Obecnie uprawiane odmiany kukurydzy są plenniejsze, wcześniej dojrzewają i mają lepszą zdrowotność roślin aniżeli te sprzed dziesięciu lat czy starsze. Potencjał plonotwórczy odmian jest już tak wysoki, że dalszy postęp w tym zakresie jest wolniejszy i wynika nie tylko z ich cech genetycznych, ale w znacznym stopniu z jakości produkcji nasiennej, obróbki i chemicznego zabezpieczenia nasion. Wszystkie odmiany, niezależnie od kierunku użytkowania, powinny także cechować: możliwie mała podatność na choroby i szkodniki, mała wrażliwość na herbicydy i tolerancja na chłody.

Szukać nowości

Trudno jednak w jednej odmianie połączyć wszystkie pożądane właściwości, a przede wszystkim cechy na ogół ujemnie powiązane ze sobą, jak plenność i wczesność. Dlatego więc tworzy się i zgłasza do rejestru wiele nowych odmian, w założeniach coraz lepiej spełniających oczekiwania użytkowników. Jednocześnie z rejestru wycofuje się starsze odmiany, których większość już po niewielu latach użytkowania (czasem zaledwie po jednym lub dwóch) z różnych względów okazuje się niekonkurencyjna w stosunku do odmian nowszych. W krajowym rejestrze odmian kukurydzy w coraz większym stopniu partycypują hodowle zagraniczne aniżeli rodzime. Łączny potencjał hodowlany czołowych europejskich firm hodowlanych obecnych na naszym rynku jest bowiem znacznie większy aniżeli dwóch hodowli krajowych. W roku 2006 w krajowym rejestrze było aż 147 odmian, w tym 18 nowo zarejestrowanych. Przy tak licznym zestawie trudno jest użytkownikom zorientować się w aktualnej wartości odmian, tym bardziej, że plonowanie kukurydzy w poszczególnych latach podlega dużym wahaniom powodowanym zwłaszcza przez warunki atmosferyczne. Plantatorzy doświadczyli tego dobitnie w roku 2006, który okazał się bardzo niesprzyjający dobremu plonowaniu tej rośliny.

Obiektywnym sposobem sprawdzenia wartości gospodarczej przynajmniej części zarejestrowanych odmian jest ich porównanie w doświadczeniach porejestrowych (PDO), zlokalizowanych w różnych warunkach siedliskowych w całym kraju.

Kukurydza

Autor: M. Ptaszyński

Opis: Doświadczenia porejestrowe z odmianami kukurydzy uprawianej na ziarno

Obiektem badań są te odmiany wpisane do krajowego rejestru, które znajdują się w ofercie handlowej firm nasiennych bądź będą dostępne w nadchodzących latach. Informacja o tych odmianach może pomóc użytkownikom (plantatorom kukurydzy) w dokonaniu trafnego wyboru przy zakupie nasion.

W roku 2006 we współpracy z Polskim Związkiem Producentów Kukurydzy założono 16 takich doświadczeń z 33 odmianami ziarnowymi i 15 doświadczeń z 23 odmianami kiszonkowymi. Ponadto w pięciu miejscowościach sprawdzano przydatność 16 wczesnych i średniowczesnych odmian do uprawy na ziarno w północnym rejonie kraju. Nie wymienia się tu tzw. doświadczeń rozpoznawczych z licznymi odmianami figurującymi jedynie w katalogu unijnym, niewpisanymi do krajowego rejestru, które jednak również mogą być przedmiotem zbytu na polskim rynku. Wyrazem niesprzyjających warunków wegetacji dla kukurydzy w roku 2006 była znaczna liczba doświadczeń nieudanych, których wyniki trzeba było zdyskwalifikować.

Zestawy odmian (z wyjątkiem ziarnowej serii w rejonie północnym) podzielono na trzy grupy wczesności: wczesną, średniowczesną i średniopóźną. Przy podziale na grupy kierowano się wynikami odmian w poprzednich latach badań. Zbiory prowadzono w terminach po osiągnięciu dojrzałości technologicznej przez około połowę odmian odpowiednich grup. Zróżnicowanie terminów zbioru (najpierw odmian wczesnych, a w odstępach kilkudniowych – średniowczesnych i średniopóźnych) jest powodem niewielkich różnic w zawartości suchej masy u odmian

poszczególnych grup; odmiany późniejsze, pozostając dłużej w polu, mają więcej czasu na dojrzewanie. Ten aspekt należy wziąć pod uwagę przy analizowaniu wyników.

