Jak czytamy w komunikacie Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej, już siódmy rok z rzędu mamy w kraju permanentną suszę. Z własnej praktyki donoszą o tym w mediach społecznościowych również rolnicy, którzy są zaniepokojeni stanem swoich upraw i brakiem możliwości ubezpieczenia ich od skutków suszy.

Czym jest susza?

Susza w polskim prawodawstwie definiowana jest w art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 18 kwietnia 2002r. o stanie klęski żywiołowej (Dz. U. 2017 poz. 1897). Zasadniczo rozróżniamy 4 rodzaje suszy, zależnie od fazy rozwoju: susza atmosferyczna, rolnicza, hydrologiczna i hydrogeologiczna.

Susza na Podkarpaciu

O komentarz na temat suszy poprosiliśmy redakcyjnego kolegę z działu techniki rolniczej, pochodzącego z dotkniętego suszą Podkarpacia.

– Zima była u nas mało śnieżna, a w marcu spadło poniżej 10 mm deszczu i już wtedy na polach było bardzo sucho. W kwietniu spadło około 50 mm. Dzięki temu kukurydza siana 28 kwietnia miała na początku dobre warunki do wschodów. Od siewu kukurydzy do dziś spadło niecałe 30 mm deszczu i to w kilku drobnych opadach. Na słabszych glebach kukurydza zasycha i deszcz już jej teraz nie pomoże. Zboża jare miejscami nie wykształciły kłosów. Rzepak o tej porze zazwyczaj był zielony, a teraz od 2-3 tygodni jest żółty i zredukował rozgałęzienia. Jako rolnik chciałbym, żeby była możliwość ubezpieczenia upraw od skutków suszy – mówi Tomasz Kuchta.

Susza atmosferyczna

Susza atmosferyczna występuje, w sytuacji deficytu opadów. Jest pierwszym etapem rozwoju suszy. Pojawia się wówczas, gdy suma opadów jest niższa od średniej wieloletniej. Bezpośrednim skutkiem niedoboru opadów jest narastający w niedosyt wilgotności, wzmagający intensywne parowanie oraz ewapotranspirację.

Tegoroczny rzepak na obszarach objętych suszą zredukował ilość łuszczyn na roślinie. Do tego dojrzał dużo szybciej, niż w normalnych latach fot. Tomasz Kuchta
Tegoroczny rzepak na obszarach objętych suszą zredukował ilość łuszczyn na roślinie. Do tego dojrzał dużo szybciej, niż w normalnych latach fot. Tomasz Kuchta

 

Prowadzi to do naruszenia zasobów wód glebowych i powierzchniowych. W zależności od warunków środowiska , jego zmienności przestrzennej oraz zagospodarowania i zapotrzebowania na wodę, susza atmosferyczna może aktywować kolejno suszę rolniczą, hydrologiczną oraz hydrogeologiczną. W Polsce ten rodzaj suszy monitorowany jest przez IMGW.

Susza rolnicza

Susza rolnicza pojawia się, gdy wilgotność gleby jest niedostateczna dla zaspokojenia potrzeb roślin uprawnych. Jest bezpośrednią konsekwencją wydłużającej się suszy atmosferycznej. Należy pamiętać, że nie każdy okres bezopadowy jest suszą rolniczą. Warunkiem zaistnienia suszy rolniczej jest wystąpienia objawów stresu wodnego, w tym ograniczenie plonowania. Czas wystąpienia deficytu zasobów wodnych w glebie i ich dotkliwość zależą bezpośrednio od właściwości retencyjnych gleby. Są zatem zmienne, stosownie do rozkładu przestrzennego typów gleb. Susza rolnicza przede wszystkim skutkuje stratami w produkcji rolnej i leśnej. W Polsce ten rodzaj suszy monitorowany jest przez Instytut Uprawy, Nawożenia i Gleboznawstwa.

