawy źdźbła przenosi się na kłosy

Autor: Grzegorz Lemańczyk

Dodano: 12-05-2020 06:58

Tagi:

Grzyby z rodzaju Fusarium są jednymi z najważniejszych patogenów zbóż, rozwijającymi się na roślinach przez cały okres wegetacji. Atakują m.in. siewki, podstawę źdźbła oraz kłosy, przyczyniając się do znacznych strat w plonach.



Szczególnie groźne w skutkach jest porażenie kłosów prowadzące do występowania objawów fuzariozy kłosów powodowanej głównie przez Fusarium graminearumF. culmorum. Duże znaczenie mają też: F. avenaceum, F. sporotrichioides oraz F. poae, jednak rola tego ostatniego zazwyczaj jest niedoceniana, gdyż ze względu na stosunkowo późne porażenie przeważnie nie daje typowych objawów chorobowych, a mimo to może być bardzo groźny. Objawy fuzariozy kłosów możemy zaobserwować na wszystkich gatunkach zbóż oraz różnych gatunkach traw. Najbardziej na infekcje narażone są pszenica i pszenżyto, a następnie owies, żyto i jęczmień. 

Mykotoksyny

Porażenie kłosów przez Fusarium skutkuje spadkiem plonu ziarna, choć nie zawsze istotnym. Znacznie groźniejsze jest pogorszenie jakości zebranego ziarna, w tym parametrów technologicznych (białko, gluten). Efektem występowania fuzariozy kłosów może być uszkodzenie zarodka, osłabienie zdolności kiełkowania, obniżenie masy ziarniaków, ich pomarszczenie, a niejednokrotnie porażone kłoski nie wytwarzają ziarniaków. Najistotniejszy jest jednak fakt wytwarzania przez Fusarium mykotoksyn szkodliwych dla ludzi i zwierząt. Najczęściej mówi się o szkodliwości wynikającej ze skażenia ziarna deoksyniwalenolem (DON). Należy jednak zaznaczyć, iż fuzariotoksyny to ogromne zagrożenie, gdyż jest to bardzo liczna grupa toksyn, z której ponad 170 związków ma istotne znaczenie. Najważniejszą podgrupą są trichoteceny, do których należą m.in.: DON i jego pochodne (3AcDON, 15AcDON), diacetoksysciprenol (DAS), monoacetoksyscirpenol (MAS), neosolaniol (NEO), niwalenol (NIV), toksyna T-2 i toksyna HT-2. Duże znaczenie mają również zearalenon (ZEA) z pochodnymi, fumonizyny B1 i B2 i moniliformina. Poziom skażenia mykotoksynami zależy jednak od gatunku Fusarium wywołującego chorobę. 

Fuzaryjna zgorzel podstawy źdźbła

Niewątpliwie na nasilenie fuzariozy kłosów wpływać może występowanie wcześniejszych form fuzarioz, w tym fuzaryjnej zgorzeli podstawy źdźbła, choć nie jest to konieczne. Ta forma fuzariozy najczęściej powodowana jest przez Fusarium culmorum, F. avenaceum, F. graminearum i inne, a więc patogeny podobne jak w przypadku fuzariozy kłosów. Objawy fuzaryjnej zgorzeli podstawy źdźbła można zaobserwować na pochwach liściowych i źdźbłach wszystkich gatunków zbóż już od wczesnych faz rozwojowych, jednak wyraźniejsze są one w późniejszym okresie. Grzybnia stopniowo przerasta do źdźbła, powodując nieregularne nekrozy w postaci brunatnych zgłębionych smug ułożonych obok siebie, przebiegających wzdłuż dolnych międzywęźli. Chore rośliny tracą wigor, są znacznie osłabione, co dodatkowo sprzyja porażeniu tych roślin w późniejszym okresie przez Fusarium nazywane patogenami roślin osłabionych. Na obumierających dolnych pochwach liściowych oraz na źdźbłach można zaobserwować białoróżową grzybnię, a czasami skupienia tworzących się zarodników konidialnych – sporodochia. Jednak nasilenie fuzariozy kłosów nie zawsze ściśle zależy od porażenia podstawy źdźbła, na co mogą wskazywać wyniki badań przedstawionych na wykresie. Skład zbiorowisk grzybów Fusarium zasiedlających ziarniaki zebrane z roślin zdrowych nie różnił się znacząco od tych pochodzących z roślin z objawami fuzaryjnej zgorzeli podstawy źdźbła. Jednak na ziarniakach zebranych z roślin porażonych znacznie więcej było grzybów saprotroficznych, w tym głównie Alternaria alternataEpicoccum nigrum mogących utrudniać izolację grzybów. 

Należy zaznaczyć, iż źródłem infekcji fuzariozy kłosów mogą być także resztki pożniwne, na których tworzą się zarodniki workowe i konidialne, rozprzestrzeniane m.in. przez ich rozchlapywanie i dlatego grzyb infekuje coraz to wyżej położone organy roślinne. Stąd też można spotkać się z określeniem „fuzariozy skaczącej” opanowującej kolejne organy roślin i powodujące różne formy fuzarioz. Zarodniki Fusarium tworzące się w sporodochiach na podstawie źdźbła, a czasami również na liściach, rozprzestrzeniane są w łanie z kroplami deszczu, wraz z wiatrem, a nawet przez owady. 

Fuzarioza kłosów

Do porażenia kłosów dochodzi od początku kwitnienia do fazy pełnego wypełniania ziarna, jednak najczęściej następuje w okresie pełni kwitnienia. Infekcja zachodzi przez pylniki, często wystające na zewnątrz plew, jednakże jest to uzależnione od biologii poszczególnych zbóż. Procesowi temu sprzyjają związki zawarte w pylnikach (choliny i betaniny), które stymulują wzrost grzybni Fusarium. Porażenie może następować również przez różnego rodzaju uszkodzenia mechaniczne, naruszające barierę ochronną, jaką stanowi kutykula, powstałe np. w wyniku żerowania owadów. Bardzo rzadko Fusarium infekuje bezpośrednio przez plewy, plewki czy też osadki kłosowe. Grzybnia po wniknięciu do pylników rozprzestrzenia się w obrębie kłoska, opanowując z czasem plewki oraz rozwijające się ziarniaki. Następnie przez wiązki przewodzące osadki kłosowej grzybnia przerasta do sąsiednich kłosków i dokłosia.

Objawy fuzariozy kłosów najlepiej widoczne są w dni deszczowe lub pochmurne. W takich warunkach można zauważyć jasnożółte przebarwienia kłosów mogące obejmować cały kłos lub jego część (kłoski, plewki, osadki kłosowe), a także dokłosia. W warunkach wysokiej wilgotności na kłoskach, na powierzchni zniszczonych tkanek, pojawia się biały lub różowo-łososiowy nalot grzybni ze skupieniami zarodników konidialnych (sporodochia). Najwięcej sporodochiów tworzy się w podstawie kłosków oraz w miejscach posadowienia plewek (...).

Cały artykuł ukazał nie w najnowszym majowym numerze "Farmera"



Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 3.231.226.13
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum

Drogi Użytkowniku!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych możemy przetwarzać Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. O celach tego przetwarzania zostaniesz odrębnie poinformowany w celu uzyskania na to Twojej zgody. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane dodatkowo jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.