W ostatnich latach bardzo dynamicznie wzrasta powierzchnia uprawy łubinu żółtego. Wynika to w dużej mierze z wprowadzonych w 2010 r. dopłat do uprawy roślin bobowatych. Ponadto wielu rolników, zwłaszcza w gospodarstwach o mniejszej powierzchni użytków rolnych, uwzględnia w zmianowaniu łubin jako dobrą roślinę przedplonową dla wielu roślin, w szczególności dla zbóż. Pozostawia on w glebie znaczne ilości azotu, co pozwala na zastosowanie mniejszej dawki tego składnika w uprawie rośliny następczej. Obok zalet istotną jego wadą są stosunkowo niskie i zmienne w latach plony nasion. Wynika to w dużej mierze z niedoboru wody w glebie oraz porażania roślin przez p atogeny chorobotwórcze.

NAJGROŹNIEJSZE CHOROBY

Klimat na obszarze Polski jest zróżnicowany, a w ostatnich latach występują także anomalie pogodowe, które znacznie utrudniają długoterminowe przewidywanie jej przebiegu. Jednak na podstawie długoletnich pomiarów i obserwacji można określić tendencje nasilenia występowania chorób w różnych rejonach kraju oraz podatność poszczególnych odmian na porażenie patogenami chorobotwórczymi.

Na podstawie dotychczas przeprowadzonych badań najczęściej występującymi chorobami na roślinach łubinu żółtego są: antraknoza, fuzaryjne więdniecie łubinu, zgorzel siewek, szara pleśń oraz zgnilizna twardzikowa (wykres 1). Oprócz nich łubin żółty może być porażany przez wiele innych patogenów, ale ich występowanie jest rzadsze i powoduje najczęściej mniejsze straty plonu.

Najgroźniejszymi chorobami są antraknoza i fuzaryjne więdnięcie łubinu. W lata wilgotne i ciepłe występowanie antraknozy jest zdecydowanie większe niż wówczas, gdy panują niższe temperatury powietrza i znaczne dobowe opady. Szczególnie ważny jest przebieg pogody w okresie kwitnienia roślin.

W niektórych latach i rejonach kraju z małą ilością opadów nie stwierdza się występowania antraknozy. Zmniejsza to czujność rolników odnośnie potrzeby lustracji plantacji i w konsekwencji doprowadza do silnego rozwoju choroby w lata sprzyjające jej rozwojowi.

W warunkach wysokiej temperatury powietrza często występują choroby fuzaryjne. W okresie wschodów - fuzaryjna zgorzel łubinu, a w okresie kwitnienia - fuzaryjne więdnięcie łubinu.

REJONY SZCZEGÓLNIE SPRZYJAJĄCE CHOROBOM

Nasilenie porażania łubinu żółtego chorobami jest bardzo różne w poszczególnych rejonach Polski (wykres 2). W każdym z nich inny patogen jest sprawcą największych strat. Generalnie najbardziej nimi zagrożone są uprawy zlokalizowane w województwach: lubelskim, podkarpackim, łódzkim i dolnośląskim.

Najczęściej występującą chorobą jest antraknoza. Największe jej nasilenie występuje w województwach: lubelskim, podkarpackim, łódzkim, zachodniopomorskim, a najmniejsze w kujawsko-pomorskim i podlaskim. Choroby fuzaryjne stanowią największe zagrożenie w województwach: podlaskim, podkarpackim, łódzkim, lubuskim. Zgorzel siewek i szara pleśń lokalnie stwarzają problem w województwach: zachodniopomorskim, podlaskim, warmińsko-mazurskim i dolnośląskim, a zgnilizna twardzikowa - w lubelskim, łódzkim i lubuskim.

WRAŻLIWOŚĆ ODMIAN

Obok występowania patogenów ważnym zagadnieniem jest ocena podatności odmian na choroby. Znając wartość tej cechy, można stosować tzw. rejonizację odmian, czyli umiejętnie dopasowywać ich uprawę do poszczególnych rejonów. Przeprowadzona ocena nie wykazała dużej różnicy w odporności badanych odmian łubinu na choroby (tab. 1). Jedynie nieco większą odporność na antraknozę stwierdzono u odmian Taper, Baryt i Mister, a na fuzaryjne więdnięcie łubinu - odmian Baryt, Perkoz i Taper. Najogólniej można stwierdzić, że w obrębie uwzględnionych w badaniach odmian łubinu żółtego nie ma takich, które wykazywałyby zdecydowanie większą od pozostałych odporność na wszystkie analizowane choroby.

Na podstawie dotychczas przeprowadzonych badań wykazano, że plonowanie łubinu żółtego zależy od rejonu jego uprawy (wykres 3) i ma na ogół związek z przebiegiem pogody oraz nasileniem występowania chorób, zwłaszcza antraknozy i fuzaryjnego więdnięcia łubinu. W kilkuletnich badaniach wykazano, że najwyższe plony nasion łubinu żółtego uzyskano w województwach kujawsko-pomorskim, wielkopolskim i warmińsko-mazurskim, w których stwierdzono najmniejsze porażenie łubinu przez groźne patogeny chorobotwórcze, a najniższe w województwach podkarpackim, lubelskim, łódzkim i lubuskim, gdzie nasilenie chorób było największe.

Artykuł ukazał się w wydaniu 4/2017 miesięcznika "Farmer"