Komentarze na temat suszy, fot. facebook
Komentarze na temat suszy, fot. facebook

Susza hydrologiczna

Susza hydrologiczna przejawia się długotrwałym obniżeniem stanu wód w rzekach i jeziorach. Dotyczy ona wód powierzchniowych. Występuje, gdy przepływ w rzekach spada poniżej przepływu średniej wartości wieloletniej. Jest to okres obniżonych zasobów wód powierzchniowych w stosunku do średniej. Susza hydrologiczna to kolejny etap pogłębiającej się suszy atmosferycznej i rolniczej. W Polsce ten rodzaj suszy monitorowany jest przez IMGW.

Susza hydrogeologicza

Susza hydrogeologiczna definiowana jako długotrwałe obniżenie zasobów wód podziemnych. Zjawisko to jest zwykle poprzedzone powyższymi rodzajami suszy, tj. atmosferyczną, rolniczą i hydrologiczną. Wstępna jej faza objawia się m.in. wysychaniem studni. W Polsce ten rodzaj suszy monitorowany jest przez Państwowy Instytut Geologiczny.

Komentarze na temat suszy, fot. facebook
Komentarze na temat suszy, fot. facebook

Monitoring suszy

System Monitoringu Suszy Rolniczej został opracowany i uruchomiony przez Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa – Państwowy Instytut Badawczy w Puławach, zgodnie z ustawą z dnia 7 lipca 2005 r. o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich. Zgodnie z definicją określoną w ustawie, susza oznacza szkody spowodowane wystąpieniem w dowolnym sześciodekadowym okresie od dnia 21 marca do dnia 30 września danego roku klimatycznego bilansu wodnego poniżej określonej wartości dla poszczególnych gatunków lub grup roślin uprawnych oraz kategorii glebowych.

Ujemny bilans wodny

Susza rolnicza występuje, gdy obliczone wartości klimatycznego bilansu wodnego dla gminy są niższe od wartości krytycznych określonych w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Obecnie, w okresie raportowania od 11 kwietnia do 10 czerwca 2022 roku średnia wartość KBW była ujemna i wynosiła -95 mm.

W wielu miejscach kraju na deszcz jest już za późno fot. Tomasz Kuchta
W wielu miejscach kraju na deszcz jest już za późno fot. Tomasz Kuchta

Deficyt wody dla roślin uprawnych nadal występował w całym kraju. Największe niedobory notowano na terenie Ziemi Lubuskiej od –160 do –179 mm. Duży deficyt notowano także na Pojezierzu Wielkopolskim, Słowińskim, Pomorskim, na Polesiu Lubelskim, Kujawach oraz na Nizinie Wielkopolskiej od -130 do -159 mm. Na dużym obszarze Polski wschodniej, południowej i południowo-wschodniej niedobory wody były mniejsze od 0 do -119 mm.

Komentarze na temat suszy, fot. facebook
Komentarze na temat suszy, fot. facebook

Aplikacja suszowa

Obecnie szkody spowodowane suszą w okresie od 21 marca do 30 września danego roku można zgłaszać tylko za pomocą aplikacji. Wniosek o oszacowanie szkód można złożyć do 15 października. Wniosek ten można uzupełniać kilkukrotnie, obserwując uprawy i System Monitoringu Suszy Rolniczej, a gotowy dokument ze zgłoszeniami podpisać Profilem Zaufanym. Wtedy następuje uruchomienie procesu generowania protokołu strat na podstawie bilansu wodnego. Dane meteorologiczne, które są wykorzystywane do obliczenia Klimatycznego Bilansu Wodnego pochodzą ze stacji IMiGW, ODR, COBORU, IUNG.

Dopiero po uzyskaniu protokołu lub kalkulacji szacowania szkód można składać wniosek o przyznanie pomocy za szkody spowodowane suszą. Po wprowadzeniu wszystkich danych do aplikacji suszowej automatycznie generuje się protokół oszacowania szkód w wyniku suszy. Protokół będzie wygenerowany, jeśli szkody w uprawach będą wynosiły powyżej 30% średniej rocznej produkcji rolnej z ostatnich trzech lat poprzedzających rok, w którym wystąpiła susza. Niestety, nie ma możliwości odwołania się od wyliczeń strat w dochodach gospodarstw dokonywanych w aplikacji.