Na organizowanej 17 listopada konferencji „Dzień przedsiębiorcy rolnego”, w poznańskim oddziale Centrum Doradztwa Rolniczego, nie zabrakło odwołań do wdrażanego Europejskiego Zielonego Ładu. Ten temat, szerzej zobrazowała Joanna Czapla, dyrektor Departamentu Płatności Bezpośrednich MRiRW. Jak mówiła, w nowym Planie Strategicznym, który realizuje cele Europejskiego Zielonego Ładu, przede wszystkim zwiększono wymogi środowiskowe, w tym cele klimatyczne i środowiskowe, jednak będą one wymagały redefinicji.

Przy dzisiejszych realiach (wojny na Ukrainie) niektóre priorytety i cele, muszą zostać ponownie przedefiniowane, tak by zapewnić stałość bezpieczeństwa żywnościowego. Bezpieczeństwo żywnościowe, to główny priorytet, który stoi przed WPR, a polityki środowiskowe i polityczne, mają być tak realizowane, by go nie zakłócać – przekonywała Joanna Czapla.

Jakie wymogi będą musieli spełnić producenci, by uzyskać dopłaty?

Nowa wzmocniona warunkowość to wymogi, które rolnicy powinni wypełniać, by otrzymywać pełne kwoty płatności bezpośrednich i powierzchniowych. Niektóre wymogi zupełnie zmieniono i są zdecydowanie bardziej wymagające, a pozostałe są kontynuacją tego co jest obecnie. W swojej prezentacji, dyrektor Czapla wskazywała, czego konkretnie możemy oczekiwać w nowym Planie Strategicznym.

Kontynuacją, która będzie miała trochę inne oddziaływanie niż obecnie jest utrzymywanie TUZ. Na poziomie kraju, chodzi o to żeby wskaźnik udziału trwałych użytków zielonych, w stosunku do użytków rolnych, nie zmniejszył się więcej niż o 5% względem wskaźnika referencyjnego (który wynosi 18,33%). W Polsce dotychczas nie był on przekraczany, jednak jeśli wyjdziemy poza tą wartość rolnicy nie będą mogli przekształcać trwałych użytków zielonych w ogóle. Obecnie, pracujemy nad ustawą pozwalającą to kontrolować (wprowadzenie półśrodka, u którego rolnik mógłby uzyskać zgodę na wprowadzenie zmian) - mówiła.

Co nowego?

-Warunkowość: Zmiana klimatu GAEC 2. Ochrona terenów podmokłych i torfowisk (od 2025 r.) – zakaz przekształcania i zaorywania wyznaczonych obszarów,

- Warunkowość: Zmiana klimatu GAEC 4. Ustanowienie strefy buforowej wzdłuż cieków wodnych – zakaz stosowania nawozów i środków ochrony roślin, w odległości co najmniej 3m od wód powierzchniowych (Dyrektywa Azotanowa pozostaje jak dotychczas),

-Warunkowość: Gleba (jakość i ochrona) GAEC 5. – Zarządzenie orką w celu zmniejszenia ryzyka degradacji i erozji gleby (…). Na gruntach ornych położonych na stokach o nachyleniu powyżej 14%, obowiązek zakazu prowadzenia uprawy wzdłuż stoku,

- Warunkowość: Gleba (jakość i ochrona) GAEC 6. Minimalna pokrywa glebowa w najbardziej newralgicznych okresach. Utrzymanie okrywy ochronnej gleby w okresie od 1 listopada do 15 lutego, na co najmniej 80% gruntów ornych w gospodarstwie; na terenie całego kraju,

- Warunkowość: Gleba (jakość i ochrona)  GAEC 7. Zmianowanie i dywersyfikacja upraw - Co najmniej 3 uprawy w gospodarstwie, przy czym uprawa główna nie może zajmować więcej niż 65%, a 2 główne łącznie nie więcej niż 90%. Zmianowanie - na powierzchni co najmniej 40% GO w gospodarstwie, na danej działce co roku inna uprawa oraz na wszystkich GO w gospodarstwie, ta sama uprawa nie może być prowadzona dłużej niż 3 lata. W 2023 r. Polska skorzystała z derogacji, od obowiązku z wdrożenia tej normy. Powyższe zasady nie obowiązują w uprawach:  rośliny bobowate, trawy i inne zielone rośliny pastewne, mieszanki bobowatych drobnonasiennych z trawami, gruntów ugorowanych i upraw wieloletnich.

