PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Zabezpieczyć kłos przed fuzariozą

Zabezpieczyć kłos przed fuzariozą Fot. prof. Grzegorz Lemańczuk

Autor: Grzegorz Lemańczyk

Dodano: 09-06-2019 07:21

Tagi:

Choroba ta może obniżyć plon nawet o 60 proc. Ponadto doprowadzając do skażenia ziarna mykotoksynami, może zdyskwalifikować je jakościowo.



Grzyby rodzaju Fusarium należą do jednych z najgroźniejszych patogenów zbóż, mogących porażać przez cały okres wegetacji i przyczyniających się do znacznych strat w plonach. Jedną z chorób powodowanych przez te grzyby jest fuzarioza kłosów. Choroba ta może występować na wszystkich gatunkach zbóż oraz szeregu gatunkach traw. Najbardziej na infekcje narażona jest pszenica i pszenżyto, a następnie owies, jęczmień i żyto. Jednak nasilenie występowania choroby w dużym stopniu zależy od odporności odmian tych zbóż i gatunku Fusarium dokonującego porażenia. W Polsce fuzarioza kłosów powodowana jest głównie przez F. graminearum i F. culmorum. Duże znaczenie ma też F. avenaceum, F. sporotrichioides oraz F. poae, jednak rola tego ostatniego gatunku przeważnie jest niedoceniana, gdyż ze względu na stosunkowo późne porażenie, zazwyczaj nie daje typowych objawów chorobowych, a może być groźny.

OBFJAWY CHOROBY

Najlepiej są widoczne w dni deszczowe lub pochmurne. W takich warunkach można zauważyć jasnożółte przebarwienia kłosów, mogące obejmować cały lub część kłosa. W warunkach wysokiej wilgotności na kłoskach pojawia się biały lub różowo-łososiowy nalot grzybni ze skupieniami zarodników konidialnych (sporodochia). Porażenie kłosów przez Fusarium skutkuje bieleniem kłosków i niewykształceniem ziarniaków. Jeśli dojdzie do wytworzenia ziarniaków, to są one mniejsze, pomarszczone, często zbielałe, a wokół zarodka może pojawić się ciemne przebarwienie. Niekiedy na ziarniakach również rozwija się białoróżowa grzybnia, z różowo-łososiowymi sporodochiami. U wszystkich zbóż wygląd porażonych kłosów jest normalny, poza żytem, u którego w miejscu infekcji następuje charakterystyczne przewężenie, w wyniku którego może następować odrywanie się części kłosa znajdującej się powyżej. Zdarza się również porażenie dokłosia zbóż, które brunatnieje, przedwcześnie zasycha i łamie się. Przy identyfikacji fuzariozy kłosów należy uważać, ponieważ podobne objawy chorobowe mogą występować przy rdzy żółtej, często występującej w ostatnich latach. Gdy kłos opanowała rdza, to plewy lub całe kłoski stają się beżowe lub słomkowe, i wkrótce przebarwienie obejmuje znaczną część kłosa. Jednak w przypadku rdzy żółtej pomiędzy plewkami widoczne są żółte zarodniki. Natomiast gdy u nasady kłoska widoczne są różowo-łososiowe sporodochia, oznacza to, że mamy do czynienia z fuzariozą kłosów.

