Szkodniki łuszczynowe największe straty powodują w rzepaku jarym, na obrzeżach plantacji oraz na małych, kilkuhektarowych polach. Natomiast rzepak ozimy uszkadzany jest w mniejszym stopniu.

Wczesną wiosną, gdy rzepak znajduje się w fazie luźnych pąków kwiatowych, na plantacjach obok słodyszka rzepakowego pojawiają się pierwsze chrząszcze chowacza podobnika. W tym okresie nie powodują strat, lecz są sygnałem, że należy prowadzić obserwacje nasilenia ich występowania. Największe zagrożenie związane z obecnością tego gatunku występuje w okresie, gdy pierwsze łuszczyny mają 2-4 cm długości, do których samice tego s zkodnika składają jaja.

POKŁUTE ŁUSZCZYNY

Chowacz podobnik w ciągu roku wydaje tylko jedno pokolenie. Uszkodzone łuszczyny można rozpoznać po lekkim zgięciu w miejscu, gdzie złożone zostało jajo, oraz po wygryzionym otworze o średnicy ok. 0,8 mm, przez który dorosła larwa opuściła łuszczynę. Larwy przepoczwarczają się w glebie. W lipcu i sierpniu po wylęgnięciu młode chrząszcze przemieszczają się z plantacji na sąsiadujące zadrzewienia lub na skraj lasu. Poza uszkodzeniami powodowanymi przez żerujące wewnątrz łuszczyn larwy chowacza podobnika dużo większe znaczenie mają pośrednie skutki żerowania - stworzenie warunków do rozmnażania dla dużo groźniejszego szkodnika, jakim jest pryszczarek kapustnik. Wykorzystuje on wcześniej powstałe otwory w łuszczynach do składania jaj. Szczególnie silne uszkodzenia występują wówczas, gdy maj jest suchy.

Pryszczarek kapustnik nalatuje na rzepak od początku kwitnienia roślin rzepaku. Okres ten jest bardzo rozciągnięty w czasie i trwa ok. miesiąca. Samice składają grupowo jaja do młodych, wykształcających się łuszczyn, wykorzystując często miejsca uszkodzone (nakłucia) przez chowacza podobnika lub grad. W jednej łuszczynie występuje zwykle po kilkadziesiąt larw, które wysysają soki z młodych nasion oraz ze ścian łuszczyn. Na plantacjach silnie uszkodzonych można znaleźć nawet ok. 100 larw w jednej łuszczynie. Na skutek żerowania larw łuszczyny nabrzmiewają, skręcają się i żółkną. Trzy tygodnie po złożeniu przez samice jaj łuszczyna pęka, a nasiona osypują się.

W warunkach agroklimatycznych Polski obserwuje się występowanie dwóch lub trzech pokoleń pryszczarka kapustnika. Brak ulewnych opadów deszczu, wysokie temperatury powietrza w maju i czerwcu sprzyjają powstawaniu większej liczby pokoleń tego gatunku. Rozwój jednego pokolenia trwa około miesiąca. Rzepak ozimy zagrożony jest przez pierwsze i drugie pokolenie pryszczarka kapustnika, natomiast rzepak jary i gorczycę zasiedla głównie jego drugie i trzecie pokolenie.

Występowanie na polu jednocześnie chowacza podobnika i pryszczarka kapustnika stwarza bardzo duże zagrożenie dla plantacji rzepaku. Otwory w łuszczynach spowodowane przez chowacza podobnika są dla samic pryszczarka kapustnika dużym ułatwieniem w składaniu jaj.

Uszkodzone łuszczyny przez chowacza podobnika i pryszczarka kapustnika narażone są na porażenie przez groźne choroby rzepaku: suchą zgniliznę kapustnych, czerń krzyżowych i szarą pleśń. Zwalczając szkodniki łuszczynowe, ogranicza się porażenie łuszczyn przez choroby.

LUSTRACJA PLANTACJI ZAWSZE POPRZEDZA OPRYSK

Bezpośrednio przed kwitnieniem rzepaku należy rozpocząć obserwacje nad liczebnością szkodników łuszczynowych. Chowacz podobnik nalatuje na plantacje najczęściej od strony zadrzewień i ubiegłorocznych upraw rzepaku. Obserwacje nalotów chrząszczy na plantacjach należy prowadzić 2-3 razy w ciągu tygodnia.

W Polsce próg ekonomicznej szkodliwości dla chowacza podobnika wynosi średnio 4 chrząszcze na 25 roślinach. Próg dla pryszczarka kapustnika to średnio 1 muchówka na 4 roślinach. W Niemczech dla chowacza podobnika progiem ekonomicznej szkodliwości jest wystąpienie w okresie kwitnienia rzepaku 1 chrząszcza na 2 roślinach, gdy równocześnie na plantacji wystąpi pryszczarek kapustnik w nasileniu 1 muchówka na 1 roślinie. Natomiast gdy na plantacji jest większe nasilenie chowacza podobnika, czyli 1 chrząszcz na 1 roślinie, to wówczas ekonomicznym zagrożeniem jest występowanie 1 muchówki pryszczarka kapustnika na 3-4 roślinach.