Nietypowy sezon

Sezon wegetacyjny roku 2006 był skrajnie niedogodny dla prawidłowego wzrostu i rozwoju kukurydzy. Po siewach i w początkowej fazie wzrostu, aż do końca drugiej dekady czerwca, charakteryzował się niedoborem ciepła. W tym czasie również ilość opadów w większości punktów doświadczalnych była niewielka. W efekcie – opóźnienie wzrostu kukurydzy. Pod koniec czerwca prawie w całym kraju wystąpiło wyraźne ocieplenie i przyspieszenie wzrostu roślin. Wtedy była jeszcze nadzieja na zniwelowanie opóźnienia. Niestety, do końca lipca na większej części kraju utrzymywał się silny deficyt opadów i bardzo wysokie temperatury, przekraczające średnie wieloletnie tego miesiąca o około 4 st.C. Skąpe zasoby wody w glebie szybko uległy wyczerpaniu akurat w okresie krytycznym dla kukurydzy, tj. podczas kwitnienia i zawiązywania ziarna. To spowodowało, że wiele roślin wcale nie wytworzyło kolb lub zaziarnienie kolb było niepełne. Przy uprawie na ziarno oznaczało to drastyczną obniżkę plonu.

Ponadto osłabione rośliny, zwłaszcza na słabszych i najbardziej suchych glebach, uległy bardzo silnemu porażeniu przez głownię guzowatą. W niektórych miejscach udział roślin z objawami choroby przekraczał poziom nienotowany od co najmniej 30 lat. Stwierdzano także różnice odmianowe pod względem porażenia głownią, ale były one mniejsze niż różnice w miejscowościach. Korzystniejsze warunki wilgotnościowe notowano w południowej i południowo-wschodniej oraz północnej części kraju. Zupełnie inna pogoda była w sierpniu: temperatura niższa od średniej i częste deszcze, wszędzie przekraczające normy wieloletnie dla sierpnia. Rośliny kukurydzy zachowywały się nietypowo. Ponownie zaczęły tworzyć niezaziarnione kolby i nowe łodygi, zwiększając masę wegetatywną. Wobec ogólnie małych plonów miało to pewne pozytywne znaczenie w użytkowaniu kiszonkowym, choć oczywiście wartość energetyczna kiszonki z takiego surowca była obniżona.

Doświadczenia na ziarno

Spośród założonych 16 doświadczeń dość miarodajne wyniki uzyskano jedynie w dziewięciu z nich; pozostałe zostały zdyskwalifikowane, w tym cztery jeszcze w trakcie sezonu wegetacyjnego.

Kukurydza

Autor: M. Ptaszyński

Opis: Doświadczenia porejsetrowe z odmianami na ziarno w rejonie północnym (2006 r.)

Tam, gdzie najbardziej brakowało wody, znaczna część roślin nie tylko nie wydała kolb produkcyjnych, ale nawet nie wytworzyła wiech. Wyniki trzech doświadczeń zdyskwalifikowano po zbiorze plonu, którego wielkość nie prezentowała potencjału produkcyjnego kukurydzy i nie mogła służyć do wiarygodnego porównywania odmian bądź też była nadmiernie zróżnicowana na niewielkim obszarze tego samego pola.

Średnie wyniki plonowania w roku 2006 i to w wybranych, bardziej udanych doświadczeniach, były o 8 do 14 proc. niższe aniżeli w całej sieci doświadczeń roku 2005. W roku 2006 nieco wyższa była natomiast zawartość suchej masy w ziarnie w czasie zbioru, ale to tylko wskutek przedwczesnego zaschnięcia roślin.

Plonowanie poszczególnych odmian wysiewanych na ziarno przedstawiono w tabelach. Dotkliwa susza w środkowej części kraju i większe porażenie roślin przez głownię guzowatą kukurydzy spowodowały, że w typowych rejonach dla tego kierunku użytkowania, plony ziarna okazały się wyraźnie mniejsze aniżeli w rejonie północnym, gdzie poziom plonów był zadowalający. W przeciętnych latach uprawa kukurydzy ziarnowej jest tam obarczona większym ryzykiem nieosiągnięcia dojrzałości ziarna.

Doświadczenia na kiszonkę

Badania w kierunku przydatności odmian do użytkowania na kiszonkę prowadzono w 15 doświadczeniach, jednak jako miarodajne przyjęto wyniki jedynie ośmiu doświadczeń. W pozostałych doświadczeniach plony były tak niskie, że nie mogły stanowić podstawy oceny wartości plonotwórczej odmian. W doświadczeniach zakwalifikowanych do syntezy jedynie plon zielonej masy roślin osiągnął zadowalający poziom, lecz był on wynikiem wspomnianej wtórnej wegetacji roślin po opadach w sierpniu. Parametry jakościowe, jak zawartość suchej masy w roślinach i udział kolb w plonie ogólnym suchej masy, były zdecydowanie gorsze aniżeli w poprzednim roku. Do obniżenia plonów i pogorszenia ich jakości znacząco przyczyniła się głownia, która wystąpiła w bardzo dużej ilości. Główne parametry użytkowe odmian w doświadczeniach porejestrowych zbieranych na kiszonkę, podano w tabeli.

Autor pracuje w Centralnym Ośrodku Badania Odmian Roślin Uprawnych w Słupi Wielkiej

Źródło: Farmer 06/2007