• Nasiona rzepaku są bardziej podatne na straty z tytułu przechowywania niż zboża, dlatego należy je przechowywać w niższej wilgotności i w odpowiedniej temperaturze.
  • Czyszczenie magazynu oraz przygotowanie nasion do przechowywania to dwie czynności, które starannie należy wykonać zanim nasiona wypełnią nasze powierzchnie magazynowe.
  • Im wyższa wilgotność i temperatura masy nasion, tym krótszy czas ich bezpiecznego składowania.


Nasiona rzepaku są w czasie magazynowania o wiele bardziej narażone na zepsucie niż ziarno zbóż, a dzieje się to za sprawą tłuszczu, który szczególnie w nasionach wilgotnych i uszkodzonych ulega łatwemu rozkładowi. Drugi ważny element decydującym to tym to fakt, że nasiona są drobne, a przestrzenie w pryzmie jakie są pomiędzy nasionami - niewielkie. 

W przechowywaniu rzepaku najważniejsze są dwa czynniki takie jak: wilgotność oraz temperatura i to na każdym etapie począwszy od zbioru po każdy tydzień przechowywania nasion.

W dłuższym przechowywaniu sprawdzą się specjalnie zaprojektowane magazyny. W praktyce nie każdy ma takie możliwości przechowalnicze. Jak przygotować się na przechowywanie nasion? Poniżej kilka podstawowych rad w tym zakresie.

Przygotuj silos/magazyn na przyjęcie nasion

Ten krok powinniśmy mieć już za sobą. Czyszczenie magazynu po zeszłorocznych płodach, omieceniu z kurzu, pajęczyn, przeczyszczenie wszelkich zakamarków, gdzie gromadzić się mogą szkodniki czy zarodniki grzybów to obligatoryjna czynność do wykonania. Na około 1-2 tygodni przed składowaniem nasion magazyn powinien być także zdezynfekowany i zagazowany np. poprzez korzystanie z usług firmy z zakresu DDD. Dzięki fumigacji możliwe jest zwalczanie szkodników niezależnie od ich stadium rozwoju oraz dotarcie nawet do trudno dostępnych zakamarków pomieszczenia. W przypadku nasion rzepaku głównymi szkodnikami magazynowymi są roztocze, których nie dostrzeżemy gołym okiem.

Zlustruj plantacje przed zbiorem

Warto także zlustrować pola z rzepakiem zanim w nie wjedzie kombajn. Obserwujemy je pod kątem zachwaszczenia, dojrzałości, uszkodzeń po szkodnikach czy chorobach. Najlepiej zanotować fragmenty pól, na których dostrzegane są problemy. Najczęściej są to uwrocia, fragmenty przy miedzach, zagłębienia tereny, miejsca po zastoiskach wody itp. W tych fragmentach zazwyczaj jakość nasion jest gorsza. Chwasty zawilgacają partie zbieranych nasion. Ale nie tylko. Robię to także szkodniki. Przykładowo chowacz podobnik uszkadzając łuszczyny doprowadza nie tylko do realnych szkód, ale także prze dziurki przez niego wygryzione dostaje się do ich wnętrza wilgoć. Takie nasiona już w łuszczynie mogą pleśnieć, porastać i mieć zdecydowanie gorszą jakość. Dlatego nasiona z obrzeża pól często nie powinny być mieszane z pozostałą partią „lepszych” nasion. Wielu rolników takie partie oddzielnie zbiera, dodatkowo je doczyszcza np. przepuszczając je przez wialnie. Podczas przesypywania tych nasion do właściwego silosu można uruchomić dodatkowo dmuchawę. Usunie ona mniejsze zanieczyszczenia i delikatnie skoryguje wilgoć.

Kontrola na etapie kombajnowania 

Na etapie zbioru najważniejszą kwestią jest monitorowanie wilgotności nasion. Jeśli podczas pierwszych przejazdów są za wysokie wartości (nasiona mają powyżej 9 %) – lepiej zjechać z pola niż namłócić za mokre nasiona i zmagać się z problemem ich dosuszenia. Jeśli prognozy pogody nie dają szans na naturalne dosuszenie na polu, nasiona powinny trafić do suszarni jak najszybciej po zbiorze.

Myśląc o dłuższym przechowywaniu warto także zwracać uwagę na jakość koszenia. Jeśli zbierzemy nasiona z wieloma resztkami roślinnymi (fragmenty łuszczyn, łodyg, niedojrzałe nasiona, nasiona chwastów), zmuszeni będziemy doczyszczać nasiona, a jeśli tego nie zrobimy możemy notować większe problemy w przechowywaniu. Kontrola na tym etapie jest więc także ważna. Jednym z wymogów jakościowych względem nasion rzepaku jest zawartość zanieczyszczeń nieprzekraczająca 2-3 procent. Jednym słowem im mniej zanieczyszczeń tym lepiej.

Dosuszenie nasion rzepaku

W zmagazynowanych nasionach zachodzą procesy biochemiczne. W czasie oddychania  powstaje dwutlenek węgla, woda oraz ciepło, co wpływa na samopobudzenie układu do dalszych jeszcze intensywniejszych zmian (samonawilżanie, samozagrzewanie). Konsekwencją będzie utrata masy nasion. O powodzeniu w przechowywaniu zadecydują dwa czynniki a dokładniej kombinacja wilgotności i temperatury.  Szacunkowo nasiona o wilgotności 15 % przechowywane przez 30 dni w temperaturze 35 stopni C tracą trzydzieści dwa razy więcej suchej masy niż nasiona przechowywane w temperaturze 10stopni C.

