Silne gradobicia jakie lokalnie zostały zanotowane w bieżącym roku we wrześniu uszkadzały w szczególności uprawy jeszcze wegetujące tj. burak cukrowy, w mniejszym stopniu także kukurydzę. 

Wrzesień to miesiąc kiedy przyrost biomasy korzeni bywa największy. To także czas gromadzenia przez niego cukru. Szkoda na tym etapie, tak spektakularna jak na zdjęcia, ma także znaczenie ekonomiczne. Jednak aby ją wyszacować, należy sobie uświadomić kilka czynników, które odgrywają w tym zakresie duże znaczenie. 

- Należy pamiętać, że parametrami użytkowymi buraka cukrowego są plony korzeni i cukru oraz wydajność wykrystalizowanej sacharozy (%). Największym magazynem cukru jest oczywiście korzeń, a w szczególności jego środkowa część. Patrząc na uprawę przez pryzmat ubezpieczonego plonu i jego jakości z praktycznego punktu widzenia interesuje nas tylko korzeń. Osobną kwestią jest ocena na ile jeszcze ten korzeń mógłby wypracować wyższy plon, w przypadku niewystąpienia na plantacji gradobicia niszczącego masę liściową - tłumaczy Dawid Chwirot z  VH Polska. 

Duży ubytek powierzchni liści po gradobiciu w fazie BBCH 47. Fot. D. Chwirot
Duży ubytek powierzchni liści po gradobiciu w fazie BBCH 47. Fot. D. Chwirot

Najczęściej spotykanym terminem zbioru korzeni buraka cukrowego są pierwsze tygodnie października, kiedy to wytworzone korzenie osiągają dużą masę, dobrze skorelowaną z zawartością cukru. Optymalny termin zbioru zależy jednak od przebiegu warunków pogodowych, nie koniecznie ściśle jest związany z datami w kalendarzu.  W praktyce, jak wiadomo, plantator nie wiele może sam decydować o momencie zbioru. W przeważającej części jest on uzależniony od wymagań cukrowni. To sprawia, że produkcja buraka cukrowego na ostatnim etapie wegetacji jest ściśle powiązana z tymi ustaleniami. To również ma wpływ na plon i uzyskiwane parametry. 

Czy gradobicie we wrześniu będzie miało wpływ na plon buraka cukrowego?

- W przypadku wystąpienia gradobicia w ostatnich fazach rozwojowych buraka powierzchnia asymilacji zostaje utracona, przez co rośliny zaczynają całą swoją energię kierować na odtworzenie rozety liściowej. Procesy fotosyntezy oraz gromadzenia cukru zostają zaburzone. Buraki zaczynają wtedy wytwarzać nowe liście kosztem plonu ogólnego korzeni i plonu cukru - tłumaczy Dawid Chwirot. 

Ubytek liści i ogonków liściowych w fazach 47 – 49 BBCH na poziomie od 80% do nawet 100% powoduje znaczne straty w plonie korzeni oraz w plonie cukru. Dodatkowym czynnikiem powiększającym stratę po gradobiciu może być późny termin zbioru plantacji. Burak ma tendencję do ciągłego odtwarzania liści i w przypadku takiej straty szybko nastąpi próba ich odbudowy. Będzie się to działo w szybkim tempie szczególnie w sytuacji dobrej wilgotności gleby oraz przy stosunkowo ciepłej pogodzie. 

Podobna sytuacja ma miejsce przy bardzo dużej presji chwościka czy szkód powstałych po upałach i długotrwałej suszy. Tu jednak zazwyczaj nie mamy do czynienia ze 100 % uszkodzeniem liści. Proces odtworzenia rozety nie jest wówczas tak gwałtowny. 

Uszkodzenia liści i ogonków liściowych po gradobiciu. Widoczne są już wytworzone nowe liście. Fot. D. Chwirot
Uszkodzenia liści i ogonków liściowych po gradobiciu. Widoczne są już wytworzone nowe liście. Fot. D. Chwirot

W tej sytuacji czyli po silnym gradobiciu, rośliny będą poświęcać całą swoją energię na budowanie kolejnych liści, aż do zakończenia wegetacji, czyli wykopania z ziemi. Korzeń nie będzie przyrastać na grubość, a poziom cukru wręcz będzie spadać.

Osobną kwestią w tej sytuacji może stać się także gwałtowny rozwój chorób grzybowych,  gdyż gradobicie otworzyło wrota dla wielu infekcji. 

- Dlatego jeśli po wystąpieniu silnego gradobicia, które uszkodziło w znacznym stopniu masę zieloną buraków w końcowej fazie wegetacji dla ograniczenia jeszcze większej szkody należałoby przyspieszyć termin zbioru, ale to należy ustalić z cukrownią i zależy to od jej woli - wyjaśnia Dawid Chwirot. 

Jak wygląda proces szacowania szkody w buraku?

- Proces oszacowania straty wskutek gradobicia przed zbiorem buraków odbywa się zazwyczaj jednoetapowo. Rzeczoznawcy określają stopień uszkodzenia liści oraz ogonków i na tej podstawie wyliczają ubytek w plonie korzeni i cukru - tłumaczy nam ekspert. 

Przy czym należy pamiętać, że ubezpieczony mamy plon, a ten na tym etapie wegetacji w dużej części jest już wykształcony. Choć, aby to rzetelnie ocenić, należy także przeanalizować przebieg całej wegetacji. Burak bowiem kompensuje plon na różnych etapach wegetacji w zależności od dostępu do składników pokarmowych oraz wody.

-Fotografie przedstawiają uszkodzone buraki cukrowe po gradobiciu, które wystąpiło w połowie września. Ubytek powierzchni asymilacyjnej oscylował w granicach 80% - 100% w zależności od części pola i ukształtowania terenu. Tak duże straty masy zielonej w tym terminie spowodowało utratę plonu korzeni i cukru nawet w 30% - relacjonuje Dawid Chwirot. 

Jak dodaje nasz rozmówca dzięki sprawnej i możliwie szybkiej likwidacji szkody plantator po uzgodnieniu z cukrownią przystąpił do wcześniejszego zbioru, co pozwoliło ograniczyć powiększanie się szkody i rozmiar strat, które by nastąpiło gdyby plantacja została przeznaczona na późny zbiór.