Przechowalnia zaczyna się już na polu, bowiem plantacja musi być zdrowa, a skórka dobrze wykształcona. Stanowi to naturalną barierę chroniącą przed czynnikami chorobotwórczymi. Konsekwencją nieodpowiednio rozbudowanej skórki będą bulwy bardziej podatne na uszkodzenia mechaniczne podczas zbioru i co się z tym wiąże – szybciej gnijące. Zakładając, że ziemniaki będą magazynowane jak najdłużej, musimy je do tego przygotować.

Ocena przebiegu wegetacji ziemniaka w sezonie 2022

Wstępnie szacowana przez ARiMR powierzchnia uprawy ziemniaka w Polsce wynosi w tym roku około 182 tys. ha. W stosunku do lat ubiegłych mamy więc kolejny spadek areału plantacji ziemniaczanych. Jak tłumaczył dr Wojciech Nowacki z Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin – PIB, tegoroczne zbiory można szacować na ok. 6,5 mln t, a średnie plony powyżej 300 dt/ha.

Biorąc pod uwagę niedobór opadów, susza lokalnie odbiła się na uprawie ziemniaków (szczególnie w rejonach Lubelszczyzny, Wielkopolski, Ziemi Lubuskiej), jednak w ogólnej ocenie plantacje wypadają dość dobrze, zwłaszcza że znaczna część producentów inwestuje w nawadnianie. Ziemniak jest gatunkiem, który radzi sobie z deficytem wody w krótkim przedziale czasowym, dlatego istotnym czynnikiem były też okresowe i przelotne opady, pojawiające się w czerwcu i lipcu.

Presja chorób była zmienna. W regionach o większej liczbie opadów pojawiała się zaraza ziemniaka, miejscami również alternarioza ziemniaka. Problemem w tym roku był masowy i gwałtowny wylęg larw stonki, ze względu na wysokie temperatury. Skutecznych środków do zwalczania tego szkodnika jest znacznie mniej i w związku z tym konieczne było powtarzanie wykonywania zabiegów ochronnych.

O czym należy pamiętać, planując zbiór?

Po zadbanej uprawie kolejnym kluczem do sukcesu jest zbiór ziemniaka, który wymaga uprzedniego przygotowania plantacji. Przed rozpoczęciem więdnięcia naci warto już w ziemi ograniczyć kiełkowanie bulw. W tym celu stosuje się preparaty oparte na hydrazydzie maleinowym (Fazor 80 SG), który blokuje podziały komórkowe i powoduje, że rozrastają się tylko komórki już wytworzone. Po zastosowaniu środka rosną tylko ziemniaki powyżej średnicy 4 cm, a drobniejsze są odcinane od stolonów.

Następnie niezbędne jest usunięcie łętów i chwastów. Desykacja ułatwia zbiór oraz zapobiega przemieszczaniu się wirusów z liści i łodyg do bulw. Po wycofaniu dikwatu desykacja naci jest dość trudna, gdyż przeznaczony został do tego zabiegu właściwie tylko jeden środek – Spotlight Plus 060 EO (karfentrazon etylu). Do 31 sierpnia br. termin ważności zezwolenia miały jeszcze preparaty zawierające kwas nonanowy – Beloukha 680 EC i Randil Fast 680 EC.

Działanie Spotlight Plus jest słabsze i wolniejsze, dlatego usuwanie łodyg ziemniaka i chwastów zwykle odbywa się dwuetapowo: mechanicznie (ścinanie łętów) i z pomocą metody chemicznej (aplikacja środka). Desykację wykonuje się na około 2-3 tygodnie przed przewidywanym zbiorem ziemniaka. Jeśli zastosowany był Fazor 80 SG, desykację naci można wykonać po upływie 2 tygodni od jego użycia.

Najlepsze dla wydłużenia zdolności przechowalniczych ziemniaka jest przeprowadzenie zbioru w okresie suchym i bezdeszczowym. Zmniejsza to ryzyko przeniesienia wraz z glebą patogenów chorobotwórczych do przechowalni.

Ziemniak jest wrażliwy na obicia, dlatego w trakcie zbioru należy minimalizować uszkodzenia mechaniczne, które ułatwiają pojawianie się infekcji bakteryjnych. Najlepiej, jeśli wysypywanie odbywa się z jak najniższej wysokości (30-40 cm), przy wyłożonych na przyczepach matach ochronnych bądź zawieszonych pasach gumowych amortyzujących spadek ziemniaków.

Przechowywanie ziemniaka

W przechowalni ziemniaki przechodzą 2-3 tygodnie okresu suszenia i gojenia ran. Po zebraniu z pola są one sortowane w celu usunięcia zanieczyszczeń oraz porażonych bulw. Następnie odbywa się mechaniczne osuszanie, które przebiega od 3 do 5 dni. Kolejnym etapem jest gojenie ran (trwa ok. 2 tygodni), przeprowadzane w temperaturze optymalnie 12-18°C. W tym czasie skórka korkowacieje, a uszkodzenia powstałe podczas zbioru zabliźniają się, co znacznie ogranicza wnikanie patogenów do bulw. W trakcie gojenia wymagane jest utrzymanie względnej wilgotności powietrza na poziomie 90-95 proc.

Faza schładzania bulw, która następuje po gojeniu, przygotowuje je do stanu spoczynku właściwego. Trwa około trzech tygodni i przeprowadza się ją w warunkach obniżonej temperatury powietrza, do 2-10°C. Następnie ziemniak wkracza w ostatni etap – spoczynek właściwy, którego długość różni się w zależności od odmiany, a w odpowiednich warunkach bulwy magazynuje się nawet do ośmiu miesięcy. Faza spoczynku wymaga utrzymania wilgotności nie niższej niż 90 proc. i temperatury:

  • 2-4°C – sadzeniaki,
  • 4-6°C – ziemniaki jadalne,
  • 6-8°C – ziemniaki do przetwórstwa spożywczego.

Organicznie kiełkowania podczas przechowywania

W okresie przechowywania, by ograniczyć kiełkowanie bulw, wykorzystuje się metody zamgławiania przy pomocy olejku miętowego (Biox M), olejku pomarańczowego (Argos) lub preparatu z substancją czynną 1,4-dimetylonaftalen o nazwie handlowej 1,4 Sight.

1,4-dimetylonaftalen jest naturalnym inhibitorem kiełkowania, powoduje przedłużenie stanu spoczynku ziemniaka. Zalecany jest do stosowania w maksymalnej liczbie 6 zabiegów w odstępie co 4-6 tygodni. W ziemniakach chipsowych interwały stosowania są najkrótsze, ze względu na wyższą temperaturę ich utrzymania i szybsze procesy kiełkowania.

Olejki działają bardziej interwencyjnie – przypalają kiełki, które już się pojawią, jednak ich ogromną zaletą jest brak okresu karencji. Producent zaleca wykonywanie zabiegów w co najmniej 3-tygodniowych odstępach.