Dlatego jeśli rzepak zbierany będzie na mokro (zmuszą nas do tego warunki pogodowe) dosuszenie nasion będzie bardzo ważne, aby zapewnić bezpieczne jego przechowywanie.

Wilgotność na poziomie 9 proc. uznaje się za bezpieczną, jednak do długotrwałego przechowywania zaleca się utrzymywanie jej w zakresie 5-7 proc. Szacowany czas bezpiecznego przechowywania nasion rzepaku o wilgotności 9 proc. (przy temperaturze 10°C) to 90 tygodni; podniesienie wilgotności o zaledwie 1 punkt procentowy skraca ten okres do 50 tygodni.

Nasiona rzepaku trzeba schłodzić

Jak wspomniano na sukces w przechowywaniu ma także wpływ temperatura. Nasiona rzepaku zbierane są najczęściej w upale. Małe czarne o wysokiej zawartości tłuszczu kuleczki dobrze akumulują ciepło. Jeśli silos będzie wypełniony gorącymi nasionami, pozostaną one w wysokich temperaturach przez cały okres przechowywania ze względu na dobre właściwości izolacyjne.

Po zbiorze powinny choć część tego ciepła „oddać” zanim trafią do magazynu. Najlepiej aby zostały schłodzone do temperatury 16-18 stopni Celsjusza, co w okresie letnim nie jest łatwe. Przy czym im dłuższy planowany czas składowania nasion, tym szybciej powinno się obniżać temperaturę. Przechowywanie nasion do 8 miesięcy wymaga temperatury 10-12°C. Chcąc magazynować je rok, temperaturę powinno obniżyć się do 5-10°C.

Najczęściej „chłodzi się” nasiona wymuszonym przepływem zimnego powietrza. Może się to odbywać za pomocą chłodzenia powietrzem atmosferycznym (gdy warunki na to pozwalają) lub chłodzenia powietrzem oziębionym w agregatach schładzających. Do schładzania używa się czasem przewoźnych agregatów, wyposażone są one nie tylko w urządzenia schładzające lecz również w parowniki, które powodują wysuszenie powietrza.

 Zapewnij dobre warunki przechowywania

Po zbiorze świeże nasiona nadal oddychają, oddają wilgoć. W przechowywaniu najważniejsze są dwa pierwsze miesiące.  Podczas pierwszego etapu najwięcej można popełnić błędów. Jak wspomniano już wcześniej jeśli nasiona są za wilgotne trzeba je dosuszyć. Jeśli są zanieczyszczone – oczyścić.

Do długotrwałego przechowywania zaleca się utrzymywanie wilgotności nasion w zakresie 5-7 proc. Jeśli wilgotność jest na pograniczu już pożądanych parametrów i tak warto wdrożyć kilka dodatkowych działań . Niektórzy w pierwszych tygodniach od zbioru przesypują nasiona (jeśli mają taką możliwość) aby je napowietrzyć i owiać i obniżyć jeszcze wilgoć pojawiająca się w czasie oddychania nasion. W zależności od magazynu i możliwości w gospodarstwie oraz wielkości partii przeznaczonej do przechowywania sposobów można wymyśleć wiele. W mniejszych gospodarstwach rolnicy przesypują nasiona w nocy (np. między przyczepami, a silosem czy nawet silosami a także robią to ręcznie wzruszając złoże np. przesypując część nasion łopatami w czasie kontroli pryzmy).

Nawet jeśli miną pierwsze tygodnie od zbioru nie należy zaprzestawać kontrolowania temperatury w magazynie, wilgotności oraz faktu zagrzewania się nasion. Te parametry wzrosną np. w czasie żerowania szkodników lub rozwoju grzybów.

Ze względu na słabą kontrolę wilgotności oraz temperatury magazyny płaskie zwykle służą do krótkotrwałego magazynowania nasion. Podobnie jest w prostej konstrukcji silosach.

Do długotrwałego przechowywania jednak zaleca się korzystanie z dobrze „doposażonych” silosów. W takim silosie powinny być pozakładane czujniki, które pomogą w stałym monitoringu podstawowych parametrów przechowywania, które powinny być umieszczone na różnej wysokości. Aparatura kontrolno – pomiarowa powinna współpracować z odpowiednim programem sterującym. Ważnym elementem wyposażenia są także wydajne wentylatory. W magazynie trzeba utrzymywać stałą wilgotność tj. 70% lub mniej.

Straty źle przechowywanych nasion bywają dotkliwe

Efektem niewłaściwego magazynowania są straty w masie i jakości nasion.  Przy niewłaściwym przechowywaniu dochodzi do odkształcenia nasion, zagrzewania się pryzmy i zbrylanie się partii (naciski poziome oraz pionowe w silosie).Wzrost wilgotności i uszkodzenia powodują uwalnianie enzymów. Z uszkodzonych nasion może dochodzić do wycieku oleju, w którym rozwijają się drobnoustroje.  Zbrylanie natomiast obniża przepuszczalność gazów, a także zmieniają przewodnictwo cieplne. W konsekwencji następuje tzw. efekt domina. W takim materiale dochodzi do utraty naturalnej sypkości nasion, utraty masy a przede wszystkim pogorszenia ich wartości technologicznej.