SZKODLIWOŚĆ

Zainfekowanie kłosów przez Fusarium skutkuje spadkiem plonu ziarna, choć nie zawsze jest on istotny. Znacznie groźniejsze jest pogorszenie jakości zebranego ziarna, w tym parametrów technologicznych (białko, gluten) oraz zdolności kiełkowania. W jęczmieniu browarnym wystąpienie fuzariozy kłosów pogarsza parametry jakościowe piwa. Najistotniejszy jest jednak fakt, iż każdy z gatunków Fusarium atakujących kłosy może tworzyć po kilka mykotoksyn i jednocześnie wiele gatunków tego rodzaju może produkować tę samą toksynę. Mykotoksyny to metabolity wtórne, działające toksycznie na ludzi i zwierzęta. Są odporne na wysoką temperaturę i z tego względu ich obecność w ziarnie, a następnie w żywności i paszach, niesie ze sobą duże zagrożenie dla organizmów je spożywających, gdyż nie można ich inaktywować poprzez obróbkę termiczną. Gdy wystąpi fuzarioza kłosów, najczęściej mówi się o szkodliwości wynikającej ze skażenia ziarna toksyną DON (deoksyniwalenol). Należy jednak zaznaczyć, iż fuzariotoksyny to ogromne zagrożenie, gdyż na grupę tych toksyn składa się ok. 170 związków, a najważniejszą podgrupę stanowią trichoteceny, do których należy ok. 30 związków, m.in. najbardziej toksyczne metabolity, takie jak toksyna T-2, toksyna HT-2, DAS (diacetoksysciprenol), MAS (monoacetoksyscirpenol), NEO (neosolaniol), DON, 3AcDON (3-acetylodeoksyniwalenol), 15AcDON (15-acetylodeoksyniwalenol) i NIV (niwalenol). Duże znaczenie mają również fumonizyny B1 i B2, ZEA (zearalenon) i moniliformina. Mniejsze znaczenie mają bowercyna, eniatyny, fuzaryny, ekwizetyna, butenolid, kumaryny, sambutoksyna, fuzarochromanon i inne. Poziom skażenia mykotoksynami zależy od gatunku wywołującego chorobę. Warto również dodać, że nie zawsze brak objawów fuzariozy kłosów świadczy o braku skażenia ziarna mykotoksynami.

CZYNNIKI SPRZYJAJĄCE WYSTĘPOWANIU

Nasilenie występowania objawów fuzariozy kłosów, jak również zanieczyszczenie mykotoksynami zależy w dużym stopniu od warunków pogodowych oraz kombinacji różnych czynników agrotechnicznych. Stosowanie prawidłowej agrotechniki może przyczynić się do zmniejszenia ryzyka wystąpienia choroby. Ochrona przed fuzariozą kłosów, jak również innymi fuzariozami, jest bardzo trudna ze względu na fakt, iż Fusarium t o p olifagi w ystępujące n a w ielu g atunkach roślin, wszystkich organach, przez cały okres wegetacji. Ponadto są patogenami odglebowymi, rozwijającymi się saprotroficznie lub z zarodników przetrwalnikowych (chlamydospor) mogących przetrwać w glebie nawet przez kilka lat. Zarodniki konidialne Fusarium, tworzące się np. na resztkach roślin, dolnych partiach uprawianej rośliny lub innych roślinach, mogą być rozprzestrzeniane wraz z prądami powietrza, poprzez rozbryzgiwanie kropel deszczu, a nawet przez owady. Z tego względu już od początku okresu wegetacji należałoby zapewnić roślinie jak najlepszy rozwój, uwzględniając przy tym wszystkie zalecenia agrotechniczne, gdyż porażone dolne części rośliny mogą być źródłem infekcji dla wyżej położonych organów. Niestety, w warunkach bardzo korzystnych do rozwoju fuzarioz zadowalający poziom ochrony jest niekiedy trudny do uzyskania, zwłaszcza gdy nie wykonamy zabiegu fungicydowego w odpowiednim terminie.

