W Niemczech termin zabiegu T-2 dla pszenicy, żyta i pszenżyta rozpoczyna się wcześniej, bo już w fazie BBCH 39, czyli w fazie liścia flagowego, gdy jest on całkowicie rozwinięty. Tylko w uprawie żyta zabieg w terminie T-2 zaleca się wykonać później niż w Polsce, bo w fazie BBCH 47 (otwieranie się pochwy liściowej liścia flagowego). Fazą końcową, kiedy można wykonać zabieg T-2, u naszych zachodnich sąsiadów w uprawie pszenicy jest faza BBCH 55 (50 proc. odsłoniętego kwiatostanu), w uprawie jęczmienia BBCH 49 (widoczne pierwsze ości), w uprawie pszenżyta BBCH 61 (początek kwitnienia, widoczne pierwsze pylniki), a w uprawie żyta faza BBCH 61/69, czyli chronić można było ten gatunek jeszcze w fazie kwitnienia. W Polsce polecany termin zabiegu w terminie T-2 to faza BBCH 41.

Wydaje się, że to zróżnicowanie terminów, w których wykonuje się zabieg w terminie T-2, jest uzasadnione i wynika z uwarunkowań uprawy poszczególnych gatunków zbóż oraz odmiennych zapisów w etykietach zarejestrowanych fungicydów w Polsce i w Niemczech.

Uzasadnienie zabiegu T2

W uprawie pszenicy zabieg w terminie T-2 wykonujemy, aby takie grzyby jak: Zymoseptoria tritici, Puccinia recondita, P. striiformis i Drechslera tritici-repentis nie pojawiły się na liściach. W przypadku wystąpienia tych grzybów straty w plonie są pewne. Trudno jest jednoznacznie określić, który z tych sprawców chorób ma dominujące znaczenie w wywoływaniu strat w powierzchni zielonej liści, a potem w obniżeniu uzyskanego plonu. Może to być jeden grzyb, który wystąpi w wysokim nasileniu, niszcząc funkcjonowanie liści, jednak często sprawcy chorób w większej ilości występują jednocześnie na liściach, lecz wystąpienie tych patogenów, gdy będzie się je rozpatrywać pojedynczo, nie jest liczne. Dopiero gdy zsumuje się ich obecność i szkodliwość, stwierdzi się, że mogą powodować straty o znaczeniu ekonomicznym. W takim przypadku trudno jest liczyć na to, że nasilenie każdego z grzybów będzie takie, iż nie pozwoli na stwierdzenie, że został osiągnięty próg szkodliwości dla jednego z obserwowanych grzybów. Gdy policzymy je wszystkie, to nie ma problemu, aby stwierdzić, że występują one w takim nasileniu, iż został wspólnie osiągnięty próg szkodliwości. Czy zatem może stanowić to podstawę do podjęcia decyzji o wykonaniu zwalczania? Wydaje się, że powyższe wyjaśnienie problemu jest podstawą do uzasadnienia wykonania zabiegu w postaci zabiegu opryskiwania z użyciem fungicydu w terminie T-2 i w przypadku innych terminów zwalczania. Choroby, które nie powinny występować na zbożach, są różne, a niekiedy te różnice są duże i wyraźne. Szczególnie widoczne jest to w uprawie jęczmienia.

Jęczmień – zabieg w terminie T-2

Zabieg w uprawie jęczmienia to walka ze sprawcami takich chorób, jak plamistość siatkowa (Pyrenophora teres), rdza jęczmienia (Puccinia striiformis), rynchosporioza zbóż (Rhynchsoporium secalis) i ramularioza (Ramularia colo-cygni). Każda z tych chorób jest dużym zagrożeniem dla rozwoju jęczmienia, jeśli nie wykona się zabiegu w terminie T-2. Należy zauważyć, że nie została wymieniona jedna z ważnych chorób zbóż – mączniak prawdziwy zbóż i traw. Stało się tak, ponieważ sprawca tej choroby powinien być zwalczony w fazie BBCH 29 lub najpóźniej BBCH 30 (koniec krzewienia, początek strzelania w źdźbło), czyli za pomocą zabiegu w terminie T-1. Ma to sens, ponieważ największą szkodliwość i wpływ na wielkość strat w plonie jęczmienia sprawca omawianej choroby ma wtedy, gdy nie jest zwalczany we wczesnych fazach rozwojowych. Występowanie mączniaka w późniejszych fazach jest mniej szkodliwe dla rośliny. Rośliny jęczmienia wykazują odporność na porażenie przez Blumeria graminis w późniejszych fazach wzrostu i ma to wpływ na niską szkodliwość tego grzyba w późniejszych fazach, w przeciwieństwie do np. rynchosporiozy zbóż czy rdzy jęczmienia i plamistości siatkowej.

