Zbiór ziemniaków należy wykonać po osiągnięciu pełnej dojrzałości bulw. Nim to nastąpi, trzeba plantację odpowiednio przygotować. Ma to na celu przede wszystkim:
- przyśpieszenie dojrzewania bulw, zwłaszcza odmian średnio późnych i późnych, pozwalające na łatwiejsze oddzielanie bulw od stolonów i zwiększenie ich odporności na uszkodzenia mechaniczne,
- ochronę bulw przed chorobami wirusowymi i zarazą ziemniaka,
- ułatwienie pracy maszyn zbierających i uzyskanie przez to większej wydajności przy mniejszej ich awaryjności,
- uzyskanie wyższego plonu sadzeniaków o lepszej zdrowotności na plantacjach nasiennych.

Niszczenie łęcin
Termin niszczenia łęcin powinien być uzależniony od stanu wegetacji i planowanego terminu zbioru. Zabieg ten wykonuje się na 1–3 tygodnie przed planowanym zbiorem. Zniszczenie naci ułatwia obsychanie i przyspiesza ogrzewanie gleby i bulw, przez co ich naskórek staje się bardziej elastyczny, mniej podatny na uszkodzenia mechaniczne.

Niszczenie łęcin i przygotowanie plantacji do zbioru można przeprowadzić różnymi sposobami:

- metoda mechaniczna – za pomocą rozdrabniacza bijakowego ustawionego w taki sposób, aby bijaki nie uszkadzały redlin, a pracowały na wysokości 8–12 cm do wierzchołka redlin. Mechaniczne zniszczenie łęcin odmian późnych na 3 tygodnie przed zbiorem może prowadzić do obniżenia plonu, lecz uzyska się lepszą zdrowotność bulw, co zapewni lepsze ich przechowywanie. Do mechanicznego niszczenia łęcin można zastosować 2-, 4- i 6-rzędowe rozdrabniacze łęcin dostosowane do szerokości międzyrzędzi. Rozdrabniacze mają bijaki różnej długości, zapewniające rozdrobnienie łęcin na odcinki krótsze niż 10 cm, i umożliwiają dokładne ich zniszczenie i rozdrobnienie, a niekiedy także chwastów zalegających w bruzdach,

metoda chemiczna (defoliacja)  –  polega na oprysku preparatem Reglone. Przy małej masie naci wystarczy dawka 2–3 l/ha, przy dużej masie naci szczególnie odmian średnio późnych, i późnych takich jak: Bzura, Gandawa, Hinga, Inwestor, Jasia, Medea, Neptun, Pokusa, Rudawa, Salto, Sekwana, Skawa, Sonda, Syrena, Ślęza, Umiak, Ursus, Wist, Wolfram, Zagłoba i Zeus wskazany jest podział dawki na dwa opryski w odstępach 3–4 dni. Do pierwszego zabiegu należy zastosować dawkę 3 l/ha, a do drugiego 2 l/ha. Po oprysku defoliantem następuje jeszcze przez mniej więcej 6 dni przyrost plonu i zawartości skrobi wskutek intensywnego przemieszczania asymilatów z liści i łodyg do bulw.

metoda chemiczno-mechaniczna – zalecana jest zwłaszcza w uprawie nasiennej. Polega ona, tak jak chemiczna, na terminowym oprysku Reglone, a następnie, tuż przed zbiorem mechanicznym, na rozdrobnieniu wyschniętych łęcin i chwastów,

- metoda mechaniczno-chemiczna – polega na mechanicznym rozdrobnieniu łęcin, a następnie oprysku defoliantem w dawkach o połowę niższych niż przy metodzie chemicznej. Jest o 40 proc. tańsza w porównaniu z chemiczną, lecz wskutek szybkiego przerwania wegetacji odmian późnych plony mogą być niższe.

Pełna dojrzałość
Zbiór ziemniaków należy wykonać po osiągnięciu pełnej dojrzałości bulw: gdy naskórek bulwy nie złuszcza się pod naciskiem kciuka, przy temperaturze gleby powyżej 10OC i wilgotności nie większej niż 15 proc. Im niższa temperatura gleby i większa wilgotność, tym większa podatność bulw na uszkodzenia mechaniczne. W niskiej temperaturze gleby naskórek bulw staje się mniej elastyczny i w większym stopniu narażony jest na obicia przez pręty odsiewające kombajnów, a także w transporcie i rozładunku. Bulwy zawierające 70–80 proc. wody są bardzo podatne na działanie metalowych części maszyn zbierających oraz środków transportowych i urządzeń załadunku i sortowania. W wyniku oddziaływania zespołów roboczych kopaczek lub kombajnów na bulwy ulegają one takim uszkodzeniom, jak: otarcia skórki, obicia bez skaleczenia, nacięcia, pęknięcia, zgniecenia lub zmiażdżenia. Poprzez rany powstałe w wyniku uszkodzeń następuje znaczny ubytek wody z tkanek miękiszowych, do których wnikają bakterie, grzyby i promieniowce, powodujące porażenie bulw mokrą, suchą lub mieszaną zgnilizną. Szczególnie mierny wpływ na jakość ziemniaków konsumpcyjnych i do przetwórstwa mają obicia bulw bez skaleczenia, które powodują wady wewnętrzne trudne do zlokalizowania podczas zbioru na stole selekcyjnym kombajnu lub przy sortowaniu. Wady te objawiają się po kilku tygodniach lub pod koniec okresu przechowalniczego w postaci intensywnego ciemnienia miąższu w miejscu uszkodzenia.