Do czynników sprzyjających wystąpieniu i rozwojowi fuzariozy kłosów należą: częste opady deszczu lub rosy występujące w okresie kwitnienia zbóż, wilgotność powietrza powyżej 85-90 proc. oraz temperatura w granicach 18-25 st. C. Jednak poszczególne gatunki Fusarium mają różne wymagania (tab. 2), stąd też temperatura ma mniejsze znaczenie niż opady deszczu. Bardzo ważny jest również przebieg warunków pogodowych po kwitnieniu. Jeżeli w okresie wypełniania się ziarniaków jest sucho, a temperatura relatywnie wysoka, wówczas pomimo porażenia, do którego doszło wcześniej, rozwój fuzariozy kłosów może być ograniczony. Natomiast jeśli w tym okresie jest wystarczająco wilgotno, to może jeszcze dojść do porażenia przez F. poae, który nie zawsze daje wyraźne objawy choroby, jednak wytwarza liczne groźne mykotoksyny. Warto zaznaczyć, iż właśnie ten gatunek Fusarium dominuje w ostatnich latach na ziarnie zbóż, a jego obecność notuje się na ponad 17 proc. ziarniaków pszenicy.

DUŻE ZAGROŻENIE W TYM ROKU

W bieżącym roku możemy się spodziewać wzmożonego występowania fuzariozy kłosów, gdyż wielu rolników wysiało pszenicę po kukurydzy. Roślina ta, ze względu na dużą ilość zarodników Fusarium pozostających na resztkach pożniwnych, jest przedplonem najbardziej sprzyjającym rozwojowi fuzariozy kłosów. Po tym przedplonie szczególnie wzrasta zagrożenie porażenia przez F. graminearum. Natomiast uprawiając pszenicę po pszenicy, można się spodziewać wzmożonego zainfekowania przez F. avenaceum i F. culmorum. Ryzyko porażenia kłosów przez Fusarium wzrasta, gdy stosujemy różnego rodzaju uproszczenia. Szczególnie duże zagrożenie występuje, gdy po przedplonie zbożowym lub kukurydzy zastosowano siew bezpośredni w ścierń i na powierzchni gleby pozostało dużo resztek pożniwnych, najmniejsze natomiast po zastosowaniu orki. Ważne jest również rozdrobnienie pozostałych po zbiorze przedplonu resztek. Jeżeli kukurydza była zbierana na ziarno i na polu pozostała długa słoma lub niedokładnie rozdrobniono słomę zbóż, zwłaszcza wylęgniętych łanów, wówczas również wzrasta ryzyko porażenia. Natomiast ich dokładne rozdrobnienie ogranicza to ryzyko.

Ważnym czynnikiem wpływającym na poziom nasilenia fuzariozy kłosów, jak również skażenia ziarna mykotoksynami, jest wrażliwość odmian. Zazwyczaj odmiany karłowe pszenicy są bardziej narażone na porażenie. Z kolei odmiany ościste są mniej wrażliwe na zainfekowanie. Zatem uprawiając odmiany podatne na porażenie, zwłaszcza po przedplonach sprzyjających fuzariozie i w rejonach wzmożonego występowania choroby, musimy mieć się na baczności. Należy jednak zaznaczyć, iż nie ma odmian całkowicie odpornych, zatem ryzyko w przypadku pozostałych odmian również istnieje.

ZWALCZANIE

Elementem zmniejszającym zagrożenie fuzariozą kłosów jest stosowanie retardantów ograniczających wyleganie zbóż. Na roślinach wyległych obserwuje się znacznie więcej objawów fuzariozy, gdyż takie łany trudniej obsychają, zwłaszcza w okresach przekropnych, ponadto może następować rozwój grzyba z dolnych partii roślin, co skutkuje bardzo silnym porażeniem przez Fusarium.

W sytuacji dużego ryzyka wystąpienia fuzariozy kłosów należy stale monitorować plantacje, by we właściwym czasie wykonać oprysk fungicydowy. W przypadku plantacji o niskim ryzyku wystąpienia fuzariozy kłosów, tj. małej ilości opadów w czerwcu i lipcu, zastosowaniu uprawy orkowej, gdy przedplonem były rośliny dwuliścienne (np. ziemniak, burak), plantacje również trzeba monitorować, ponieważ nie ma odmian zbóż całkowicie odpornych, choć ryzyko wystąpienia fuzariozy jest zdecydowanie mniejsze. Trzeba pamiętać, iż o skuteczności ochrony decyduje termin wykonania zabiegu fungicydowego. Najlepiej byłoby go wykonać 48-72 godziny przed infekcją lub po niej, a im bliżej momentu infekcji, tym lepiej. Niestety, infekcja nie zachodzi w jednym momencie, a przy przedłużających się opadach okres ten zostaje rozciągnięty w czasie. Dlatego w praktyce ustalenie najlepszego terminu wykonania zabiegu jest bardzo trudne.