Uwaga na septoriozę paskowaną liści

Pszenica porażana jest przez te same gatunki grzybów co pszenżyto, ale z pewną różnicą. Zasadniczo pszenżyto nie jest zagrożone przez Zymoseptoria tritici, sprawcę septoriozy paskowanej liści, podczas gdy w pszenicy grzyb ten jest ważny i walka z nim nie jest łatwa. Rolnicy często ponoszą straty z powodu nieodpowiedniego zwalczania sprawcy septoriozy paskowanej liści. Grzyb powodujący tę chorobę ma długi okres utajonego rozwoju. Plamy wywołane przez Z. tritici widoczne są na liściach dopiero po 14-28 dniach. Do tego czasu grzybnia w tkankach rozrasta się, ale nie powoduje takich zmian chorobowych, które można zauważyć. Niemniej szkody w komórkach budujących tkanki liścia porażonego dokonują się. W celu ustalenia właściwego czasu do przeprowadzenia zabiegu w terminie T-2 konieczna jest szeroka wiedza o biologii sprawcy septoriozy paskowanej i pomocna okazuje się znajomość podatności odmiany na porażenie przez Z. tritici. Gdy wiadomo, że uprawiamy odmianę wrażliwą, to zabieg wykonujemy wcześniej, a w odmianie o zwiększonej odporności zabieg w terminie T-2 może być wykonany w późniejszej sugerowanej dla tego terminu fazie wzrostu pszenicy. Doskonałym narzędziem precyzyjnego ustalenia zabiegu w terminie T-2 dla septoriozy paskowanej liści są komputerowe systemy wspomagania decyzji.

Polecane fungicydy w zabiegu T-2

We wszystkich wymienionych gatunkach zdecydowanie łatwiej ustala się termin T-2 dla rdzy występującej w zbożach. Praktycznie nie ma znaczenia, czy jest to rdza jęczmienia, rdza brunatna żyta, pszenicy czy rdza żółta na pszenicy i pszenżycie. Pierwsze poduszeczki rdzy łatwo jest zauważyć i policzyć rośliny, na których są widoczne, a następnie wybrać właściwy fungicyd do zabiegu w terminie T-2, aby grzyby rodzaju Puccinia, czyli sprawców rdzy, skutecznie zwalczyć lub uniemożliwić ich pojawienie się na liściach. Takich fungicydów jest wiele, co na przykładzie pszenicy pokazane jest w tabelach. 

Zabieg w terminie T-2 jest ważny w uprawie jęczmienia i żyta, bowiem często zabieg fungicydowy w tym terminie kończy ochronę w tych gatunkach zwalczającą grzyby chorobotwórcze. W uprawach pszenicy i pszenżyta najczęściej istnieje potrzeba wykonania zabiegu w terminie T-3 na kłos, aby ochrona tych zbóż była pełna. Nie oznacza to, że w pewnych sytuacjach nie trzeba też chronić kłosów żyta czy jęczmienia. W tabelach podano wiele fungicydów składających się z różnych substancji czynnych do stosowania w uprawie pszenicy ozimej. Niekiedy te środki zawierają jedną substancję czynną, ale są też środki wieloskładnikowe. Wszystkie właściwie zastosowane w terminie T-2 spełnią swoją rolę. Zalecamy jednak, aby stosować środki zawierające substancję czynną o działaniu układowym i środki wieloskładnikowe zawierające substancje czynne z różnych grup chemicznych, ponieważ zwalczają wiele rodzajów grzybów, a także mogą działać zapobiegawczo i interwencyjnie.