- Warunkowość: Różnorodność biologiczna i krajobraz (wyłączenie gospodarstw do 10 ha GO). GAEC 8. –  Minimum 4% gruntów ornych przeznaczonych na obiekty lub obszary nieprodukcyjne, lub co najmniej 7% jeśli  do wypełniania normy wykorzystywane są międzyplony lub uprawy wiążące azot, uprawiane bez śor (w tym co najmniej 3% obiekty lub obszary nieprodukcyjne lub ugory), W 2023 r. Polska skorzystała z derogacji od obowiązku ugorowania gruntów w tej normie.

- Warunkowość: Zdrowie publiczne, zdrowie zwierząt i zdrowotność roślin oraz obszar: dobrostan zwierząt. Usunięto z zakresu: wymogi dotyczące identyfikacji i rejestracji zwierząt w zakresie: świń (Dyrektywa 2008/71/WE), bydła (Rozporządzenie UE nr 1760/2000) oraz owiec i kóz (Rozporządzenie Komisji UE nr 21/2004); oraz chorób zwierząt w zakresie zapobiegania, kontroli i zwalczania niektórych przenośnych gąbczastych encefalopatii – Rozporządzenie UE 999/2001.

Ograniczenia w stosowaniu nawozów i środków ochrony roślin. Czy wymóg zostanie zmniejszony?

Kolejno, również do założeń Zielonego Ładu, odniósł się prof. dr hab. Marek Mrówczyński, z IOR-PIB w Poznaniu. Jak przedstawiał, w Polsce zużywa się średnio 2,1 kg substancji czynnych na ha, a rekordowa pod tym względem jest Holandia (8,8 kg/ha). Wobec tego szacowane strategie, powinny odnosić się racjonalnie do każdego państwa i nie obierać jednakowego poziomu.

- Zakładane ograniczenie stosowania środków ochrony roślin o 50%, czy nawozów 20%, będzie się różniło, bo państwa członkowskie mają różne wyjściowe sytuacje. Przykładowo, odnosząc się do nawożenia - już jest mniejsze o ponad 20%, czyli przed czasem osiągnęliśmy normę Unii Europejskiej, która była zakładana w strategiach. Jeśli chodzi o ochronę roślin, to też nie będą to tak znaczne redukcje. W założeniach Polska podała, że będzie ona wynosiła do 7,5%. Pewnie będzie się to jeszcze zmieniało, gdyż Unia Europejska postawiła warunek, że ogólny cel nie może być niższy niż 35%, a jak to będzie to trudno teraz powiedzieć – tłumaczył prof. Mrówczyński.

By jakość surowców roślinnych była na wysokim poziomie, wymogi należy wprowadzać w życie. Jednak, na co zwracał uwagę prof. Mrówczyński, dla praktyków pojawia się kilka problematycznych kwestii.

Największą trudność dla rolników, odgrywa obecnie łączenie ekoschematów oraz m.in. obszary wrażliwe (Natura 2000), gdzie nie można stosować żadnych środków, w tym preparatów biologicznych – co powinno ulec zmianie. Spore wyzwanie dla wielu gospodarstw, stanowić będzie też system elektronicznej ewidencji środków ochrony roślin, z bardzo szczegółowymi wymaganiami – co obciąża dodatkową biurokracją producentów. Jednak są to projekty, które będą podlegać jeszcze zmianom. Obawy przed wprowadzanymi zmianami, owszem występują, ale są coraz mniejsze. Tu podkreślam, jak istotną rolę będą odgrywać ośrodki doradcze oraz źródła masowego przekazu, by rolnicy podołali nowym zmianom. – komentował.