W celu ochrony przed fuzariozą kłosów pszenicy uprawianej po przedplonach zwiększających ryzyko wystąpienia infekcji (kukurydzy, zbożach) zabieg fungicydowy powinno się wykonać na początku do pełni kwitnienia (BBCH 61-65). Natomiast w warunkach pogodowych sprzyjających rozwojowi choroby: opady, wysoka wilgotność powietrza, temperatura powyżej 20°C, stwierdzonych pod koniec kłoszenia, zabieg fungicydowy należy wykonać natychmiast. Jeżeli w okresie kwitnienia nadal mają miejsce przelotne opady deszczu, to pod koniec kwitnienia pszenicy (po 6-7 dniach) należy rozważyć wykonanie drugiego zabiegu przeciwko fuzariozie kłosów. Należy pamiętać, iż po przedplonach niezbożowych, w sprzyjających warunkach pogodowych, również może dojść do porażenia kłosów pszenicy przez Fusarium. Dlatego na takich plantacjach również należy prowadzić monitoring i nie zwlekać z wykonaniem zabiegu.

W uprawie pszenżyta również celowe jest wykonanie zabiegu przeciwko fuzariozie kłosów, który zazwyczaj jest drugim zabiegiem fungicydowym, chroniącym także liście. Zabieg ten powinien być wykonany po wykłoszeniu do początku kwitnienia. Dokładny termin zabiegu należy ustalić na podstawie prowadzonego monitoringu, sugerując się warunkami pogodowymi i ryzykiem wystąpienia choroby. W przypadku żyta należy unikać stosowania fungicydów w okresie pełni kwitnienia. Dlatego zabieg przeciwko fuzariozie kłosów, o ile jest on uzasadniony, powinno się wykonać przed tym okresem. W związku z tym już od początku kłoszenia żyta należy monitorować zagrożenie chorobą, by wykonać zabieg fungicydowy w optymalnym terminie. W przypadku plantacji pszenicy i pszenżyta w okresie przedłużających się opadów deszczu i utrzymującej się jednocześnie wysokiej temperatury powietrza zabieg przeciwko fuzariozie kłosów można wykonać nawet do fazy dojrzałości wodnej ziarna. Trzeba jednak pamiętać o okresie karencji stosowanych preparatów.

Termin wykonania zabiegu decyduje nie tylko o skuteczności zahamowania wystąpienia objawów chorobowych, lecz także o skażeniu ziarna mykotoksynami. W przypadku niewłaściwego terminu zabiegu, jeśli nawet powstrzymał on rozwój choroby, może dojść do silniejszego skażenia mykotoksynami, co gorsza, nawet w porównaniu do ziarna pochodzącego z pól nieopryskiwanych.

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (3)

  • stasiu 2019-06-10 09:32:08
    ja opryskalem tylko na miotle i chwasty bo na wiecej mnie nie stac
    • morwa 2019-06-10 23:55:03
      I słusznie teraz to opryskaj , kupuj jeszcze to, jeszcze tamto i tamto - byle puszeczka czy kartonik tej cudownej chemi 100-200zł a po żniwach oddaj najlepiej za 500zł
  • Dariusz 2019-06-09 16:47:34
    Czy przy mizernych opadach 43mm od początku kwietnia jest szansa na porażenie klosow bo zaczynają zasychac
ZOBACZ WSZYSTKIE KOMENTARZE

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 35.175.174.157
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.