Rolnictwo konwencjonalne preferuje intensywne technologie produkcji, w których zużywa się duże ilości środków produkcji, takich jak nawozy czy środki ochrony roślin. Efektem zwiększenia intensywności produkcji jest jej niekorzystny w pływ na środowisko.

PRODUKCJA INTEGROWANA

Alternatywą dla systemu intensywnego jest rolnictwo zrównoważone wykorzystujące integrowaną technologię produkcji. Wiąże ona całokształt agrotechniki z ograniczonym zużyciem przemysłowych środków produkcji, co skutkuje zwiększeniem efektywności ponoszonych nakładów oraz minimalizowaniem ujemnego oddziaływania rolnictwa na środowisko przyrodnicze.

W integrowanej produkcji ogranicza się stosowanie chemicznych środków ochrony roślin do niezbędnego minimum, a dawki nawozów mineralnych ustala się w oparciu o zasobność gleby w składniki pokarmowe i ocenę stanu odżywiania roślin.

W ostatnich latach coraz częściej pszenżyto uprawiane jest w płodozmianach o dużym udziale zbóż w strukturze zasiewów. Jednym ze sposobów przeciwdziałania w tych warunkach spadkowi wydajności zbóż jest stosowanie technologii zapewniającej roślinom optymalne warunki wzrostu i rozwoju.

JAK TECHNOLOGIA UPRAWY WPŁYWA NA PLONOWANIE?

Można założyć, że odmiany pszenżyta ozimego w warunkach zwiększającego się udziału zbóż w strukturze zasiewów w odmienny sposób reagują na częstą uprawę w płodozmianach zbożowych. Chcąc zweryfikować to założenie dr hab. Bogusława Jaśkiewicz z Zakładu Uprawy Roślin Zbożowych w Instytucie Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa (IUNG) w Puławach przeprowadziła w tym kierunku wieloletnie badania. Ich celem było porównanie wpływu technologii integrowanej i intensywnej na plonowanie odmian pszenżyta ozimego w płodozmianie z 50 proc. udziałem zbóż w strukturze zasiewów i w monokulturze zbożowej. Rezultaty doświadczenia zostały opublikowane w 23 zeszycie kwartalnika "Polish Journal of Agronomy". Wynika z nich, że plonowanie pszenżyta ozimego zależy głównie od: przebiegu warunków pogodowych w danym sezonie wegetacyjnym, technologii produkcji oraz odmiany. W płodozmianie z 50 proc. udziałem zbóż uzyskano o 9 proc. wyższe plony pszenżyta ozimego aniżeli w monokulturze zbożowej. W korzystniejszych warunkach pogodowych przy 50-proc. udziale zbóż w strukturze zasiewów intensywna technologia pozwoliła na uzyskanie plonu ziarna pszenżyta ozimego wyższego o 19 proc. w stosunku do technologii integrowanej. Wpływ pogody na plon okazał się bardzo silny i różnicował jego wysokość w latach badań (niezależnie od technologii produkcji) o ponad 25 proc. Autor badań odnotował też istotne różnice w reakcji odmian na oddziaływanie stresowych czynników środowiskowych wyrażające się odmienną wysokością plonu ziarna. W stosunku do odmian o normalnej długości słomy bardziej plenne były odmiany półkarłowe.

 

UPRWA KONSERWUJĄCA

Ten sam autor zwrócił uwagę na fakt, że w ostatnich latach w ramach koncepcji rozwoju rolnictwa zrównoważonego znaczenie wzrosło zainteresowanie uprawą bezorkową. Szczególnym zainteresowaniem cieszy się uprawa konserwująca, która prowadzi do obniżenia zużycia paliwa i czasu pracy w uprawie roślin a jednocześnie poprawia właściwości fizyczne, chemiczne i biologiczne gleby oraz ogranicza erozję gleby. Upraszczając uprawę roli można poprawić stabilność struktury gleby, zwiększyć infiltrację wody i usprawnić jej przewietrzanie przez wytworzenie stabilnego układu dużych porów. Z drugiej strony uprawa bezorkowa prowadzi do wzrostu zagęszczenia gleby, może utrudniać wschody roślin oraz powodować słabszy rozwój systemu korzeniowego, co w konsekwencji obniża poziom plonowania roślin uprawnych.

SIEW BEZPOŚREDNI

W doświadczeniach niemieckich pszenżyto podobnie plonowało po tradycyjnej i uproszczonej uprawie roli, natomiast gatunek ten plonował najwyżej, gdy stosowano siew bezpośredni. Badania prowadzone w Polsce wskazują na negatywny wpływ siewu bezpośredniego na plonowanie pszenżyta ozimego.

Odmiany zbóż wykazują zróżnicowaną reakcję na zmiany warunków środowiskowych, w tym na system uprawy gleby. W badaniach autorki systemy uprawy roli nie wywarły jednoznacznego wpływu na plonowanie pszenżyta ozimego. Jednocześnie mimo iż zarejestrowanych jest wiele zróżnicowanych odmian pszenżyta ozimego, to brak wyników naukowych dotyczących ich reakcji na uprawę gleby zwłaszcza w zmianowaniach uproszczonych.

Dr hab. Bogusława Jaśkiewicz oraz mgr Monika Jasińska (także z IUNG) podjęły badania, celem których było określenie wpływu uprawy uproszczonej i płużnej na poziom plonowania wybranych odmian pszenżyta ozimego w warunkach zmiennego udziału zbóż w strukturze zasiewów.

Celem badań było określenie wpływu uprawy bezorkowej i płużnej na poziom plonowania odmian pszenżyta ozimego w warunkach zmieniającego się udziału zbóż w strukturze zasiewów - 50, 75 i 100 proc.). Wyniki prac zostały opublikowane w kwartalniku "Fragmenta Agronomica", tom 35, zeszyt 2.

PODSUMOWANIE

Autorzy we wnioskach stwierdzili: "Plonowanie pszenżyta ozimego zależało od udziału zbóż w strukturze zasiewów, systemu uprawy i odmiany pszenżyta ozimego. Wyższe plony pszenżyta ozimego uzyskano przy 50 proc. udziale zbóż w strukturze zasiewów, a niższe w warunkach monokultury zbożowej. Przy 100 proc. udziale zbóż w strukturze zasiewów wystąpiła tendencja wyższego plonowania pszenżyta przy płużnym systemie uprawy. W prawidłowym zmianowaniu poziom plonowania pszenżyta ozimego nie zależał od systemu uprawy. Zaobserwowano zróżnicowane plonowanie odmian na skutek oddziaływania czynników doświadczenia".