Szkodniki łuszczynowe najczęściej zwalcza się w okresie opadania płatków kwiatowych i wykształcania się pierwszych łuszczyn. W przypadku masowego występowania szkodników łuszczynowych zabieg ochrony roślin należy powtórzyć po upływie 7-10 dni. Zwalczając słodyszka rzepakowego, ogranicza się również liczebność szkodników łuszczynowych. Insektycydy zarejestrowane do zwalczania szkodników łuszczynowych przedstawiono w tabeli 1. Bardzo ważna są również optymalna temperatura podczas stosowania insektycydów (tab. 2) oraz toksyczność i prewencja dla pszczół (tab. 3).

Plantacje rzepaku o powierzchni większej niż 10 ha w latach o małym nasileniu występowania szkodników łuszczynowych mogą być chronione w większości wypadków tylko w pasie brzeżnym.

Jednym ze sposobów ograniczenia uszkodzeń rzepaku powodowanych przez chowacza podobnika i pryszczarka kapustnika jest przestrzeganie co najmniej 4-letniej przerwy w uprawie rzepaku na tym samym polu oraz zachowanie izolacji przestrzennej od ubiegłorocznych upraw.

Zabieg zwalczania szkodników łuszczynowych można wykonać zarejestrowanymi środkami ochrony roślin, zgodnie z etykietą, insektycydami bezpiecznymi dla pożytecznej entomofauny, najlepiej wieczorem, po zakończeniu dziennego lotu pszczół, przestrzegając okresu prewencji.

nie tylko metoda chemiczna

Integrowana ochrona rzepaku przed słodyszkiem rzepakowym powinna uwzględniać następujące elementy:

- na dużych plantacjach zwalczanie najlepiej przeprowadzić w pasie brzegowym, co ogranicza chemizację oraz zmniejsza koszty ochrony roślin;

- izolację przestrzenną od ubiegłorocznych plantacji, co pozwala na ograniczenie liczby zabiegów chemicznych;

- przynajmniej 4-letnią przerwę w uprawie rzepaku na danym polu, co pozwala na ograniczenie presji szkodników łuszczynowych oraz porażenia przez choroby;

- prawidłową agrotechnikę i zrównoważone nawożenie oraz niską normę wysiewu zaprawionego i kwalifikowanego materiału siewnego, co w dużym stopniu wpływa na rozwój w okresie jesiennej wegetacji „silnych” i zdrowych roślin, które lepiej regenerują uszkodzenia powodowane przez szkodniki łuszczynowe;

- wysiew kwalifikowanych nasion odmian mieszańcowych, które charakteryzują się większą zdolnością regenerowania uszkodzeń w porównaniu z odmianami populacyjnymi;

- wysiew odmian rzepaku, które wcześnie i równomiernie zakwitają, co pozwala na ograniczenie strat powodowanych przez szkodniki łuszczynowe oraz ułatwia ochronę pszczół;

- chowacz podobnik w największym stopniu uszkadza łuszczyny tych odmian rzepaku, które najwcześniej zakwitają (do bardzo wcześnie zakwitających odmian mieszańcowych należą: Abakus, Alessio, Arsenal, DK Exssence, ES Kamillo, Elektra, Gladius, Graf, Herkules, Kuga, Marathon, Oriolus, Popular, Primus, Rohan, Rumba, Shrek, SY Alister, SY Carlo, SY Florida, SY Kolumb, SY Marten, SY Polana, Trumpf, Vectra  i Xenon oraz populacyjne: Californium, DK Cadet, ES Alegria, Harry i Starter),

- drugie pokolenie pryszczarka kapustnika w największym stopniu uszkadza łuszczyny tych odmian rzepaku, które zakwitają najpóźniej i równocześnie późno kończą kwitnienie (do późno zakwitających odmian mieszańcowych należą: Bonanza, DK Example, DK Exquisite, DK Exsor, DK Impression, Extend, Poznaniak i Thure oraz populacyjne: Brendy, Bellevue, Bogart, Bojan, ES Scarlett, Monolit, Quartz, ES Valegro);

- prawidłowe odchwaszczanie plantacji w okresie jesiennej wegetacji, które korzystnie wpływa na rozwój roślin, a także ułatwia prawidłową ochronę owadów zapylających;

- lustrację plantacji w celu określenia nalotów i liczebności szkodników łuszczynowych oraz związane z tym wyznaczenie właściwego terminu zwalczania po przekroczeniu progu ekonomicznej szkodliwości;

- przeciwdziałanie powstaniu odporności szkodników łuszczynowych na insektycydy poprzez przemienne stosowanie środków ochrony roślin z grup chemicznych o odmiennym mechanizmie działania na owady, zawierających różne substancje czynne oraz ograniczenie krotności zabiegów tym samym preparatem podczas jednego sezonu wegetacyjnego;

- ochronę pszczoły miodnej i innych dziko występujących zapylaczy oraz organizmów pożytecznych;

- obowiązkowe prowadzenie dokumentacji stosowania zabiegów i prowadzenia integrowanej ochrony roślin oraz przechowywanie jej przez 3 lata.

Artykuł pochodzi z majowego numeru miesięcznika Farmer

Zamów prenumeratę miesięcznika