Uszkodzenia bulw
Przy większej wilgotności gleby zmniejsza się jej odsiewalność, obniża się jakość pracy maszyn zbierających i dokładność zbioru. W zależności od wczesności odmiany wykopki należy przeprowadzić od połowy sierpnia do końca września. Ziemniaki skrobiowe odmian późnych do przemysłu mogą być zbierane w centralnych i południowych rejonach kraju do 10 października.
Zbiór kombajnowy powoduje zwiększenie uszkodzeń bulw ze względu na długą drogę, jaką przechodzą ziemniaki zanim zostaną oddzielone od ziemi, brył i zanieczyszczeń. Aby je ograniczyć, należy dostosować prędkość pracy kombajnu do stopnia odsiewalności gleby, właściwie ustawić urządzenia wstrząsające i zagłębienie lemieszy podcinających w taki sposób, aby reszta gleby odsiewała się na końcu przenośnika odsiewającego. Wraz ze wzrostem głębokości kopania zwiększa się masa gleby, którą musi „przerobić” kombajn i wzrasta ilość uszkodzeń mechanicznych bulw. Zagłębienie lemieszy należy ustawić na taką głębokość, aby na stole selekcyjnym kombajnu nie było przekrojonych bulw.

Kombajny i kopaczki  Do zbioru ziemniaków na średnich i dużych plantacjach można stosować kombajny 1-rzędowe o pojemności zasobnika powyżej 1000 kg, kombajny 2-rzędowe, 2-rzędowe kopaczki ładujące i 4-rzędowe samobieżne kombajny do zbioru bezpośredniego lub dwufazowego. Do krajowych kombajnów o większej wydajności należy kombajn Z 643/1 Bolko, Z 644 Anna, Z 650/1 Pyra, Z 652 AKPil i kopaczka ładująca Z 650/2 Pyra 2.


Dla dużych towarowych plantacji obecnie dostępne są w kraju nowe i używane nowoczesne zachodnie kombajny do zbioru bezpośredniego i dwufazowego oraz kopaczki ładujące wyposażone w separatory brył i kamieni, urządzenia oczyszczające ziemniaki i takie zabezpieczenie izolacyjne przenośników odsiewających, stołów przebierczych i zasobników, aby bulwa nie stykała się z metalową częścią maszyny. Dodatkowe wyposażenie kombajnów w wymienione urządzenia oraz w elektronikę i komputer wiąże się z wyraźnie wyższą ceną. Jest to jednak opłacalne dla rolników specjalistów korzystających z zespołowego użytkowania maszyn lub kółek maszynowych, gwarantujących pełne sezonowe wykorzystanie, lub na dużych plantacjach ziemniaków. Wiele firm zachodnich (Amac, Imac, Grimme, Wühlmaus, Kverneland, Prestige i Reekie) upowszechnia dwurzędowe kopaczki ładujące wyposażone w stoły selekcyjne dla kilku pracowników o wydajności do 1 ha/h. Niektóre typy kombajnów dostosowane są do bezpośredniego ładowania ziemniaków na środki transportowe. Pojemność zasobników kombajnów Grimme, Riecam, Amac, Prestige, Kverneland wynosi 5–9 ton. Niektóre kombajny do zbioru bezpośredniego lud dwufazowego wyposażone są w sterowane elektronicznie separatory brył i kamieni oraz wirujące szczotki do oczyszczania ziemniaków. Posiadają zasobniki wyścielone gumą lub grubą folią, a przenośniki podające do zbiornika lub na środki transportu wyposażone są w czujniki ustalające wysokość spadku. Wiele kombajnów: Bergman, Samro, Wühlmaus i Prestige wyposażonych jest w kamery wideo i monitor pozwalające na bieżący podgląd ważniejszych zespołów roboczych. Na Zachodzie, aby zwiększyć wydajność maszyn i ograniczyć do minimum  uszkodzone bulwy, stosuje się zbiór dwufazowy. Polega on na wykopaniu ziemniaków specjalnymi kopaczkami przenośnikowymi w wały z jednoczesnym oczyszczeniem ich z porostu i innych zanieczyszczeń. Następnie po 3–4 godzinach, gdy ziemniaki ogrzeją i obsuszą się na powierzchni, podbierane są kombajnami wyposażonymi w szczotkowe lub łopatkowe podbieracze. Kombajny te mają skrócone zespoły odsiewające i stół przebierczy oraz duże zasobniki na ziemniaki zakończone zsypami kaskadowymi. Ten sposób zalecany jest w uprawie nasiennej, uprawie ziemniaków jadalnych i do przetwórstwa spożywczego. Na bardzo dużych plantacjach stosuje się czterorzędowe kombajny samobieżne (Amac, Dewulf, Reiner, Riecam i Wühlmaus) dostosowane do zbioru bezpośredniego lub dwufazowego, wyposażone w duże zasobniki lub wysokowydajne podajniki na środki transportu. Do tych maszyn podwieszone są z przodu rozdrabniacze łęcin lub wałki wyrywające i usuwające uprzednio zdefoliowany porost z redlin. Wysoka wydajność tych maszyn, przy pełnej kontroli i regulacji ważniejszych zespołów roboczych z komputera zainstalowanego w komfortowo wyposażonej kabinie, to teraźniejszość nowoczesnego zbioru ziemniaków na dużych areałach. Wszystkie rozwiązania techniczne dokonujące się w nowoczesnych maszynach do zbioru ziemniaków prowadzą do uzyskania lepszej jakości plonu, zwiększenia wydajności i niezawodności urządzeń i zespołów roboczych oraz poprawy komfortu pracy zatrudnionych osób.

Źródło: Farmer 16/2007