Wczesność kwitnienia, dojrzewania, gotowość do zbioru czy odporność na osypywanie to cechy, którymi można teoretycznie sterować poprzez dobór odpowiednich odmian. Niestety, w praktyce zadanie to już jest dużo t rudniejsze. Dlaczego?

WCZESNE - ŚREDNIO WCZESNE - ŚREDNIO PÓŹNE - KTÓRE?

Rzepak nie jest tą uprawą, która jednoznacznie kojarzona jest z doborem odmiany pod kątem wczesności. W odróżnieniu od np. kukurydzy, której liczba FAO jest jednym z ważniejszych czynników analizowanych przez rolnika. Szkoda, bo termin kwitnienia czy dojrzałości technicznej, który właśnie mówi nam o jej wczesności, również odbija się na finalnej i najważniejszej cesze danej kreacji - na plonie. Ma ona bowiem wpływ na rozwój rzepaku, jego gotowość do zbioru czy też odporność na osypywanie. Choć w końcowym rozrachunku "głównym rozgrywającym" i tak zawsze jest przebieg pogody, co pokazały wyniki plonowania w ostatnich, trudnych pogodowo latach.

Przykładem jest suchy sezon 2017/2018, kiedy zarówno termin kwitnienia, jak i dojrzałości technicznej, był wcześniejszy od tych z poprzednich lat, a plonowanie - jedno z najniższych (patrz tabela). Z drugiej jednak strony w sezonie 2013/2014, jak wynika z porejestrowych doświadczeń odmianowych, prowadzonych przez Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych, odnotowano na przestrzeni sześciu badanych sezonów, średnio najwcześniejszy termin początku kwitnienia (18 kwietnia) i dojrzałości technicznej (4 lipca). Jaki był plon? Okazał się on najwyższy na przestrzeni badanych lat. Trzeba jednak podkreślić, że kluczowe znaczenie miała tutaj pogoda. Ogólnie, sezon wegetacyjny 2013/2014 cechował się relatywnie krótkim i łagodnym okresem zimowym oraz przyśpieszonym wznowieniem wegetacji wiosną. Dalszy przebieg wegetacji rzepaku ozimego wyróżniał się wcześniejszym o kilka dni wystąpieniem poszczególnych faz rozwojowych oraz dłuższym niż zwykle okresem ich trwania. Omawiając tabelę, należy też zauważyć, że późniejsze osiągnięcie omawianych faz rozwojowych również dawało zadowalające plony. Jak zatem wczesność może wpływać na plon?

Teoretycznie przyjęło się, że odmiany późniejsze mają dłuższy okres wiosennej wegetacji i tym samym wyższy potencjał plonotwórczy. Ale to tylko teoria, a praktyka w warunkach naszego kraju mówi co innego. Takie odmiany ujawniają tę cechę w Polsce rzadko, bo zwykle co pięć lat. Stąd częściej poleca się odmiany, które wcześnie i średnio wcześnie zakwitają, gdyż to one zwykle dają najbardziej powtarzalne i jednocześnie wysokie plony.

TERMIN KWITNIENIA I DOJRZAŁOŚCI

Przypominamy, że kwitnienie rzepaku zwykle trwa trzy tygodnie. Zaczyna się przeważnie na przełomie kwietnia i maja, ale są sezony i oczywiście też regiony kraju, że termin ten przypada nawet na połowę kwietnia. Faza kwitnienia rzepaku jest szczególnie istotna dla dalszego kształtowania plonu tej uprawy, bo od niej zależy liczba zawiązanych łuszczyn i nasion. Faza ta cechuje się wysoką wrażliwością na negatywne zjawiska pogodowe. Pierwszym są wahania temperatur, które w dużej mierze warunkują sam termin kwitnienia. Drugim są przymrozki, które mogą przyczynić się do zniszczenia kwiatów lub młodych zawiązków łuszczyn. Trzecim jest atak szkodników, zwłaszcza słodyszka rzepakowego, który co prawda największe szkody wyrządza w fazie pąkowania rzepaku, ale im odmiana później zakwita, tym szkodnik dłużej w niej żeruje. Warto bowiem wiedzieć, że odmiany o wczesnej wegetacji wiosennej zwykle unikają masowego ataku tego szkodnika albo też tolerują jego opóźniony nalot. Z kolei te później dojrzewające ulegają właśnie większym uszkodzeniom. Z kolei, jak wynika z badań prowadzonych przez Instytut Ochrony Roślin PIB w Poznaniu, późno kwitnące rzepaki w mniejszym stopniu odczuwają szkody wyrządzane np. przez chowacza podobnika, niż te kwitnące wcześnie. Ale już kreacje, które wcześnie wznawiają wegetację po zimie, są w większym stopniu uszkadzane przez chowacze łodygowe.

Na plon bez wątpienia ma też wpływ słaba aktywność zapylaczy, ale też jak miało to miejsce w tym roku - susza. W obliczu braku wody roślina sama redukuje ilość łuszczyn, a wykształcone nasiona mają obniżoną masę tysiąca nasion. Zagrożeniem w tym czasie jest też wystąpienie suchej zgnilizny kapustnych, która z kolei "lubi" wysoką wilgotność, a z taką mieliśmy do czynienia w tym roku - pod koniec fazy kwitnienia (i przez kolejnych kilka tygodni).

WCZESNOŚĆ, CZYLI CO?

Dlaczego trudno jest określić jednoznacznie wczesność danej odmiany? Różnice w terminie kwitnienia i dojrzałości technicznej sięgają kilku dni i zależą w dużej mierze od pogody w kolejnych latach. Mimo to firmy hodowlano-nasienne w swoich opisach odmian przedstawiają takie dane. Podaje je też Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych, ale jak nieoficjalnie informują przedstawiciele tej jednostki badawczej, określenie tego parametru jest niejednoznaczne i trudne do wyliczenia, albowiem cecha ta jest mało powtarzalna w latach.

Sprawdziliśmy na stronach COBORU w porównywarce wybranych cech, że czas rozpoczęcia kwitnienia rzepaku (liczony od 1 stycznia) wynosi w zależności od odmiany od 114 do 125 dni. Z kolei w wypadku dojrzałości technicznej (również mierzonej od początku roku) będzie to od 185 do 190 dni. Różnice, zwłaszcza w wypadku tej drugiej cechy, nie są wielkie. W jednym roku wynoszą: 114, a w innym 122 dni. Zatem wczesność odmian rzepaku rzeczywiście nie jest łatwa do określenia.